अनिरुद्ध

Hindi

अनिरुद्ध और उषा

Etymology

Borrowed from Sanskrit अनिरुद्ध (aniruddha).

Pronunciation

• (Standard Hindi) IPA^(key): /ə.nɪ.ɾʊd̪d̪ʱ/, [ɐ.nɪ.ɾʊd̪(ː)ʱ]

Adjective

अनिरुद्ध • (aniruddh)

1. unobstructed, unstoppable, unrestrained, free

Proper noun

अनिरुद्ध • (aniruddh) m

1. (Hinduism) Aniruddha, the grandson of Lord Krishna and son of Pradyumna

   बाणासुर की पुत्री उषा ने स्वप्न में अनन्य सुंदर अनिरुद्ध को देखा और उनसे प्रेम करने लगी।

   bāṇāsur kī putrī uṣā ne svapna mẽ ananya sundar aniruddh ko dekhā aur unse prem karne lagī.

   Banasura's daughter Usha saw the exceptionally beautiful Aniruddha in a dream and fell in love with him.

2. a male given name, Aniruddha and Aniruddh, from Sanskrit

Declension

Declension of अनिरुद्ध (sg-only masc cons-stem)

	singular
direct	अनिरुद्ध aniruddh
oblique	अनिरुद्ध aniruddh
vocative	अनिरुद्ध aniruddh

References

• Dāsa, Śyāmasundara (1965–1975), “अनिरुद्ध”, in Hindī Śabdasāgara [lit. “Sea of Hindi words”] (in Hindi), Kashi [Varanasi]: Nagari Pracarini Sabha, page 203
• McGregor, Ronald Stuart (1993), “अनिरुद्ध”, in The Oxford Hindi-English Dictionary, London: Oxford University Press, page 33

Sanskrit

Alternative scripts

Alternative scripts

• অনিৰুদ্ধ (Assamese script)
• ᬅᬦᬶᬭᬸᬤ᭄ᬥ (Balinese script)
• অনিরুদ্ধ (Bengali script)
• 𑰀𑰡𑰰𑰨𑰲𑰟𑰿𑰠 (Bhaiksuki script)
• 𑀅𑀦𑀺𑀭𑀼𑀤𑁆𑀥 (Brahmi script)
• အနိရုဒ္ဓ (Burmese script)
• અનિરુદ્ધ (Gujarati script)
• ਅਨਿਰੁਦ੍ਧ (Gurmukhi script)
• 𑌅𑌨𑌿𑌰𑍁𑌦𑍍𑌧 (Grantha script)
• ꦄꦤꦶꦫꦸꦢ꧀ꦣ (Javanese script)
• 𑂃𑂢𑂱𑂩𑂳𑂠𑂹𑂡 (Kaithi script)
• ಅನಿರುದ್ಧ (Kannada script)
• អនិរុទ្ធ (Khmer script)
• ອນິຣຸທ຺ຘ (Lao script)
• അനിരുദ്ധ (Malayalam script)
• ᠠᠨᡳᡵᡠᡩᢡᠠ (Manchu script)
• 𑘀𑘡𑘱𑘨𑘳𑘟𑘿𑘠 (Modi script)
• ᠠᠨᠢᠷᠤᢑᢑᠾᠠ᠋ (Mongolian script)
• 𑦠𑧁𑧒𑧈𑧔𑦿𑧠𑧀 (Nandinagari script)
• 𑐀𑐣𑐶𑐬𑐸𑐡𑑂𑐢 (Newa script)
• ଅନିରୁଦ୍ଧ (Odia script)
• ꢂꢥꢶꢬꢸꢣ꣄ꢤ (Saurashtra script)
• 𑆃𑆤𑆴𑆫𑆶𑆢𑇀𑆣 (Sharada script)
• 𑖀𑖡𑖰𑖨𑖲𑖟𑖿𑖠 (Siddham script)
• අනිරුද‍්ධ (Sinhalese script)
• 𑩐𑩯𑩑𑩼𑩒𑩭 𑪙𑩮 (Soyombo script)
• 𑚀𑚝𑚮𑚤𑚰𑚛𑚶𑚜 (Takri script)
• அநிருத்³த⁴ (Tamil script)
• అనిరుద్ధ (Telugu script)
• อนิรุทฺธ (Thai script)
• ཨ་ནི་རུ་དྡྷ (Tibetan script)
• 𑒁𑒢𑒱𑒩𑒳𑒠𑓂𑒡 (Tirhuta script)
• 𑨀𑨝𑨁𑨫𑨃𑨛𑩇𑨜 (Zanabazar Square script)

Etymology

अ- (a-, “un-”) +‎ निरुद्ध (niruddha, “held back, suppressed”).

Pronunciation

• (Vedic) IPA^(key): /ɐ.ni.ɾud.dʱɐ/, [ɐ.ni.ɾud̚.dʱɐ]
• (Classical Sanskrit) IPA^(key): /ɐ.n̪i.ɾud̪.d̪ʱɐ/, [ɐ.n̪i.ɾud̪̚.d̪ʱɐ]

Adjective

अनिरुद्ध • (aniruddha) stem

1. unobstructed
2. ungovernable, self-willed

Declension

Masculine a-stem declension of अनिरुद्ध

	singular	dual	plural
nominative	अनिरुद्धः (aniruddhaḥ)	अनिरुद्धौ (aniruddhau) अनिरुद्धा¹ (aniruddhā¹)	अनिरुद्धाः (aniruddhāḥ) अनिरुद्धासः¹ (aniruddhāsaḥ¹)
accusative	अनिरुद्धम् (aniruddham)	अनिरुद्धौ (aniruddhau) अनिरुद्धा¹ (aniruddhā¹)	अनिरुद्धान् (aniruddhān)
instrumental	अनिरुद्धेन (aniruddhena)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धैः (aniruddhaiḥ) अनिरुद्धेभिः¹ (aniruddhebhiḥ¹)
dative	अनिरुद्धाय (aniruddhāya)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धेभ्यः (aniruddhebhyaḥ)
ablative	अनिरुद्धात् (aniruddhāt)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धेभ्यः (aniruddhebhyaḥ)
genitive	अनिरुद्धस्य (aniruddhasya)	अनिरुद्धयोः (aniruddhayoḥ)	अनिरुद्धानाम् (aniruddhānām)
locative	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धयोः (aniruddhayoḥ)	अनिरुद्धेषु (aniruddheṣu)
vocative	अनिरुद्ध (aniruddha)	अनिरुद्धौ (aniruddhau) अनिरुद्धा¹ (aniruddhā¹)	अनिरुद्धाः (aniruddhāḥ) अनिरुद्धासः¹ (aniruddhāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Feminine ā-stem declension of अनिरुद्धा

	singular	dual	plural
nominative	अनिरुद्धा (aniruddhā)	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धाः (aniruddhāḥ)
accusative	अनिरुद्धाम् (aniruddhām)	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धाः (aniruddhāḥ)
instrumental	अनिरुद्धया (aniruddhayā) अनिरुद्धा¹ (aniruddhā¹)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धाभिः (aniruddhābhiḥ)
dative	अनिरुद्धायै (aniruddhāyai)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धाभ्यः (aniruddhābhyaḥ)
ablative	अनिरुद्धायाः (aniruddhāyāḥ) अनिरुद्धायै² (aniruddhāyai²)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धाभ्यः (aniruddhābhyaḥ)
genitive	अनिरुद्धायाः (aniruddhāyāḥ) अनिरुद्धायै² (aniruddhāyai²)	अनिरुद्धयोः (aniruddhayoḥ)	अनिरुद्धानाम् (aniruddhānām)
locative	अनिरुद्धायाम् (aniruddhāyām)	अनिरुद्धयोः (aniruddhayoḥ)	अनिरुद्धासु (aniruddhāsu)
vocative	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धाः (aniruddhāḥ)

• ¹Vedic
• ²Brāhmaṇas

Neuter a-stem declension of अनिरुद्ध

	singular	dual	plural
nominative	अनिरुद्धम् (aniruddham)	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धानि (aniruddhāni) अनिरुद्धा¹ (aniruddhā¹)
accusative	अनिरुद्धम् (aniruddham)	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धानि (aniruddhāni) अनिरुद्धा¹ (aniruddhā¹)
instrumental	अनिरुद्धेन (aniruddhena)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धैः (aniruddhaiḥ) अनिरुद्धेभिः¹ (aniruddhebhiḥ¹)
dative	अनिरुद्धाय (aniruddhāya)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धेभ्यः (aniruddhebhyaḥ)
ablative	अनिरुद्धात् (aniruddhāt)	अनिरुद्धाभ्याम् (aniruddhābhyām)	अनिरुद्धेभ्यः (aniruddhebhyaḥ)
genitive	अनिरुद्धस्य (aniruddhasya)	अनिरुद्धयोः (aniruddhayoḥ)	अनिरुद्धानाम् (aniruddhānām)
locative	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धयोः (aniruddhayoḥ)	अनिरुद्धेषु (aniruddheṣu)
vocative	अनिरुद्ध (aniruddha)	अनिरुद्धे (aniruddhe)	अनिरुद्धानि (aniruddhāni) अनिरुद्धा¹ (aniruddhā¹)

• ¹Vedic

Descendants

• Burmese: အနော်ရထာ (a.naura.hta)
• Burmese: နော်ရထာ (naura.hta)

Further reading

• Monier Williams (1899), “अनिरुद्ध”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 30/1.