дац

Pannonian Rusyn

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *deh₃-redup.

Proto-Indo-European *-ti

Proto-Indo-European *dédeh₃ti

Proto-Balto-Slavic *dṓˀtei

Proto-Slavic *dati

Old Slovak dať

Pannonian Rusyn дац

Inherited from Old Slovak dať, from Proto-Slavic *dati. Cognates include Carpathian Rusyn да́ти (dáty) and Slovak dať.

Pronunciation

• IPA^(key): [ˈdat͡s]
• Rhymes: -at͡s
• Hyphenation: дац

Verb

дац (dac) pf (imperfective давац)

1. (transitive) to give, to provide

   Antonym: вжац (vžac)

   дац слово / завит ― dac slovo / zavit ― to vow, to take an oath (literally, “to give a word”)

   дац шицко од себе ― dac šicko od sebe ― to do one's best (literally, “to give everything from oneself”)

   дац капару ― dac kaparu ― to make a down payment (literally, “to give a deposit”)

   дали му роботу ― dali mu robotu ― they gave him a job

   дац приклад ― dac priklad ― to give an example

2. (transitive) to let, to will, to allow

   дац знац ― dac znac ― to inform (literally, “to let know”)

   кед Бог да ― ked Boh da ― God willing (literally, “if God wills”)

3. (transitive) to assign, to give (an assignment or duty)

   учитель дал дзецом домашнї

   učitelʹ dal dzecom domašnji

   the teacher gave the children homework

4. (transitive) to feed, to give feed

   дал ши статку єсц?

   dal ši statku jesc?

   did you give the cattle their feed?

5. (reflexive with ше (še)) to tackle, to undertake, to get into

   дац ше до роботи ― dac še do roboti ― to get down to business

6. (reflexive with ше (še)) to indulge

   дац ше на лєгки живот ― dac še na ljehki život ― to indulge in an easy life

7. (reflexive with ше (še)) to surrender, to give in, to give up

   нє дай ше, будз тварди ― nje daj še, budz tvardi ― don't give up, be strong

   дал шe спревесц ― dal še sprevesc ― he gave in to the deception

Conjugation

Conjugation of дац (perfective; class 1, pattern читац)

infinitive			дац
indicative		singular				plural
		first	second	third	subject	first	second	third	subject
past	masculine	дал (dal) сом	дал (dal) ши	дал (dal)		дали (dali) зме	дали (dali) сце	дали (dali)
	feminine	дала (dala) сом	дала (dala) ши	дала (dala)
	neuter	дало (dalo) сом	дало (dalo) ши	дало (dalo)
past perfect	masculine	бул сом дал (dal)	бул ши дал (dal)	бул дал (dal)		були зме дали (dali)	були сце дали (dali)	були дали (dali)
	feminine	була сом дала (dala)	була ши дала (dala)	була дала (dala)
	neuter	було сом дало (dalo)	було ши дало (dalo)	було дало (dalo)
future		дам (dam)	даш (daš)	да (da)	—	даме (dame)	даце (dace)	даю (daju)	—
conditional		singular				plural
		first	second	third	subject	first	second	third	subject
present	masculine	дал (dal) бим, дал (dal) би сом	дал (dal) биш, дал (dal) би ши	дал (dal) би	би дал (dal)	дали (dali) бизме	дали (dali) бисце	дали (dali) би	би дали (dali)
	feminine	дала (dala) бим, дала (dala) би сом	дала (dala) биш, дала (dala) би ши	дала (dala) би	би дала (dala)
	neuter	дало (dalo) бим, дало (dalo) би сом	дало (dalo) биш, дало (dalo) би ши	дало (dalo) би	би дало (dalo)
past	masculine	бул бим дал (dal), бул би сом дал (dal)	бул биш дал (dal), бул би ши дал (dal)	бул би дал (dal)	би бул дал (dal)	були бизме дали (dali)	були бисце дали (dali)	були би дали (dali)	би були дали (dali)
	feminine	була бим дала (dala), була би сом дала (dala)	була биш дала (dala), була би ши дала (dala)	була би дала (dala)	би була дала (dala)
	neuter	було бим дало (dalo), було би сом дало (dalo)	було биш дало (dalo), було би ши дало (dalo)	було би дало (dalo)	би було дало (dalo)
imperative		singular				plural
		first	second	third	subject	first	second	third	subject
present		—	дай (daj)	—	—	дайме (dajme)	дайце (dajce)	—	—
non-finite forms		participles							verbal noun
		present active	past active	passive	l-participle
		—	давши (davši)	дани (dani)	дал (dal), дала (dala), дало (dalo), дали (dali)				данє (danje)

Conjugation of дац ше (perfective; class 1, pattern читац)

infinitive			дац ше
indicative		singular				plural
		first	second	third	subject	first	second	third	subject
past	masculine	дал (dal) сом ше	дал (dal) ши ше	дал (dal) ше		дали (dali) зме ше	дали (dali) сце ше	дали (dali) ше
	feminine	дала (dala) сом ше	дала (dala) ши ше	дала (dala) ше
	neuter	дало (dalo) сом ше	дало (dalo) ши ше	дало (dalo) ше
past perfect	masculine	бул сом ше дал (dal)	бул ши ше дал (dal)	бул ше дал (dal)		були зме ше дали (dali)	були сце ше дали (dali)	були ше дали (dali)
	feminine	була сом ше дала (dala)	була ши ше дала (dala)	була ше дала (dala)
	neuter	було сом ше дало (dalo)	було ши ше дало (dalo)	було ше дало (dalo)
future		дам (dam) ше	даш (daš) ше	да (da) ше	—	даме (dame) ше	даце (dace) ше	даю (daju) ше	—
conditional		singular				plural
		first	second	third	subject	first	second	third	subject
present	masculine	дал (dal) бим ше, дал (dal) би сом ше	дал (dal) биш ше, дал (dal) би ши ше	дал (dal) би ше	би дал (dal) ше	дали (dali) бизме ше	дали (dali) бисце ше	дали (dali) би ше	би дали (dali) ше
	feminine	дала (dala) бим ше, дала (dala) би сом ше	дала (dala) биш ше, дала (dala) би ши ше	дала (dala) би ше	би дала (dala) ше
	neuter	дало (dalo) бим ше, дало (dalo) би сом ше	дало (dalo) биш ше, дало (dalo) би ши ше	дало (dalo) би ше	би дало (dalo) ше
past	masculine	бул бим ше дал (dal), бул би сом ше дал (dal)	бул биш ше дал (dal), бул би ши ше дал (dal)	бул би ше дал (dal)	би бул ше дал (dal)	були бизме ше дали (dali)	були бисце ше дали (dali)	були би ше дали (dali)	би були ше дали (dali)
	feminine	була бим ше дала (dala), була би сом ше дала (dala)	була биш ше дала (dala), була би ши ше дала (dala)	була би ше дала (dala)	би була ше дала (dala)
	neuter	було бим ше дало (dalo), було би сом ше дало (dalo)	було биш ше дало (dalo), було би ши ше дало (dalo)	було би ше дало (dalo)	би було ше дало (dalo)
imperative		singular				plural
		first	second	third	subject	first	second	third	subject
present		—	дай (daj) ше	—	—	дайме (dajme) ше	дайце (dajce) ше	—	—
non-finite forms		participles							verbal noun
		present active	past active	passive	l-participle
		—	давши (davši) ше	дани (dani)	дал (dal), дала (dala), дало (dalo), дали (dali)				данє (danje) ше

Derived terms

interjections

• дай (daj)

phrases

• Боже дай здраве (Bože daj zdrave)
• кед Бог да (ked Boh da)
• нє дай Боже (nje daj Bože)

verbs

• дац на то pf (dac na to)

Related terms

verbs

• видац pf (vidac)
• додац pf (dodac)
• одац pf (odac)
• оддац pf (oddac)
• подац pf (podac)
• поддац pf (poddac)
• попредац pf (popredac)
• предац pf (predac)
• преподац pf (prepodac)
• придац pf (pridac)
• удац pf (udac)

References

• Medʹeši, H.; Fejsa, M.; Timko-Djitko, O. (2010), “дац”, in Ramač, Ju., editor, Руско-сербски словнїк [Rusyn-Serbian Dictionary] (in Pannonian Rusyn), Novi Sad: Faculty of Philosophy, page 221
• Medʹeši, H.; Fejsa, M.; Timko-Djitko, O. (2010), “дац ше”, in Ramač, Ju., editor, Руско-сербски словнїк [Rusyn-Serbian Dictionary] (in Pannonian Rusyn), Novi Sad: Faculty of Philosophy, page 222
• Fejsa, M.; Šlemender, M.; Čelʹovski, S. (2022), “give (gave, given)”, in Анґлийско-руски словнїк [English-Rusyn Dictionary] (in Pannonian Rusyn), Novi Sad: Faculty of Philosophy; Ruska matka, →ISBN, page 125
• Fejsa, M.; Šlemender, M.; Čelʹovski, S. (2022), “undergo (underwent, undergone)”, in Анґлийско-руски словнїк [English-Rusyn Dictionary] (in Pannonian Rusyn), Novi Sad: Faculty of Philosophy; Ruska matka, →ISBN, page 349