कर्णधार

See also: कर्णधारा and कर्णाधार

Hindi

Etymology

Borrowed from Sanskrit कर्णधार (karṇadhāra, “helmsman, sailor”), from कर्ण (karṇa, “helm, rudder”) +‎ धार (dhāra, “holding, bearing”). Doublet of कनहार (kanhār).

Pronunciation

• (Standard Hindi) IPA^(key): /kəɾɳ(ᵊ).d̪ʱɑːɾ/, [kɐɾɳ(ᵊ).d̪ʱäːɾ]
• Rhymes: -ɑːɾ

Noun

कर्णधार • (karṇadhār or karṇdhār) m (Urdu spelling کرندھار)

1. helmsman, steersman, pilot, coxswain

   Synonyms: नाविक (nāvik), पतवारी (patvārī), कनहार (kanhār), कर्णाधार (karṇādhār)

2. boatman, seaman, sailor

   Synonyms: नाविक (nāvik), माँझी (māñjhī), मल्लाह (mallāh), पोतवाह (potvāh), केवट (kevaṭ), कनहार (kanhār), कर्णाधार (karṇādhār)

3. (figurative) leader, head, vanguard, director, conductor

   Synonyms: नेता (netā), नायक (nāyak), संचालक (sañcālak), कर्णाधार (karṇādhār)

   • 1982, शशिबाला शर्मा, transl., कला, साहित्य और संस्कृति, Vani Prakashan, translation of original by E. M. S. Namboodiripad, page 113:

     दुनिया भर के संस्कृति के कर्णधारों से गोर्की का विख्यात प्रश्न था : कला के कर्णधारों^{[sic – meaning कर्णधारो]} तुम किस ओर हो, फासीवादियों के साथ या फासीवाद से लड़ने वालों के साथ?

     duniyā bhar ke sanskŕti ke karṇadhārõ se gorkī kā vikhyāt praśna thā : kalā ke karṇadhārõ^{[sic – meaning karṇadhāro]} tum kis or ho, phāsīvādiyõ ke sāth yā phāsīvād se laṛne vālõ ke sāth?

     [Maxim] Gorky’s famous question to the cultural leaders of the world was, “Which side are you on, masters of art; with the fascists or with those fighting against fascism?”

Declension

Declension of कर्णधार (masc cons-stem)

	singular	plural
direct	कर्णधार karṇadhār, karṇdhār	कर्णधार karṇadhār, karṇdhār
oblique	कर्णधार karṇadhār, karṇdhār	कर्णधारों karṇadhārõ, karṇdhārõ
vocative	कर्णधार karṇadhār, karṇdhār	कर्णधारो karṇadhāro, karṇdhāro

References

• McGregor, Ronald Stuart (1993), “कर्ण”, in The Oxford Hindi-English Dictionary, London: Oxford University Press, page 174
• Dāsa, Śyāmasundara (1965–1975), “कर्णधार”, in Hindī Śabdasāgara [lit. “Sea of Hindi words”] (in Hindi), Kashi [Varanasi]: Nagari Pracarini Sabha, page 827

Further reading

• Pal, Keshav Ram (1964), “कर्णधार”, in हिन्दी में प्रयुक्त संस्कृत शब्दों में अर्थ-परिवर्तन (in Hindi), Meerut: प्राची प्रकाशन, →OCLC, page 141

Marathi

Etymology

Borrowed from Sanskrit कर्णधार (karṇadhāra, “helmsman, sailor”), from कर्ण (karṇa, “helm, rudder”) +‎ धार (dhāra, “holding, bearing”).

Pronunciation

• IPA^(key): /kəɾ.ɳə.d̪ʱaɾ/

• Audio; “कर्णधार (क्रिकेट)” (“karṇadhār (krikeṭ)”):

  (file)

• Rhymes: -aɾ

Noun

कर्णधार • (karṇadhār) m

1. helmsman, steersman, pilot

   Synonyms: नाविक (nāvik), नावाडी (nāvāḍī), बावेकरी (bāvekarī), सुकाण्या (sukāṇyā), सुकाणदार (sukāṇdār)

2. sailor, boatman

   Synonyms: नाविक (nāvik), नावाडी (nāvāḍī), नावेकरी (nāvekarī), वल्हारी (valhārī)

3. (figurative) leader, chief, captain

   Synonyms: पुढारी (puḍhārī), नेता (netā), मुख्य (mukhya), नायक (nāyak), सुकाण्या (sukāṇyā), सुकाणदार (sukāṇdār)

Declension

Declension of कर्णधार (masc cons-stem)
direct singular	कर्णधार karṇadhār
direct plural	कर्णधार karṇadhār
	singular एकवचन		plural अनेकवचन
nominative प्रथमा	कर्णधार karṇadhār		कर्णधार karṇadhār
oblique सामान्यरूप	कर्णधारा karṇadhārā		कर्णधारां- karṇadhārān-
acc. / dative द्वितीया / चतुर्थी	कर्णधाराला karṇadhārālā		कर्णधारांना karṇadhārānnā
ergative	कर्णधाराने, कर्णधारानं karṇadhārāne, karṇadhārāna		कर्णधारांनी karṇadhārānnī
instrumental	कर्णधाराशी karṇadhārāśī		कर्णधारांशी karṇadhārānśī
locative सप्तमी	कर्णधारात karṇadhārāt		कर्णधारांत karṇadhārāt
vocative संबोधन	कर्णधारा karṇadhārā		कर्णधारांनो karṇadhārānno
Oblique Note: The oblique case precedes all postpositions. There is no space between the stem and the postposition. Locative Note: -त (-ta) is a postposition.

Genitive declension of कर्णधार (masc cons-stem)
	masculine object पुल्लिंगी कर्म		feminine object स्त्रीलिंगी कर्म		neuter object नपुसकलिंगी कर्म		oblique सामान्यरूप
	singular एकवचन	plural अनेकवचन	singular एकवचन	plural अनेकवचन	singular* एकवचन	plural अनेकवचन
singular subject एकवचनी कर्ता	कर्णधाराचा karṇadhārāċā	कर्णधाराचे karṇadhārāċe	कर्णधाराची karṇadhārācī	कर्णधाराच्या karṇadhārācā	कर्णधाराचे, कर्णधाराचं karṇadhārāċe, karṇadhārāċa	कर्णधाराची karṇadhārācī	कर्णधाराच्या karṇadhārācā
plural subject अनेकवचनी कर्ता	कर्णधारांचा karṇadhārānċā	कर्णधारांचे karṇadhārānċe	कर्णधारांची karṇadhārāñcī	कर्णधारांच्या karṇadhārāncā	कर्णधारांचे, कर्णधारांचं karṇadhārānċe, karṇadhārānċa	कर्णधारांची karṇadhārāñcī	कर्णधारांच्या karṇadhārāñcā
* Note: Word-final ए (e) in neuter words is alternatively written with the anusvara and pronounced as अ (a). Oblique Note: For most postpostions, the oblique genitive can be optionally inserted between the stem and the postposition.

References

• Molesworth, James Thomas (1857), “कर्णधार”, in A dictionary, Marathi and English, Bombay: Printed for government at the Bombay Education Society's Press, page 140
• दाते, यशवंत रामकृष्ण [Date, Yashwant Ramkrishna] (1932-1950), “कर्ण”, in महाराष्ट्र शब्दकोश (mahārāṣṭra śabdakoś) (in Marathi), पुणे [Pune]: महाराष्ट्र कोशमंडळ (mahārāṣṭra kośmaṇḍaḷ), page 612
• Berntsen, Maxine (1982–1983), “कर्णधार”, in A Basic Marathi-English Dictionary, New Delhi: American Institute of Indian Studies, page 21

Nepali

Etymology

Borrowed from Sanskrit कर्णधार (karṇadhāra, “helmsman, sailor”), from कर्ण (karṇa, “helm, rudder”) +‎ धार (dhāra, “holding, bearing”).

Pronunciation

• IPA^(key): [kʌrɽ̃ʌd̪är]
• Phonetic Devanagari: कर्णदार्

Adjective

कर्णधार • (karṇadhār)

1. adroit, skillful

   Synonyms: सिपालु (sipālu), पोख्त (pokhta), दक्ष (dakṣa)

Noun

कर्णधार • (karṇadhār)

1. boatman, sailor; steersman, pilot

   Synonyms: नावी (nāvī), बोटे (boṭe), माझी (mājhī), मल्लाह (mallāha), क्षेपक (kṣepak)

2. (figurative) leader, head, chief, administrator

   Synonyms: नेता (netā), नायक (nāyak), प्रमुख (pramukh)

Declension

Declension of कर्णधार
	Singular	Plural
nominative	कर्णधार [kʌrɳʌd̪ʱär]	कर्णधारहरू [kʌrɳʌd̪ʱärɦʌɾu]
accusative/dative	कर्णधारलाई [kʌrɳʌd̪ʱärläi]	कर्णधारहरूलाई [kʌrɳʌd̪ʱärɦʌɾuläi]
instrumental/ergative	कर्णधारले [kʌrɳʌd̪ʱärle]	कर्णधारहरूले [kʌrɳʌd̪ʱärɦʌɾule]
ablative	कर्णधारबाट [kʌrɳʌd̪ʱärbäʈʌ]	कर्णधारहरूबाट [kʌrɳʌd̪ʱärɦʌɾubäʈʌ]
genitive	कर्णधारको [kʌrɳʌd̪ʱärko]	कर्णधारहरूको [kʌrɳʌd̪ʱärɦʌɾuko]
locative	कर्णधारमा [kʌrɳʌd̪ʱärmä]	कर्णधारहरूमा [kʌrɳʌd̪ʱärɦʌɾumä]
Notes: -को (-ko) becomes: -का (-kā) when followed by a plural noun. -की (-kī) when followed by a feminine noun.

References

• “कर्णधार”, in नेपाली बृहत् शब्दकोश (nepālī br̥hat śabdakoś) [Comprehensive Nepali Dictionary]‎^[1], Kathmandu: Nepal Academy, 2018, page 193

Sanskrit

Alternative scripts

Alternative scripts

• কৰ্ণধাৰ (Assamese script)
• ᬓᬃᬡᬥᬵᬭ (Balinese script)
• কর্ণধার (Bengali script)
• 𑰎𑰨𑰿𑰜𑰠𑰯𑰨 (Bhaiksuki script)
• 𑀓𑀭𑁆𑀡𑀥𑀸𑀭 (Brahmi script)
• ကရ်္ဏဓာရ (Burmese script)
• કર્ણધાર (Gujarati script)
• ਕਰ੍ਣਧਾਰ (Gurmukhi script)
• 𑌕𑌰𑍍𑌣𑌧𑌾𑌰 (Grantha script)
• ꦏꦂꦟꦣꦴꦫ (Javanese script)
• 𑂍𑂩𑂹𑂝𑂡𑂰𑂩 (Kaithi script)
• ಕರ್ಣಧಾರ (Kannada script)
• កណ៌ធារ (Khmer script)
• ກຣ຺ຓຘາຣ (Lao script)
• കര്ണധാര (Malayalam script)
• ᡬᠠᡵᢏᠠᢡᠠ᠎᠊ᠠᡵᠠ (Manchu script)
• 𑘎𑘨𑘿𑘜𑘠𑘰𑘨 (Modi script)
• ᢉᠠᠷᢏᠠᢑᠾᠠᢗᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
• 𑦮𑧈𑧠𑦼𑧀𑧑𑧈 (Nandinagari script)
• 𑐎𑐬𑑂𑐞𑐢𑐵𑐬 (Newa script)
• କର୍ଣଧାର (Odia script)
• ꢒꢬ꣄ꢠꢤꢵꢬ (Saurashtra script)
• 𑆑𑆫𑇀𑆟𑆣𑆳𑆫 (Sharada script)
• 𑖎𑖨𑖿𑖜𑖠𑖯𑖨 (Siddham script)
• කර්‍ණධාර (Sinhalese script)
• 𑩜𑩼 𑪙𑩪𑩮𑩛𑩼 (Soyombo script)
• 𑚊𑚤𑚶𑚘𑚜𑚭𑚤 (Takri script)
• கர்ணத⁴ார (Tamil script)
• కర్ణధార (Telugu script)
• กรฺณธาร (Thai script)
• ཀ་རྞ་དྷཱ་ར (Tibetan script)
• 𑒏𑒩𑓂𑒝𑒡𑒰𑒩 (Tirhuta script)
• 𑨋𑨫𑩇𑨘𑨜𑨊𑨫 (Zanabazar Square script)

Etymology

Compound of कर्ण (karṇa, “helm, rudder”) +‎ धार (dhāra, “holding, bearing”).

Pronunciation

• (Vedic) IPA^(key): /kɐɾ.ɳɐ.dʱɑː.ɾɐ/
• (Classical Sanskrit) IPA^(key): /kɐɾ.ɳɐ.d̪ʱɑː.ɾɐ/

Noun

कर्णधार • (karṇadhāra) stem, m

1. helmsman, steersman, pilot
   • c. 600 BCE – 600 CE, Suśruta, Suśruta Saṃhitā 34.18:

     वैद्यस्तु गुणवान् एकस्तारयेदातुरान् सदा ।
     प्लवं प्रतितरैर् हीनं कर्णधार इवाम्भसि ॥

     vaidyastu guṇavān ekastārayedāturān sadā.
     plavaṃ pratitarair hīnaṃ karṇadhāra ivāmbhasi.

     • 1907 translation by Kaviraj Kunja Lal Bhishagratna

       A qualified physician is alone capable of relieving the pain of many a suffering patient, just as only a helmsman is capable of taking his boat across a river even without the help and co-operation of a single oarsman.

2. boatman, seaman, sailor

Declension

Masculine a-stem declension of कर्णधार

	singular	dual	plural
nominative	कर्णधारः (karṇadhāraḥ)	कर्णधारौ (karṇadhārau) कर्णधारा¹ (karṇadhārā¹)	कर्णधाराः (karṇadhārāḥ) कर्णधारासः¹ (karṇadhārāsaḥ¹)
accusative	कर्णधारम् (karṇadhāram)	कर्णधारौ (karṇadhārau) कर्णधारा¹ (karṇadhārā¹)	कर्णधारान् (karṇadhārān)
instrumental	कर्णधारेण (karṇadhāreṇa)	कर्णधाराभ्याम् (karṇadhārābhyām)	कर्णधारैः (karṇadhāraiḥ) कर्णधारेभिः¹ (karṇadhārebhiḥ¹)
dative	कर्णधाराय (karṇadhārāya)	कर्णधाराभ्याम् (karṇadhārābhyām)	कर्णधारेभ्यः (karṇadhārebhyaḥ)
ablative	कर्णधारात् (karṇadhārāt)	कर्णधाराभ्याम् (karṇadhārābhyām)	कर्णधारेभ्यः (karṇadhārebhyaḥ)
genitive	कर्णधारस्य (karṇadhārasya)	कर्णधारयोः (karṇadhārayoḥ)	कर्णधाराणाम् (karṇadhārāṇām)
locative	कर्णधारे (karṇadhāre)	कर्णधारयोः (karṇadhārayoḥ)	कर्णधारेषु (karṇadhāreṣu)
vocative	कर्णधार (karṇadhāra)	कर्णधारौ (karṇadhārau) कर्णधारा¹ (karṇadhārā¹)	कर्णधाराः (karṇadhārāḥ) कर्णधारासः¹ (karṇadhārāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Derived terms

• अकर्णधार (akarṇadhāra)
• कर्णधारता (karṇadhāratā)

Descendants

• Pali: kaṇṇadhāra
• Prakrit: 𑀓𑀡𑁆𑀡𑀳𑀸𑀭 (kaṇṇahāra)
  • Hindi: कनहार (kanhār)
• → Assamese: কৰ্ণধাৰ (kornodhar)
• → Bengali: কর্ণধার (kornodhar)
• → Gujarati: કર્ણધાર (karṇadhār)
• → Hindi: कर्णधार (karṇadhār)
• → Kannada: ಕರ್ಣಧಾರ (karṇadhāra)
• → Malayalam: കർണ്ണധാരന് (kaṟṇṇadhāraṉ)
• → Marathi: कर्णधार (karṇadhār)
• → Nepali: कर्णधार (karṇadhār)
• → Odia: କର୍ଣ୍ଣଧାର (karṇṇadhāra)
• → Sinhalese: කර්‍ණ ධාරයා (karṇa dhārayā)
• ⇒ Telugu: కర్ణధారుడు (karṇadhāruḍu)

References

• Monier Williams (1899), “कर्णधार”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 256, column 3.