topór

See also: topor, Topor, Topór, tŏpōr, and tôpór

Kashubian

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *topòrъ.

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈtɔ.pwor/
• Rhymes: -ɔpwor
• Syllabification: to‧pór

Noun

topór m inan (diminutive topórk, augmentative topòrzëszcze)

1. axe (tool resembling an axe, consisting of a blade mounted on a wooden handle, used for cutting or chopping someone or something, formerly used as a weapon)

Further reading

• Stefan Ramułt (1993) [1893], “topór”, in Jerzy Trepczyk, editor, Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego (in Kashubian), 3 edition
• Sychta, Bernard (1972), “topȯr”, in Słownik gwar kaszubskich [Dictionary of Kashubian dialects] (in Polish), volumes 5 (S – T), Wrocław: Ossolineum, page 370
• Jan Trepczyk (1994), “topór”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
• Eùgeniusz Gòłąbk (2011), “topór”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎^[1]
• “topór”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

Old Polish

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *topòrъ. First attested in 1402.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /tɔpɔːr/
• IPA^(key): (15^th CE) /tɔpor/
• Homophone: Topór

Noun

topór m animacy unattested (diminutive toporzec)

1. (attested in Masovia, Greater Poland) axe (cutting tool mounted on a wooden handle, used for cutting, chopping or processing wood, also used as a weapon)
   • 1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 234, Płońsk:

     Csom vczinil Chrczonowi, tom vczinil za yego poczøtkem, kedi na mø toporem kinøl

     [Csom uczynił Chrczonowi, tom uczynił za jego początkiem, kiedy na mię toporem kinął]

   • 1960 [1402], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 178, Pyzdry:

     Iaco swadczimi, isz Stachna ne vcradl sekiri, topora i gynich rzeczi

     [Jaok świadczymy, iż Stachna nie ukradł siekiry, topora i jinych rzeczy]

   • 1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2906, Warsaw:

     Czsom vczinil Barthlomeyowi, tho za gego poczanthkem, kedi mi psi dawal, psal i thopora na myø dobil

     [Csom uczynił Bartłomiejowi, to za jego początkiem, kiedy mi psy dawał, psał i topora na mię dobył]

   • 1931 [1450], “Instytucja początku w średniowiecznym prawie mazowieckim”, in Józef Rafacz, editor, Themis Polska, volume 6, Masovia, page 26:

     Czom zabyl Janove, tho za gyego poczathkyem, kedi […] na mya thopora pothnoszl

     [Com zabił Janowię, to za jego początkiem, kiedy […] na mię topora podnosił]

   • 1868 [1494], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎^[2], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 320:

     Pila, corda et thopor in molendino manere debent

     [Piła, corda et topor in molendino manere debent]

   1. (attested in Lesser Poland, heraldry) axe (element of a coat of arms)
      • 1962-1975 [1450], Stanisław Kuraś, Irena Sułkowska-Kuraś, editors, Zbiór dokumentów małopolskich [A collection of documents from Lesser Poland]‎^[3], volume III, Lesser Poland, page 344:

        In cera viridi arma figurae bipennis al. thopor

        [In cera viridi arma figurae bipennis al. topor]

      • XV p. post. [Second half of the 15th century], Jan Długosz, edited by Marian Friedberg, Klejnoty Długoszowe‎^[4], Krakow, published 1931, page 57:

        Arma baronum regni Polonie: topor seu bipennis alba in campo rubeo

        [Arma baronum regni Polonie: topor seu bipennis alba in campo rubeo]

Derived terms

nouns

• toporzysko

proper nouns

• Topór

Related terms

nouns

• toporowe

proper nouns

• Toporek
• Toporzysko
• Toporzyszczewski

Descendants

• Polish: topór, tąpor (Chełmno-Dobrzyń, Near Masovian, Latowicz, Stoczek, Eastern Lublin, Wysokie), tąpór (Chełmno-Dobrzyń, Near Masovian, Goszczyn, Masovian Borderland, Przytyk, Western Lublin, Ponikwoda, Piotrowice Wielkie, Puławy)
• Silesian: tŏpōr

References

• Boryś, Wiesław (2005), “topór”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “topór”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Brückner, Aleksander (1927), “topór”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• S. Urbańczyk, editor (1984), “topór”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 9, Wrocław, Warsaw, Kraków, Gdańsk, Łódź: Polish Academy of Sciences, page 174
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “topór”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “topór”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Alternative forms

• tąpor (Chełmno-Dobrzyń, Near Masovian, Latowicz, Stoczek, Eastern Lublin, Wysokie)
• tąpór (Chełmno-Dobrzyń, Near Masovian, Goszczyn, Masovian Borderland, Przytyk, Western Lublin, Ponikwoda, Piotrowice Wielkie, Puławy)

Etymology

Inherited from Old Polish topór.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈtɔ.pur/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈtɔ.por/
• (Lesser Poland):
  • (Łęczyca) IPA^(key): [ˈtɔ.por]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɔpur
• Syllabification: to‧pór
• Homophones: Topór, Topur

Noun

topór m inan (diminutive toporek, augmentative toporzysko)

1. axe (tool resembling an axe, consisting of a blade mounted on a wooden handle, used for cutting or chopping someone or something, formerly used as a weapon)

   Synonym: oksza

Declension

Declension of topór

	singular	plural
nominative	topór	topory
genitive	topora	toporów
dative	toporowi	toporom
accusative	topór	topory
instrumental	toporem	toporami
locative	toporze	toporach
vocative	toporze	topory

Derived terms

verbs

• (dialectal) budować chatę pod topór impf
• położyć głowę pod topór pf, kłaść głowę pod topór impf
• pójść pod topór pf, iść pod topór impf
• wykopać topór wojenny pf, wykopywać topór wojenny impf
• zakopać topór wojenny pf, zakopywać topór wojenny impf

Further reading

• topór in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• topór in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “topór”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “TOPÓR”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 06.04.2023
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “topór”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “topór”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “topór”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 83
• Jan Karłowicz (1907), “topór”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 411