kamień

From Wiktionary, the free dictionary
Jump to navigation Jump to search
See also: Kamień

Old Polish

[edit]

Alternative forms

[edit]

Etymology

[edit]

Inherited from Proto-Slavic *kamy. First attested in the 14th century.

Pronunciation

[edit]
  • IPA(key): (10th–15th CE) /kamjɛ(ː)ɲ/
  • IPA(key): (15th CE) /kamjɛɲ/, /kamjeɲ/

Noun

[edit]

kamień m inan (diminutive kamionek, related adjective kamieny or kamienny or kamieniowy)

  1. (sometimes collective, attested in Greater Poland) stone; rock
    • 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 852, Pyzdry, Gniezno, Kościan:
      *Sczo ranyl Voyczech Vøczencza, to gy ranil gego poczøtkem, is gi pirzwey camenem vderzil
      [Czso ranił Wojciech Więceńca, to ji ranił jego początkiem, iż ji pirzwej kamieniem uderzył]
    • 1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[1], [2], [3], volume XXIV, page 83:
      [Rzeknij], aby tho camene (lapides Mat 4, 3) bylo chlebem
      [[Rzeknij], aby to kamienie (lapides Mat 4, 3) było chlebem]
    • 1888 [1399], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV[4], Greater Poland, page 97:
      Jaco praue przeoral moczø i kam[ie]ne przemothal loni
      [Jako prawie przeorał mocą i kam[ie]nie przemiotał łoni]
    1. stone window grill
      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 45:
        Przes kamyen a. przesch okna per cancellos, id est per fenestras (cecidit... per cancellos coenaculi sui IV Reg 1, 2)
        [Przez kamień aut przez okna per cancellos, id est per fenestras (cecidit... per cancellos coenaculi sui IV Reg 1, 2)]
  2. (sometimes collective, attested in Masovia, Lesser Poland) precious stone; gemstone; pearl
    • 1950 [1435], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 667, Warsaw:
      O ktore kamene xyacz my wyna dal, tychem ya ne nalaszl, any gych vszithcu mam
      [O które kamienie ksiądz mi winę dał, tychem ja nie nalazł, ani jich użytku mam]
    • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[5], Krakow, page 182a:
      Vesmiczesz vy tho slotho y tho tesze drodze kamene
      [Weźmicież wy to złoto i to teże drodze kamienie]
    • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎[6], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 127:
      Mylowal gesm zakon twoy... nad droge kamene (super... topazion)
      [Miłował jeśm zakon twój nad drogie kamienie (super... topazion)]
  3. (unit of measure, sometimes collective, attested in Greater Poland) stone (unit for measuring weight or sometimes length)
    • 1888 [1406], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV[7], Greater Poland, page 85:
      Przi tem yemu ne wszanl cztirzi grziwni y werdunka, kamen welni
      [Przy tem jemu nie wziął cztyrzy grzywny i wierdunka, kamień wełny]
    • 1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[8], [9], [10], volume XXV, page 268:
      Decem millia talentorum *kamynya (Esth 3, 9)
      [Decem millia talentorum kami[e]nia (Esth 3, 9)]
    • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[11], page 189:
      Svyaty Yan począl krzczycz... Iesu Crista, trzeczy kamyeny albo skala od Ierycha (tertio lapide a Jericho)
      [Święty Jan począł krzcić... Jezu Krysta, trzeci kamień albo skałę od Jerycha (tertio lapide a Jericho)]
    • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 135r:
      Talentum kąmyen vel cząthnar vel fvnth
      [Talentum kamień vel centnar vel funt]

Derived terms

[edit]
adjectives
nouns
verbs
[edit]
nouns

Descendants

[edit]
  • Masurian: käniéń
  • Polish: kamień
  • Silesian: kamiyń

References

[edit]

Polish

[edit]
Polish Wikipedia has an article on:
Wikipedia pl

Alternative forms

[edit]

Etymology

[edit]

Inherited from Old Polish kamień. Compare Latvian akmens, Lithuanian akmuo, Ancient Greek ἄκμων (ákmōn), Sanskrit अश्मन् (aśman).

Pronunciation

[edit]

Noun

[edit]

kamień m inan (diminutive kamyk, augmentative kamor)

  1. stone (piece of rock that has been separated)
    kamień brukowyflagstone, paving stone
    kamień nagrobnytombstone, gravestone
  2. stone (gemstone, jewel)
    Synonym: klejnot
  3. stone; plaque (hard sediment remaining on something)
  4. (medicine) stone (hard, stone-like deposit in someone or something's body)
    kamień żółciowygallstone
  5. (games, sports) stone (small stone-like item used in some games and sports)
  6. rock (closed hand in the game of rock paper scissors)
  7. (obsolete) pack of matches containing 250 boxes
  8. (obsolete, historical) stone (unit of mass equal to 32 pounds)
  9. (obsolete) stone (hard seed of some fruits)
    Synonym: pestka
  10. (obsolete) border post
  11. (Middle Polish) knob used to vote when judging a guilty person
  12. (Middle Polish) plummet (measuring device)
    Synonym: ołowianka
  13. (Middle Polish, chemistry) antimony, semimetal
  14. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
    1. (chemistry) calamine (basic zinc silicate)
      • 1534, S. Falimirz, O ziołach[12], page I 3d:
        Wezmi foku miecżykowego/ [...] kamienia calaminaris dragme [!]/ [...] apotym ty rzecży ktore maią bytz ſtarte na proch/ ſetrzi ye ſubtilnie
        [Wezmi foku mieczykowego/ [...] kamienia calaminaris dragme [!]/ [...] apotym ty rzeczy które mają być starte na proch/ zetrzyj je subtilnie]
  15. (Middle Polish) copper ore
  16. (Middle Polish) murra
  17. (Middle Polish) magnet
    Synonym: magnes
  18. (Middle Polish) magnesia; magnesium oxide; manganese ore
  19. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
    1. (chemistry) mica (hydrated magnesium silicate)
      • 1564, J. Mączyński, Lexicon[13], page 407b:
        lapis specularis, Przezroczyſty kámień by śckło
        [lapis specularis, Przezroczysty kamień by śckło]
  20. (Middle Polish) fossil
    Synonym: skamielina
  21. (Middle Polish) amber
    Synonym: bursztyn
  22. (Middle Polish) coral
    Synonym: koral
  23. (Middle Polish) solid
    Synonym: ciało stałe
  24. (Middle Polish) weight
    Synonym: odważnik
  25. (Middle Polish) stone; Further details are uncertain.
    • 1551, S. Murzynowski, Testamentu Nowego część pierwsza[14], page 98v marg:
      Ile śię greckiego textu dotycze Tento/ nieściąga się na kamień alę abo nawęgieł abo nagłowę/ ilé zaś żydowskiego sktorego ſą mniéiſze słowa wźięté/ iako śię tego i zgrammatiki łatwie domyſliem nieściąga śię na głowę/ i nie tak pewnie na co inſzégo iako na kamień abo na to co ieſt powiedziáno otemto kamięniu
      [Ile się greckiego tekstu dotycze Tento/ nieściąga się na kamień ale abo na węgieł abo na głowę/ ile zaś żydowskiego z którego są mniejsze słowa wzięte/ jako się tego i z grammatyki łatwie domyślem nie ściąga się na głowę/ i nie tak pewnie na co inszego jako na kamień abo na to co jest powiedziano o temto kamieniu]
    • 1564, M. Bielski, Kronika[15], page Mmmm2:
      ná pierwſzey ſtronie wierſz 5. ſtoi ná kámieniu/ ma być ná rámieniu.
      [na pierwszey stronie wiersz 5. stoi na kamieniu/ ma być na ramieniu.]

Declension

[edit]

Derived terms

[edit]
adjectives
adverbs
nouns
phrases
proverbs
verbs
verbs

Further reading

[edit]
  • kamień in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
  • kamień in Polish dictionaries at PWN
  • Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “kamień”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • KAMIEŃ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 03.06.2022
  • Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “kamień”, in Słownik języka polskiego
  • Aleksander Zdanowicz (1861) “kamień”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
  • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “kamień”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 221
  • kamień in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego