զէն

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Old Armenian[edit]

Etymology[edit]

From Middle Iranian. Compare Middle Persian zyn' (zēn), Manichaean Middle Persian zyn (zēn), Manichean Parthian zyn (zēn, weapon, sword; armour, arms), Sogdian zyn' (zēn, armour, weapon), Avestan [script needed] m (zaēna-, weapon), [script needed] f (zaēnāu-, baldric), which go back to Proto-Iranian *zayana- or *zaina-. For further origin compare Sanskrit हिनोति (hinóti, to impel, stimulate). Compare also Iranian borrowings: Tocharian B tsain (arrow), plural tsainwa, Old Aramaic 𐡆𐡉𐡍𐡀 (zynʾ), Classical Syriac ܙܝܢܐ (zaynāʾ, weapon), Classical Mandaic ࡆࡀࡉࡍࡀ (zaina, armour) and Georgian ზეინ-კალ-ი (zein-kal-i, armourer, metal-worker).

Noun[edit]

զէն (zēn

  1. arm, weapon; armament, armour, munition, harness
    զէն եւ զարդzēn ew zard ― armour, arming
    զէն ի ձեռինzēn i jeṙin ― in arms; armed, arms in the hands
    զինու զօրութեամբzinu zōrutʿeamb ― with arms; by main strength
    զէնս կրելzēns krel ― to carry, to bear arms
    ի զէն գնալ, ընթանալ, դառնալ, զէն առնուլ, զգենուլ, ի վեր առնուլ, ի զէն վառիլi zēn gnal, əntʿanal, daṙnal, zēn aṙnul, zgenul, i ver aṙnul, i zēn vaṙil ― to fly to arms, to buckle on one's armour, to take up arms, to arm one's self
    զէն առնուլ ընդդէմzēn aṙnul ənddēm ― to bear arms against
    ի զէն վառելi zēn vaṙel ― to put under arms
    ի բաց թողուլ զզէնսi bacʿ tʿołul zzēns ― to lay down one's arms
    հրաման կրելոյ զէնսhraman kreloy zēns ― license to shoot
    հրաթափ զէնքhratʿapʿ zēnkʿ ― fire arms, guns, muskets, rifles
    հատու զէնքhatu zēnkʿ ― side arms, weapons, cutting, edge
    վառեալ ի զէն եւ ի զարդvaṙeal i zēn ew i zard ― armed from head to foot
    առաջին փորձ զինուցaṙaǰin pʿorj zinucʿ ― one's first passage in arms
    այր զինուayr zinu ― man at arms
    ազգ կիրթ ի հրահանգս զինուցazg kirtʿ i hrahangs zinucʿ ― a nation inured to war
    ի զե՛ն, ի զե՛նi zén, i zén ― to arms!
    զէն ի վե՛ր, յառա՛ջ, զէն ի վա՛յրzēn i vér, yaṙáǰ, zēn i váyr ― carry, present, ground arms!
    կազմ ի զէ՛նkazm i zḗn ― ready!
    զէն կալէ՛ք, զէն առէ՛ք, զէն ի ձե՛ռսzēn kalḗkʿ, zēn aṙḗkʿ, zēn i jéṙs ― support arms!
    սպանանել զինուքspananel zinukʿ ― to put to the sword
    ելանել ընդ զէնսelanel ənd zēns ― to commit suicide
    դուլ զինուցdul zinucʿ ― a truce
    սահմանք քաջաց զէնն իւրեանցsahmankʿ kʿaǰacʿ zēnn iwreancʿ ― the arms of the brave decide the limits of their power
    հին զէննhin zēnn ― (figuratively) woman, female

Declension[edit]

Derived terms[edit]

Descendants[edit]

References[edit]

  • զէն in Mathias Bedrossian (1879), New Dictionary Armenian–English, Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • զէն in Gabriēl Awetikʿean, Xačʿatur Siwrmēlean, Mkrtičʿ Awgerean (1836–37), Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language], in 2 vols, Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • զէն in Hračʿeay Ačaṙean (1971–79), Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words], in 4 vols (second edition), Yerevan: Yerevan State University
  • Birgit Anette Olsen (1999), The Noun in Biblical Armenian, Berlin, New York: Mouton de Gruyter, ISBN 3-11-016483-3, page 880
  • Christian Bartholomae (1904), Altiranisches Wörterbuch, Strassburg: K. J. Trübner, columns 1650–1651
  • “zēn” in Henrik Samuel Nyberg (1974), A Manual of Pahlavi, Part II: Glossary, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, page 231
  • Harold W. Bailey (1979), Dictionary of Khotan Saka, Cambridge, London, New York, Melbourne: Cambridge University press, pages 32b, 354a
  • "¹zēn" in David Neil MacKenzie (1986), A Concise Pahlavi Dictionary, London: Oxford University Press, ISBN 0-19-713559-5, page 99
  • “zyn'” in B. Gharib (1995), Sogdian dictionary: Sogdian–Persian–English, Tehran: Farhangan Publications, ISBN 964-5558-06-9, page 470b
  • “զէն” in Desmond Durkin-Meisterernst (2004), A Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian, Turnhout: Brepols, pages 386–387