արկանեմ

From Wiktionary, the free dictionary
Jump to navigation Jump to search

Old Armenian

[edit]

Etymology

[edit]

The root is արկ- (ark-), from an Iranian descendant of Proto-Iranian *hark-, *ark-, +‎ -ան- (-an-). Compare Avestan 𐬵𐬀𐬭𐬆𐬐- (harək-, to send out, to let out), Sanskrit सृक (sṛká, arrow). The original sense is “to throw, to cast”, but has gained many other meanings by extension and is richly used in idioms. Post-classically has also been attested independently: արկ (ark, something thrown).

Verb

[edit]

արկանեմ (arkanem)  (aorist indicative արկի)

  1. (transitive) to cast, to throw, to shoot (abundantly used in various idioms)
    վիճակ արկանելvičak arkanelto cast or draw lots
    ի մէջ արկանել զանձնi mēǰ arkanel zanjnto intermeddle, to intrude, to enter
    արկանել ի միտսarkanel i mitsto conceive, to have the intention
    արկանել զանձն ընդ, ի ներքոյarkanel zanjn ənd, i nerkʻoyto undergo
    արկանել զիւրեւ, զանձամբarkanel ziwrew, zanjambto endorse, to put on one's back
    արկանել զկալarkanel zkalto winnow corn
    արկանել ողորմութիւնarkanel ołormutʻiwnto pity
    արկանել ընդ յեսան, ընդ սրոցarkanel ənd yesan, ənd srocʻto whet, to sharpen
    արկանել ընդ սղոցաւarkanel ənd słocʻawto saw
    գութս արկանելgutʻs arkanelto pity
    խունկ արկանելxunk arkanelto cense, to perfume with incense
    ի խնդիր արկանելi xndir arkanelto seek, to trouble oneself to find
    ձայն արկանելjayn arkanelto cry, to scream, to shriek
    վարձս, սակ արկանելvarjs, sak arkanelto bargain, to make an agreement, to contract
    ի կիր, ի վար, ի գործ արկանելi kir, i var, i gorc arkanelto use, to employ, to make use of
    ձեռն արկանելjeṙn arkanelto undertake
    արկանել ընդ տարակուսանօքarkanel ənd tarakusanōkʻto make doubtful, to doubt
    արկանել ի մոռացօնսarkanel i moṙacʻōnsto forget
    արկանել զանձն ի վտանգarkanel zanjn i vtangto place oneself in danger
    արկանել ի յուսահատութիւնarkanel i yusahatutʻiwnto reduce to despair
  2. (transitive) to put into, to shove, to insert (a lever into a ring, a man into a prison, a bracelet onto an arm, earrings in an ear, a sword into a sheath, etc.)
    արկանել ի մէջ, ի ներքսarkanel i mēǰ, i nerkʻsto thrust in, to introduce, to mix
  3. (transitive) to spread out, to lay (a tablecloth, bed, net, table, etc.)
  4. (transitive) to deprive of (virginity, wealth, etc.)
  5. (transitive) to impute to (guilt, crime, etc.)
  6. (transitive) to pour out, to shed (water, wine, etc.)
    արկանել ջուրarkanel ǰurto pour water
  7. (transitive) to build, to construct
    արկանել աղիւսarkanel ałiwsto make bricks
  8. (transitive) to sow, to scatter, to spread
  9. (transitive) to put on (a cloth)
    արկանել զիւրեւ, զանձամբarkanel ziwrew, zanjambto put on, to dress oneself
  10. (mediopassive, intransitive) to fall, to throw oneself
  11. (mediopassive, intransitive) to dress oneself

Conjugation

[edit]

Derived terms

[edit]

Descendants

[edit]
  • Armenian: արկանել (arkanel), արկել (arkel)

References

[edit]
  • Petrosean, Matatʻeay (1879) “արկանեմ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “արկանեմ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “արկ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
  • J̌ahukyan, Geworg (1987) Hayocʻ lezvi patmutʻyun; naxagrayin žamanakašrǰan [History of the Armenian language: The Pre-Literary Period]‎[1] (in Armenian), Yerevan: Academy Press, page 517