rzucić

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *řutь

Proto-Indo-European *h₃er-

Proto-Indo-European *h₃rew-der.

Proto-Slavic *řuti

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Balto-Slavic *-éitei

Proto-Slavic *-iti

Proto-Slavic *řutiti

Old Polish rzucić

Inherited from Proto-Slavic *řutiti. First attested in the 14th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /r̝ut͡ɕʲit͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /r̝ut͡ɕʲit͡ɕʲ/

Verb

rzucić pf (imperfective rzucać)

1. (attested in Greater Poland) to throw (to release (an object) with some force from one's hands, an apparatus, etc. so that it moves rapidly through the air)
   • 1960 [1417], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 501, Pyzdry:

     Yako Scarbimir *Wyrzchoslawo sepal, targal y przesz trzy zagony rzuczyl

     [Jako Skarbimir Wirzchosławę siepał, targał i przez trzy zagony rzucił]

   1. to move (to cause something to begin to change place)
      • 1461–1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 400r:

        Mel autem quadruplicem habet naturam, sc. incisiuam, vnde laxativum, incensitiuam, vnde est calefactiuum, mundificatiuam, vnde valet in causis oculorum, curatiuam, vnde valet in causis wlnerum roszdzela, myakczi, rzvczi, zapye[kla], zagrzewa, ocziscza, vsdrawya

        [Mel autem quadruplicem habet naturam, sc. incisiuam, vnde laxativum, incensitiuam, vnde est calefactiuum, mundificatiuam, vnde valet in causis oculorum, curatiuam, vnde valet in causis wlnerum rozdziela, miękczy, rzuci, zapie[kla], zagrzewa, oczyszcza, uzdrawia]

   2. (figuratively, attested in Lesser Poland) to entrust a concern to someone [with na (+ accusative) ‘to whom’]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 54, 25, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

        Rzuczi na gospodna peczø twoiø o on cze odkarmy

        [Rzuci na Gospodna pieczą twoję, a on cie odkarmi]

   3. to destroy; to ruin; to thwart [with instrumental]
      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 90:

        Rzączą precipitabo

        [Rzucę precipitabo]

      • 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 9, 26:

        Otstøpywszi ot cyebye, rzucyly twim zakonem za swe zadki

        [Otstąpiwszy ot ciebie, rzucili twym zakonem za swe zadki]

2. (reflexive with się) to leave or jump away suddenly
   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[1], page 131:

     On nądzny Zyd rozgnyeval szye..., rzuczywschy szye v Yesuszow stavek y skazyl y

     [On nędzny Żyd rozgniewał sie..., rzuciwszy sie w Jesusow stawek i skaził ji]

3. (reflexive with się) to hug, to embrace [with ku (+ dative) ‘whom/what’]
   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[2], page 53:

     Elzbyeta vydząc dzyevyczą Marya..., rzvczywschy szye k nyey, oblapywschy ya y zavolala vyelkym glossem

     [Elżbieta widząc dziewicę Maryją..., rzuciwszy sie k niej i obłapiwszy ją i zawołała wielkim głosem]

4. (reflexive with się, attested in Lesser Poland, Greater Poland) to attack [with na (+ accusative) ‘whom’]
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 58, 3, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Rzuczili sø se na mø moczni

     [Rzucili są sie na mię mocni]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 69r:

     Inuadere anlauffen oder angan rzvczycz szyą cum impetu, vnde solemus dicere: invasit in me vlg. rzvczyl szya ną myą id est super me

     [Inuadere anlauffen oder angan rzucicz się cum impetu, vnde solemus dicere: invasit in me vlg. rzucił sie na mię id est super me]

   1. (figuratively, attested in) to take, to possess [with na (+ accusative) ‘whom’]
      • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 24, 2:

        Y rzvczi syø nan dvch bozi, *prziyow przislowye y rzecze

        [I rzuci się nań duch boży , przyjąw przysłowie i rzecze]

5. to jump down suddenly
   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[3], page 106:

     Ona vyschedschy rzekomo przynyescz y rzvczyla szye z dachv

     [Ona wyszedszy rzekomo przynieść i rzuciła sie z dachu]

6. (reflexive with się) to fall on something with a flourish
   • 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 10, 4:

     Tedi pochicyw Saul myecz, nastawyw przecyw sobye rzucyl syø nan

     [Tedy pochyciw Saul miecz [swoj], nastawiw przeciw sobie, rzucił się nań]

7. (reflexive with się) to gush, to flow
   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[4], page 834:

     Czo szye podknąl... to szye z yego svyąthych ran krew rzuczyla przez oną pavloką

     [Co sie potknął... to sie z jego świętych ran krew rzuciła przez onę pawłokę]

Derived terms

nouns

• rzucenie
• rzut

verbs

• dorzucić pf
• obrzucić pf
• odrzucić pf
• podrucić pf
• porzucić pf
• przyrzucić pf
• rozrzucić pf, rozdrzucać impf
• rzucić pf, rzucać impf
• wrzucić pf
• zarzucić pf

verbs

• rzucić los pf
• rzucić się w jimienie pf
• rzucić sobą pf

Related terms

adjectives

• rzucający

nouns

• obrzutność
• odrzucenie
• wrzucenie

Descendants

• Polish: rzucić
• Silesian: rzucić

References

• Boryś, Wiesław (2005), “rzucić”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “rzucić”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “rzucić”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “rzucić, rzucić się”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “rzucić się”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *řutь

Proto-Indo-European *h₃er-

Proto-Indo-European *h₃rew-der.

Proto-Slavic *řuti

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Balto-Slavic *-éitei

Proto-Slavic *-iti

Proto-Slavic *řutiti

Old Polish rzucić

Polish rzucić

Inherited from Old Polish rzucić.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈʐu.t͡ɕit͡ɕ/

• (Middle Polish) IPA^(key): (16^th c.) /ˈr̝u.t͡ɕit͡ɕ/, (17^th–18^th c.) /ˈʐu.t͡ɕit͡ɕ/

• Audio 1; “rzucić”:

  (file)

• Audio 2; “rzucić się”:

  (file)

• Rhymes: -ut͡ɕit͡ɕ
• Syllabification: rzu‧cić

Verb

rzucić pf (imperfective rzucać)

1. (transitive) to throw; to pitch, to toss, to cast (to release (an object) with some force from one's hands, an apparatus, etc. so that it moves rapidly through the air) [with accusative or instrumental ‘whom/what’, along with w (+ accusative) ‘at whom’ or o (+ accusative) ‘against what’]
2. (transitive) to cast (to give light or shadow) [with na (+ accusative) ‘at/on what’]
3. (transitive) to quit (to stop doing something, e.g. smoking)

   Synonyms: opuścić, porzucić

4. (transitive, colloquial) to dump (to end a relationship or end contact with)

   Synonyms: opuścić, porzucić

5. (transitive) to blurt out (to utter something quickly and briefly)
6. (transitive, colloquial) to jot down (to record on some surface) [with na (+ accusative) ‘onto what’]

   Synonym: przelać

7. (transitive) Used as a light verb.
8. (transitive) to speak (to utter something) [with accusative or instrumental]
9. (transitive) to throw (to move something suddenly or violently) [with accusative or instrumental]
10. (transitive) to shake, to jolt (to cause a sudden and unintentional movement of something) [with accusative or instrumental]

    Synonym: potrząsnąć

11. (transitive) to send off (to direct someone someone or have them do something) [with do (+ genitive) ‘to what’]

    Synonym: wyprawić

12. (transitive, colloquial) to put up (to make available for sale, usually in reference to little accesible goods in stores during Communist Poland) [with do (+ genitive) ‘where’]
13. (transitive, martial arts) to throw (to grab with one's hands and throw to the ground)
14. (transitive, sports) to shoot (to score a goal with a ball)
15. (transitive) to throw (to knock someone over, hit someone against something)
16. (transitive) to connect (to build, to construct something that connects two opposite points)
17. (transitive) to get, to settle (to decide about someone's place of residence or work)
18. (transitive) to shake (to cause something to move up and down)
19. (transitive, obsolete, rare) to throw on (to begin to wear)
    • 1896, Sewer (Ignacy Maciejowski), Zyzma: powieść współczesna‎^[5], page 66:

      Zbudziło go silne stukanie do drzwi […] Rzucił' na siebie szlafrok i otworzył.

      A strong knocking at the door awoke him […] He threw on a robe and opened it.

20. (transitive, obsolete, hunting, of animals) to give birth
21. (transitive, Middle Polish) to release, to let out

    Synonym: wypuścić

22. (reflexive with się) to throw oneself (to attack physically) [with na (+ accusative) ‘at whom’] [with z (+ instrumental) ‘with what’]

    Synonym: napaść

23. (reflexive with się) to throw oneself (to move in a particular direction quickly)

    Synonyms: pobiec, popędzić

24. (reflexive with się) to throw oneself (to jump or fall somewhere aiming for a particular location)
25. (reflexive with się) to throw oneself at (to do something with great commitment) [with na (+ accusative) or do (+ genitive) ‘at what’]
26. (reflexive with się) to jolt, to shake (to move suddenly and unintentionally)
27. (reflexive with się) to blurt out (to express one's opposition or annoyance suddenly) [with z (+ instrumental) ‘what’]
28. (reflexive with się, of diseases) to get (to cause a disease somewhere in the body) [with na (+ accusative) ‘what’]
29. (reflexive with się, colloquial) to up and leave (to leave suddenly)
30. (reflexive with się, colloquial) to snap (to react suddenly)
31. (reflexive with się, colloquial) to blow (to spend frivolously)
32. (reflexive with się, obsolete) to throw up (to vomit)

    Synonym: zwymiotować

33. (reflexive with się, Middle Polish, of tears) to well up (to begin to shed)
34. (reflexive with się, Middle Polish) to speak against; to profane
35. (reflexive with się, Middle Polish) to appropriate (to take property)

    Synonyms: grabić, zagarniać

Conjugation

Conjugation of rzucić pf

	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		rzucić
future tense	1st	rzucę			rzucimy
	2nd	rzucisz			rzucicie
	3rd	rzuci			rzucą
	impersonal	rzuci się
past tense	1st	rzuciłem, -(e)m rzucił	rzuciłam, -(e)m rzuciła	rzuciłom, -(e)m rzuciło	rzuciliśmy, -(e)śmy rzucili	rzuciłyśmy, -(e)śmy rzuciły
	2nd	rzuciłeś, -(e)ś rzucił	rzuciłaś, -(e)ś rzuciła	rzuciłoś, -(e)ś rzuciło	rzuciliście, -(e)ście rzucili	rzuciłyście, -(e)ście rzuciły
	3rd	rzucił	rzuciła	rzuciło	rzucili	rzuciły
	impersonal	rzucono
conditional	1st	rzuciłbym, bym rzucił	rzuciłabym, bym rzuciła	rzuciłobym, bym rzuciło	rzucilibyśmy, byśmy rzucili	rzuciłybyśmy, byśmy rzuciły
	2nd	rzuciłbyś, byś rzucił	rzuciłabyś, byś rzuciła	rzuciłobyś, byś rzuciło	rzucilibyście, byście rzucili	rzuciłybyście, byście rzuciły
	3rd	rzuciłby, by rzucił	rzuciłaby, by rzuciła	rzuciłoby, by rzuciło	rzuciliby, by rzucili	rzuciłyby, by rzuciły
	impersonal	rzucono by
imperative	1st	niech rzucę			rzućmy
	2nd	rzuć			rzućcie
	3rd	niech rzuci			niech rzucą
passive adjectival participle		rzucony	rzucona	rzucone	rzuceni	rzucone
anterior adverbial participle		rzuciwszy
verbal noun		rzucenie

Derived terms

nouns

• rzut
• rzutka
• rzutnik

phrases

• kości zostały rzucone

verbs

• dorzucić pf, dorzucać impf
• narzucić pf, narzucać impf
• obrzucić pf, obrzucać impf
• odrzucić pf, odrzucać impf
• podrzucić pf, podrzucać impf
• porzucić pf, porzucać impf
• przerzucić pf, przerzucać impf
• przyrzucić pf, przyrzucać impf
• rozrzucić pf, rozrzucać impf
• urzucić pf
• wrzucić pf, wrzucać impf
• wyrzucić pf, wyrzucać impf
• zarzucić pf, zarzucać impf
• zrzucić pf, zrzucać impf

verbs

• rzucić cień pf, rzucać cień impf
• rzucić do stóp pf, rzucać coś do stóp impf
• rzucić kamieniem pf, rzucać kamieniem impf
• rzucić kłody pod nogi pf, rzucać kłody pod nogi impf
• rzucić lwom na pożarcie pf, rzucać lwom na pożarcie impf
• rzucić mięsem pf, rzucać mięsem impf
• rzucić na głęboką wodę pf, rzucać na głęboką wodę impf
• rzucić na kolana pf, rzucać na kolana impf
• rzucić na pożarcie pf, rzucać na pożarcie impf
• rzucić na szalę pf, rzucać na szalę impf
• rzucić okiem pf, rzucać okiem impf
• rzucić perły przed wieprze pf, rzucać perły przed wieprze impf
• rzucić ręcznik pf, rzucać ręcznik impf
• rzucić rękawicę pf, rzucać rękawicę impf
• rzucić się z pazurami pf, rzucać się z pazurami impf
• rzucić słowa na wiatr pf, rzucać słowa na wiatr impf
• rzucić światło pf, rzucać światło impf
• rzucić w kąt pf, rzucać w kąt impf

Related terms

nouns

• narzut
• narzuta
• odrzut
• przerzut
• wrzut
• wrzutka
• wyrzut

Further reading

• “rzucić”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[6] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “rzucić się”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[7] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “rzucić”, in Polish dictionaries at PWN‎^[8] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “rzucić”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “rzucić się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “RZUCIĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 07.04.2011
• “RZUCIĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 17.09.2008
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “rzucić”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “rzucić”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “rzucić”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 823
• rzucić in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
• rzucić się in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

Silesian

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *řutь

Proto-Indo-European *h₃er-

Proto-Indo-European *h₃rew-der.

Proto-Slavic *řuti

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Balto-Slavic *-éitei

Proto-Slavic *-iti

Proto-Slavic *řutiti

Old Polish rzucić

Silesian rzucić

Inherited from Old Polish rzucić.

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈʐu.t͡ɕit͡ɕ/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ut͡ɕit͡ɕ
• Syllabification: rzu‧cić

Verb

rzucić pf

1. (reflexive with sie) to throw oneself

Conjugation

Conjugation of rzucić pf
	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		rzucić
future tense	1st	rzucã			rzucymy
	2nd	rzucisz			rzucicie
	3rd	rzuci			rzucōm
past tense	1st	rzuciłch, rzuciłech, rzucił żech	rzuciłach rzuciła żech	rzuciłoch1) rzuciło żech1)	rzucilimy, rzucilichmy	rzuciłymy, rzuciłychmy
	2nd	rzuciłś, rzuciłeś, rzucił żeś	rzuciłaś rzuciła żeś	rzuciłoś1) rzuciło żeś1)	rzuciliście, rzucili żeście	rzuciłyście, rzuciły żeście
	3rd	rzucił	rzuciła	rzuciło	rzucili	rzuciły
pluperfect tense2)	1st	bōłch rzucił, bōłech rzucił, bōł żech rzucił	byłach rzuciła była żech rzuciła	byłoch rzuciło1) było żech rzuciło1)	byli my rzucili, bylichmy rzucili	były my rzuciły, byłychmy rzuciły
	2nd	bōłś rzucił, bōłeś rzucił, bōł żeś rzucił	byłaś rzuciła była żeś rzuciła	byłoś rzuciło1) było żeś rzuciło1)	byliście rzucili, byli żeście rzucili	byłyście rzuciły, były żeście rzuciły
	3rd	bōł rzucił	była rzuciła	było rzuciło1)	były my rzucili, byłychmy rzucili	były rzuciły
conditional	1st	bych rzucił	bych rzuciła	byście rzucili	by my rzuciły, bychmy rzuciły
	2nd	byś rzucił	byś rzuciła	byście rzucili	byście rzuciły
	3rd	by rzucił	by rzuciła	by rzuciło	by rzucili	by rzuciły
imperative	1st	niych rzucã			rzućmy
	2nd	rzuć			rzućcie
	3rd	niych rzuci			niych rzucōm
passive adjectival participle		rzucōny	rzucōnŏ	rzucōne	rzucyni	rzucōne
verbal noun		rzucynie
1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms. 2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

Derived terms

verbs

• porzucić pf, porzucać impf
• przerzucić pf, przerzucać impf
• rozrzucić pf, rozrzucać impf
• wrzucić pf
• wyrzucić pf, wyrzucać impf
• zarzucić pf, zarzucać impf
• ôdrzucić pf, ôdrzucać impf

Further reading

• rzucić_sie in silling.org