խաչ

Armenian

Etymology

From Old Armenian խաչ (xačʿ); see it for more.

Pronunciation

• (Eastern Armenian) IPA: [χɑt͡ʃʰ]

Noun

խաչ • (xačʿ)

1. cross

   սուրբ խաչ — holy cross

Declension

i-type, inanimate (Eastern Armenian)

	singular		plural
nominative	խաչ (xačʿ)		խաչեր (xačʿer)
nominative definite	խաչը/խաչն (xačʿə/xačʿn)		խաչերը/խաչերն (xačʿerə/xačʿern)
dative	խաչի (xačʿi)		խաչերի (xačʿeri)
dative definite	խաչին (xačʿin)		խաչերին (xačʿerin)
ablative	խաչից (xačʿicʿ)		խաչերից (xačʿericʿ)
instrumental	խաչով (xačʿov)		խաչերով (xačʿerov)
locative	խաչում (xačʿum)		խաչերում (xačʿerum)

possessive forms, (Eastern Armenian)

	1st person possession (my)
	singular		plural
nominative	խաչս (xačʿs)		խաչերս (xačʿers)
dative	խաչիս (xačʿis)		խաչերիս (xačʿeris)
ablative	խաչիցս (xačʿicʿs)		խաչերիցս (xačʿericʿs)
instrumental	խաչովս (xačʿovs)		խաչերովս (xačʿerovs)
locative	խաչումս (xačʿums)		խաչերումս (xačʿerums)
	2nd person possession (your)
	singular		plural
nominative	խաչդ (xačʿd)		խաչերդ (xačʿerd)
dative	խաչիդ (xačʿid)		խաչերիդ (xačʿerid)
ablative	խաչիցդ (xačʿicʿd)		խաչերիցդ (xačʿericʿd)
instrumental	խաչովդ (xačʿovd)		խաչերովդ (xačʿerovd)
locative	խաչումդ (xačʿumd)		խաչերումդ (xačʿerumd)

Related terms

• խաչակիր
• [[Խաչատուր#Armenian|]]
• խաչել
• խաչքար

External links

• Search “խաչ” in the Eastern Armenian National Corpus.

---

Old Armenian

Alternative forms

• խէչ (xēčʿ)
• խայչ (xayčʿ)

Etymology

From Proto-Indo-European *khaty-, from *khet- (“stake, picket”). An ablaut of խոչ (xočʿ, “a piece of wood, stone protruding from ground upon which one may stumble, an obstacle”) and խէչ (xēčʿ, “prop, stay, on which plants are supported”). Thus, the initial meaning of the word was "stake, stick". The only surviving cognate is Persian خاده (xāda, “a straight branch; a broom-stick; an oar; a coal-rake; a gibbet”).

Noun

խաչ • (xačʿ)  (singular genitive խաչի, plural genitive խաչից)

1. crucifix

   ի խաչ հանել (i xačʿ hanel) — to crucify

   կախել զխաչէ (kaxel zxačʿē) — to crucify

   ի խաչ ելանել (i xačʿ elanel) — to be crucified

   սուրբ խաչ (surb xačʿ) — the Cross, the Holy Rood

2. (figuratively) cross, sorrows, tribulation
3. cross

   խաչ առնել, հանել (xačʿ aṙnel, hanel) — to make the sign of the cross, to cross oneself

4. (in the plural) crossroads

Declension

i-type

	singular		plural
nominative	խաչ (xačʿ)		խաչք (xačʿkʿ)
genitive	խաչի (xačʿi)		խաչից (xačʿicʿ)
dative	խաչի (xačʿi)		խաչից (xačʿicʿ)
accusative	խաչ (xačʿ)		խաչս (xačʿs)
accusative definite	զխաչ (zxačʿ)		զխաչս (zxačʿs)
ablative	ի խաչէ (i xačʿē)		ի խաչից (i xačʿicʿ)
instrumental	խաչիւ (xačʿiw)		խաչիւք (xačʿiwkʿ)
locative	ի խաչի (i xačʿi)		ի խաչս (i xačʿs)

Derived terms

աստուածախաչ բազմախաչ խաչաբարձ խաչագլուխ խաչադրոշմ խաչադրօշ խաչադրօշեալ խաչազարդ խաչազգեաց խաչազգեստ խաչազգեստեալ խաչալուայ խաչակալ խաչական խաչակառք խաչակերպ խաչակերտ խաչակիր խաչակից խաչակնիք խաչակնքեմ խաչակրօն խաչակցեմ խաչակցիմ

խաչակցութիւն խաչահան խաչահանու խաչահանութիւն խաչաձեւ խաչամահ խաչամարտութիւն խաչայարդար խաչանամ խաչանիշ խաչանկար խաչանման խաչանմանութեամբ խաչանշան խաչաչարչար խաչապաշտ խաչապէս խաչապան խաչապսակ խաչասփռեմ խաչավերաց խաչատարած խաչատեաց խաչատեսակ

խաչատեսակաբար խաչատիպ Խաչատուր խաչաւարտ խաչափայլ խաչափայտ խաչափառ խաչաքարոզ խաչգիւտ խաչելեալ խաչելութիւն խաչեմ խաչենակ խաչենեակ խաչեցող խաչիչ խաչկրօն խաչհանու խաչող խաչունակ խաչվերաց խաչք խաչօրհնէք

Descendants

• Armenian: խաչ (xač)
• Avar: хъанч
• Azeri: xaç
• Crimean Tatar: haç
• Karachay-Balkar: къач
• Kurdish: xaç
• Ottoman Turkish: خاچ (xač), حاچ (hač)
  • Turkish: haç, haçvari, haçlamak
• Middle Persian: xač
  • Persian: خاج (xāǰ), خاچ (xāč)
• Tatar: хач
• Udi: хач

References

• “խաչ” in Hračʿeay Ačaṙean (1926–35), Hayerēn armatakan baṙaran (Yerevan: Yerevan State University), 2nd ed., 1971–79
• “խաչ” in G. Awetikʿean, X. Siwrmēlean, M. Awgerean (1836–37), Nor baṙgirkʿ haykazean lezui (Venice: S. Lazarus Armenian Academy)
• “խաչ” in Mathias Bedrossian (1879), New Dictionary Armenian-English (Venice: S. Lazarus Armenian Academy)