kmieć

See also: Kmiec and Kmieć

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *ḱe

Proto-Indo-European *ḱóm

Proto-Italic *kom

Proto-Italic *kom-

Latin con-

Latin com-

Proto-Indo-European *h₁ey-

Latin -es

Latin comesder.

Proto-Slavic *kъmetь

Old Polish kmieć

Inherited from Proto-Slavic *kъmetь, from Latin comes. First attested in 1246.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /kmʲɛt͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /kmʲɛt͡ɕʲ/
• Homophone: Kmieć

Noun

kmieć m pers (related adjective kmieciów or kmiecski or kmiecy)

1. (attested in Pomerania, Greater Poland, Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland, Kuyavia, Silesia) peasant; serf of an estate of a nobleman or clergyman; owner of a farm
   • 1905 [XIII med.], Friedrich Lorentz, editor, O pomierielskom (driewnie-kaszubskom) jazykie do połowiny XV stoletija, Pomerania, page 76:

     Kymetho

     [Kmeto]

   • 1905 [1280], Friedrich Lorentz, editor, O pomierielskom (driewnie-kaszubskom) jazykie do połowiny XV stoletija, Pomerania, page 76:

     Kmeto, gmeto

     [Kmeto, gmeto]

   • 1888 [1386], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[1], Greater Poland, page 60:

     S mim wedzenim ne brano Wancowich kmeczi

     [S mym wiedzenim nie brano Wańkowych kmieci]

   • 1959 [1387], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 7, Poznań:

     Potr prziyal w szoltisza rola a kmecza pusczil przecz

     [Piotr przyjał w sołtysza rolą, a kmiecia puścił przecz]

   • 1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 56, Poznań:

     Kseni ne brala Staszcovich rancoym […] , ale swoge kmecze

     [Kseni nie brała staśkowic rękojm […] , ale sojw kmiecie]

   • 1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 98, Poznań:

     Isz geden kmecz wiszedl sz Welima, huczinil pustø rolø, y zagrodnik

     [Iż jeden kmieć wyszedł z Wielimia, huczynił pustą rolą, i zagrodnik]

   • 1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[2], Greater Poland, page 68:

     Vyslaowim rosgnani[m] kmeczi milawczewskich ymam viginti marcas dampni

     [Wysławym rozgany[m] kmieci Miłaczewskich imam viginti marcas dampni]

   • 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 147, Poznań:

     Petrasz rønczil Grzimkoui sza kmecza sto grziuen

     [Pietrasz ręczył Grzymkowi za kmiecia sto grzywien]

   • 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 155, Poznań:

     Ne pital Sandziwogya […] vlodarza, *keydi czal kmecza

     [Nie pytał Sędziwoja […] włodarza, kiedy czał kmiecia]

   • 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 157, Poznań:

     Scepan posial na mø […] kmecza na dobrowolne drodze

     [Szczepan posiał na mię […] kmiecia na dobrowolne drodze]

   • 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 183, Poznań:

     Jako Passzek gyal na mø dzedzinø szamoczwart gwaltem i sz trzidzesczi kmot

     [Jako Paszek jał na mą dziedzinę samoczwart gwałtem i z trzydzieści kmiot]

   • 1897 [1393], Teki Adolfa Pawińskiego‎^[3], volume IV, number 85, Łęczyca Land:

     Jacom pri tem ne bil anim cazal placzic kmecu penøczi

     [Jakom przy tem nie była nim kazał płacić kmieciu pieniądzy]

   • 1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[4], Greater Poland, page 42:

     Jaczeg posial na mø dze[d]zinø […] oszmnaszcze qmot i szaøl qmecza moczø

     [Jacek posiał na mą dzi[d]zinę […] ośmnaście kmot i siał kmiecia mocą]

   • 1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 224, Poznań:

     Jaco mi ten *kmeth Poert *pomoczniken bil, isz szabit moy kmecz

     [Jako mi ten kmieć Piotr pomocnikiem był, iż zabit moj kmieć]

   • 1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 322, Poznań:

     Jacosm ne slubil Boguchwalom kmecza zaplaczicz

     [Jakośm nie ślubił Boguchwałom kmiecia zapłacić]

   • 1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 328, Poznań:

     Woczech wszøl Maczeiewi, kmeczeui, vol na drodze

     [Wojciec wziął Maciejewi, kmieciewi, woł na drodze]

   • 1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 339, Poznań:

     Jaco Jasek przijal w mø dzerzewa samotrecz […] a se *scem kmot

     [Jako Jaszek przyjał w mą dzierżewę samotr[z]eć […] a się ściem kmiot]

   • 1861 [1398], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi‎^[5], volume III, Biblioteka Warszawska, page 34:

     Kmecz Micolay chczal *pczisącz

     [Kmieć Mikołaj chciał przysiąc]

   • 1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[6], Greater Poland, page 72:

     Iaco Manka wrzucila szø w paney Magdalani yego prawem […] i we dwu kmeczu

     [Jako Mańka wrzuciła się w paniej Magdalani jego prawem […] i we dwu kmieciu]

   • 1887, 1889 [1398], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2112, Pyzdry; Gniezno; Kościan:

     Micolay prziszedw sze dwemanaczema panyczoma a sze dwemadzeszthoma kmeczoma y dal mu policzek

     [Mikołaj przyszedw ze dwiemanaciema panicoma a ze dwiemadziestoma kmiecioma i dał mu policzek]

   • 1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 360, Poznań:

     Sczepanow kmecz ne wczinil gwalthu

     [Szczepanow kmieć nie ucznił gwałtu]

   • 1856-1870 [1398], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎^[7], volume VIII, number 7757:

     Stasszek dzerszi […] trzy kmecze

     [Stasiek dzierży […] trzy kmiecie]

   • 1967 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 128, Kościan:

     Pechno prziyal […] [s] *styrszmy kmethczmy

     [Piechno przyjął […] [z] sztyrzymi kmiećmi]

   • 1888 [1399], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[8], Greater Poland, page 97:

     Bartholomey podlug smowy gmecza obesla; tego dna, gedi roky s nim ymal

     [Bartołomiej podług zmowy kmiecia obesłała; tego dnia, kiedy roki z nim imiał]

   • 1888 [1399], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[9], Greater Poland, page 108:

     O thi cobili kmeczi Rosznatowskych Ywan gest praw

     [O ty kobyli kmieci Roznatowskich Iwan jest praw]

   • 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2320, Pyzdry; Gniezno; Kościan:

     Pechno prziyal […] *styrszmy kmethczmy

     [Piechno przyjął […] sztyrzymi kmiećmi]

   • 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2410, Pyzdry; Gniezno; Kościan:

     Jaco Jan *prziwolt mne szødzicz na Szandziwoyewe kmecze, a gim prawa ne pomogl

     [Jako Jan przywiodł mnie sędzić na Sędziwojewe kmiecie, a jim prawa nie pomogł]

   • 1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎^[10], volume VIII, number 8585:

     Jacosm ne wzala v kmyecza quinque marca […] ani vmowila na czinsz stranczacz

     [Jakośm nie wzięła u kmiecia quinque marca […] ani umowiła na czynsz strącać]

   • 1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎^[11], volume VIII, number 9490:

     To wschitko Sulek kmeczowi wroczil

     [To wszystko Sulek kmieciowi wrocił]

   • 1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 448, Poznań:

     Iaco […] memu kmeczewi dwa cona *wsantø yego kaznø

     [Jako […] memu kmieciewi dwa konia wziętą jego kaźnię]

   • 1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 448, Poznań:

     Iacom pana woyewodø vpominal, yzbi mi mego kmecza wroczil

     [Jakom pana wojewodę upominał, iżby mi mego kmiecia wrocił]

   • 1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎^[12], volume VIII, number 9644:

     Ne ss moyø wolø wischedl Franek kmecz przes czasy

     [Nie z moją wolą wyszedł Franek kmieć przez czasu]

   • 1897 [1400], Teki Adolfa Pawińskiego‎^[13], volume IV, number 684, Łęczyca Land:

     Ego habui smovø cum Nicolao, quum me nagodzil kmecz na tø wlokø, tedi bich mu gego penøcze vroczicz mal

     [Ego habui smowę cum Nicolao, quum mie nagodził kmieć na tę włokę, tedy bych mu jego pieniądze wrocić miał]

   • 1886 [1401], Romuald Hube, editor, Prawo polskie w 14 wieku : sądy, ich praktyka i stosunki prawne społeczeństwa w Polsce ku schyłkowi 14 wieku‎^[14], page 232:

     Iako Wichna trzimala tego kmecza s pokogym trzi lata

     [Jako Wychna trzymała tego kmiecia z pokojim trzy lata]

   • 1959 [1401], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 524, Poznań:

     Pachlerzow syn […] ne pocradl coni Nemerzinim kmeczom

     [Pachlerzow syn […] nie pokradł koni Niemierzynim kmieciom]

   • 1959 [1401], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 708, Poznań:

     Iaco Jaszek ne wedzal, bi ti woli ne bili v gego kmecza ani gemu gich kazal zatracicz

     [Jako Jaszek nie wiedzial, by ty woły nie były u jego kmiecia ani jemu jich kazał zatracić]

   • 1880-1894 [1401], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎^[15], volume III, Krakow, Czchów, page 193:

     Esz Climanth […] nye pyl w karczme rzandv ss kmeczmi, alye na drodze, a on syedzy na konyv, zadany yemv rani

     [Eż Klimąt […] nie pił w karczmie rządu z kmiećmi, ale na drodze, a on siedzi na koniu, zadany jemu rany]

   • 1872 [1402], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego‎^[16], page 117:

     Kmecz Micolay chczal *pczisącz

     [Kmieć Mikołaj chciał przysiąc]

   • 1888 [1402], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[17], Greater Poland, page 117:

     Czader zastauil gmecze Yacusowa s gego dobro wola

     [Czader zastawił kmiecie Jakusowa z jego dobro wola]

   • 1876-1929 [1402], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[18], volume VI, page 203:

     Andre w Nedospeline cztirzi kmecze namenone swim oczcze[cze]m dzerszi

     [Andrzej w Niedośpielnie cztyrzy kmiecie namienione swym oćcem dzierży]

   • 1880-1894 [1402], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎^[19], volume III, Krakow, Czchów, page 194:

     Czso pan Potrasch na mye zalowal, bich yego kmeczy octo scotos […] wzanl, tych yesm ya ne wssanl

     [Czso pan Piotrasz na mie żałował, bych jego kmieci octo scotos […] wziął, tych jeśm ja nie wziął]

   • 1902 [1403], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎^[20], volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 174:

     Iaco wraczani Janowemu kmeczevi sdrowo

     [Jako wracany Janowemu kmieciewi zdrowo]

   • 1959 [1403], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 742, Poznań:

     Iacosm Jacusszewi s kmeczmi […] ne dal do poludnø roku

     [Jakośm Jakuszewi z kmiećmi […] nie dał do południą roku]

   • 1880-1894 [1403], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎^[21], volume III, Krakow, Czchów, page 197:

     Ne wszøl cztyr quartnicow oboznego od yego kmecza

     [Nie wziął cztyr kwartnikow oboźnego od oboźnego od jego kmiecia]

   • 1920 [1404], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 449, Płońsk:

     Aby bicz Micolaya o kmecza

     [Aby bić Mikołaja o kmiecia]

   • 1959 [1404], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 577, Poznań:

     Dal sandzø pomocz prawa Jacusszewi s Micolayem s gego kmeczem

     [Dał sędzią pomoc prawa Jakuszewi z Mikołajem z jego kmieciem]

   • 1888 [1405], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[22], Greater Poland, page 105:

     Climonth ranczil Symunowi sescz grziwen […] , a ne popelnil mu y poddal szø mu pod dwa kmecza

     [Klimąt ręczył Symonowi sześć grzywien […] , a nie popełnił mu i poddał się mu pod dwa kmiecia]

   • 1902 [1405], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎^[23], volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 277:

     Yan ne beszal […] s kmeczem

     [Jan nie bieżał […] z kmieciem]

   • 1959 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 754, Poznań:

     Andrzey zabil gego kmecza y yego zoni przeprosil

     [Andrzej zabił jego kmiecia i jego żony przeprosił]

   • 1959 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 758, Poznań:

     Iaco xsancz custosz se stirmi paniczi a s osmi kmot pobral na yego dzedzine pres *granecze

     [Jako ksiądz kustosz se sztyrmi panicy a s ośmi kmiot pobrał na jego dziedzinie przez granice]

   • 1959 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 764, Poznań:

     Iaco Stanislaw yal samoszost […] w Kothowo gwaltem moczø y zapowedzal mlinarzewi paney dacz mari y kmeczem zapowedzal sluchacz

     [Jako Stanisław jał samoszost […] w Kotowo gwałtem mocą i zapowiedział młynarzewi paniej dać miary i kmieciem zapowiedział słuchać]

   • 1888 [1406], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[24], Greater Poland, page 113v:

     Tomek wsønl temu kmeczoui woli przes praua

     [Tomek wziął temu kmieciowi woli przez prawa]

   • 1902 [1406], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎^[25], volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 307:

     Dzeszancz kme­czi […] iachali na […] dzedzinø

     [Dziesięć kmieci […] jachali na […] dziedzinę]

   • 1902 [1407], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎^[26], volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 339:

     Iandrzich yal […] se dvemadzesti kmoth […] i wszøl mu […] kmecza s wozem

     [Jandrzych jął […] ze dwiemadziesti kmiot […] i wziął mu […] kmiecia z wozem]

   • 1959 [1407], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 610, Poznań:

     Bninsczi chczeli prawo Tarnowskego kme­czem ossadzicz

     [Bninscy chcieli prawi Tarnowskiego kmieciem osądzić]

   • 1937 [1408], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎^[27], number B, Krakow:

     Adame thi bozi kmeczw thi syedzysz wboga weczw domeszczisz thwe dzeczi gdzesz krolwya angely

     [Adamie, ty boży kmieciu, Ty siedzisz u Boga w wiecu, Domieściż twe dzieci, Gdzież krolują anjeli.]

   • 1902 [1408], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎^[28], volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 366:

     Obsilal Pyotrasza, bi mu kmecza wroczil

     [Obsyłał Piotrasza, by mu kmiecia wrocił]

   • 1902 [1409], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎^[29], volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 390:

     Byeszal […] s szedmø kmoth

     [Bieżał […] z siedmią kmiot]

   • 1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[30], Greater Poland, page 55:

     Pan Landsky slal swego soltissa do Filippa, abi bil milosczyw yego kmeczom

     [Pan Lędzki słał swego sołtysa do Filipa, aby był miłościw jego kmieciom]

   • 1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[31], Greater Poland, page 57:

     Sbilut ranczil Boguphalowy za kmecze

     [Zbiłut ręczył Bogufalowi za kmiecie]

   • 1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[32], Greater Poland, page 90:

     Swema s tako dobrim jako ssam a sse dwemadzesthoma kmyot na Wyslawow dwor [nie biegał]

     [Swema z tako dobrym jako sam a sie dwiemadziestoma kmiot na Wysławow dwor [nie biegał]]

   • 1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[33], Greater Poland, page 90:

     Thworzianowi sinowe […] wybili bidlo […] se dwema slachcziczoma a s panczø kmeczmy

     [Tworzanowi synowie […] wybili bydło […] ze dwiema ślachcicoma a z pięcią kmiećmi]

   • 1959 [1412], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 867, Poznań:

     Thoma […] jal gwaltem we cztirdzeszce y we cztirech kmot […] w dom kxandza

     [Toma […] jął gwałtem we cztyrdzieście i we cztyrzech kmiot […] w dom księdza]

   • 1959 [1412], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 869, Poznań:

     Ten lyst, *sczo sø Bogusz commendor s kmeczmy zapisal, ten yest prawy

     [Ten listy, czso się Bogusz komendor z kmiećmi zapisał, ten jest prawy]

   • 1913-2024 [1410-1413], Język Polski‎^[34], volume XXXIII, Pyzdry: Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, page 388:

     Jakom vanczey ne *wrzøl świni, gedno podlug zemskego vkladu s konarskich kmot

     [Jakom więcej nie wziął świni, jedno podług ziemskiego układu z konarskich kmiot]

   • 1959 [1414], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 802, Poznań:

     Jan Sandzinszki posszadzil mø na prawe, abych sandzil kmecza Pawla

     [Jan Sędziński posadził mię na parwe, abych sędził kmiecia Pawła]

   • 1931 [1414], “Instytucja początku w średniowiecznym prawie mazowieckim”, in Józef Rafacz, editor, Themis Polska, volume 6, Masovia, page 17:

     Jan Sandzinszki posszadzil mø na prawe, abych sandzil kmecza Pawla

     [Jan Sędziński posadził mię na parwe, abych sędził kmiecia Pawła]

   • 1901 [1416], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Radom, Sandomierz, Opoczno, page 297:

     Jako ne zapowadal po sswe dzedine chodicz kmethom

     [Jako nie zapowiadał po swej dziedzinie chodzić kmietom]

   • 1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego‎^[35], volume VII, number 519, Brześć Kujawski Voivodeship:

     Sandek ne dal Janoui kmeczoui dwu ranu

     [Sędek nie dał Janowi kmieciowi dwu ranu]

   • 1921 [1418], Kazimierz Tymieniecki, editor, Wolność kmieca na Mazowszu w wieku XV‎^[36], Masovia, page 68:

     Jacom ya ne *wszol Mykolaiowi trzech kmeczy y rataya

     [Jakom ja nie wziął Mikołajowi trzech kmieci i rataja]

   • 1872 [XV in.], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego‎^[37], page 118:

     Cocoska, yego røcoyma, ranczi, kedi bi ne dal, tedy ma wissacz we dwa kmecza

     [Kokoszka, jego rękojma, ręczy, kiedy by nie dał, tedy ma wyssać we dwa kmiecia]

   • 1959 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1069, Poznań:

     Tedy *gø pąn Potr ne ranil […] , ale gy kmecze ranily

     [Tedy ją pan Piotr nie ranił […] , ale ji kmiecie ranili]

   • 1959 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1071, Poznań:

     Anna de Ludome ducit testes […] : Yaco pani Hanka Ludomska ne dala swim kmeczem tam isce w Ludomach dwu lathu voley

     [Anna de Ludome ducit testes […] : jako pani Hanka Ludomska nie dała swym kmieciem tam iście w Ludomiach dwu latu wolej]

   • 1895 [1421], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici‎^[38], volume VIIIa, page 155:

     Yze pany Staskowy dna roboth […] nigdy nye zastawala any wz[d]ana dawala, any dla zastawy dala robycz kmeczom Staskowi

     [Iże pani Staszkowi dnia robot […] nigdy nie zastawiała ani wz[d]ania dawała, ani dla zastawy dała robić kmieciom Staszkowy[m]]

   • 1901 [1423], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Radom, Sandomierz, Opoczno, page 302:

     Yze kmecze vczynili poczanthek na synu gego

     [Iże kmiecie uczynili początek na synu jego]

   • 1925 [1418-1423], Roczniki Historyczne‎^[39], volume XV, Pyzdry, page 54:

     Maczey […] nye dal […] dzewyanczy ran […] Pyotrowy y gego synowy Yandrzeyewy, kmeczem s Czyswycze

     [Maciej […] nie dał […] dziewięci ran […] Piotrowi i jego synowi Jędrzejewi, kmieciem z Czyzwycie]

   • 1959 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1164, Poznań:

     Yako czø Yan Turkowsky [czø] kony dzesszaczora wsząl kządzu Strzesskowy y iego kmeczem s Kobilnik, ty wsąl przede wszą w oplothczech w Turkowe gwaltem

     [Jako co Jan Turkowski [co] koni dziesięciora wziął księdzu Strzeszkowi i jego kmieciem s Kobylnik, ty wziął przede wsią w opłotcech w Turkowie gwałtem]

   • 1960 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 754, Pyzdry:

     Moy rzancza *czyodzal trzy wozy kmyothom z Bloszeyewa

     [Moj rządca ciądzał trzy wozy kmiotom z Błożejewa]

   • 1853 [1426], Antoni Muczkowski, Leon Ryszczewski, editors, Codex diplomaticus Poloniae [Diplomatic code of Poland]‎^[40], volume I, page 52:

     Conferimus […] eisdem fratribus in eodem Osmolino cmethones iudicare

     Conferimus […] eisdem fratribus in eodem Osmolino kmethones iudicare

   • 1895 [1426], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici‎^[41], volume VIIIa, page 166:

     Ianow oczecz any szam ne prossyl kmeczy pana Yanowich do Zagorzicz […] , any naymowal

     [Janow ociec ani sam nie prosił kmieci pana Janowych do Zagorzyc […] , ani najmował]

   • 1925 [1423-1426], Roczniki Historyczne‎^[42], volume XV, Pyzdry, page 69:

     Abi dal trzi kmecze na panskye skaszanye

     [Aby dał trzy kmiecie na pańskie skazanie]

   • 1950 [1427], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 194, Warsaw:

     Jako ya mam tha vmowa s Mycolayem, esz mi myal dacz wwanszane ve dw kmeczu w Rastowe

     [Jako ja mam tę umowę s Mikołajem, eż mi miał dać wwiązanie we dwu kmieciu w Rasztowie]

   • 1901 [1427], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Radom, Sandomierz, Opoczno, page 305:

     Tomek wsønl temu kmeczoui woli przes praua

     [Tomek wziął temu kmieciowi woły przez prawa]

   • 1950 [1427], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 225, Warsaw:

     Jako ya Pyotraszowy dw kmeczv ne sbil

     [Jako ja Piotraszowi dwu kmieciu nie zbił]

   • 1950 [1427], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 226, Warsaw:

     Jako ya Janowy trzech kmecy ne sbyl

     [Jako ja Janowi trzech kmieci nie zbił]

   • 1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 324, Warsaw:

     O ctore kmyecze proboscz na myan zalowal, themu yesth rok mynanl

     [O ktore kmiecie proboszcz na mię żałował, temu jest rok minął]

   • 1950 [1429], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 346, Warsaw:

     Kedi Marcisz swim kmeczem w czasz pouedzal, eze o wyesz odmovil, a na penandzech oszadzil

     [Kiedy Marcisz swym kmieciem w czas powiedział, eże o wieś odmowił, a na pieniądzech osadził]

   • 1959 [1432], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1411, Poznań:

     Jszem ya ne podoral 5 wischey roi Baschevi […] any kmecze moy

     [Iżem ja nie podorał 5 wyżej roj Bażewi […] ani kmiecie moj]

   • 1959 [1434], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1439, Poznań:

     Jszem byl […] nemoczen […] tedy, kedym mal rok zawity ze trzymi kmeczmy s Wirchuczima

     [Iżem był […] niemocen […] tedy, kiedym miał rok zawity ze trzymi kmiećmi z Wyrchuczyma]

   • 1959 [1434], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1565, Poznań:

     Wlosth […] nye dal pyączy ran 10 cr[a]wawich Zemyącze kmyeczu z Ordzina

     [Włość […] nie dał pięci ran 10 krwawych Ziemiące kmieciu z Ordzina]

   • 1959 [1437], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1482, Poznań:

     Czo mya ozalowal Mycolay […] , abych ya yachal […] szesczanacze kmyoth […] , tegom ne vczinyl

     [Co mię ożałował Mikołaj […] , abych ja jachał […] sześćanacie kmiot […] , tegom nie uczynił]

   • 1959 [1438], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1601, Poznań:

     Czso moy wlodarz wsząl dwoge kony […] Woczechowy kmeczewy […] , to wszal […] na swem

     [Czso moj włodarz wziął dwoje koni […] Wojciechowi kmieciew […] , to wziął […] na swem]

   • 1921 [1443], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich‎^[43], page 343:

     Gdim szedzal […] kmyeczem, […] nye wimerzylasz my trzecey roley […] . Item domina subiudicissa dixit: Nye chczą szą othprzecz […] y tho *othklodam do xądza

     [Gdym siedział […] kmieciem, […] nie wymierzyłaś mi trzeciej rolej […] Item domina subiudicissa dixit: Nie chcę się otprzeć […] y to otkładam do księdza]

   • 1922 [1443], “Sądownictwo w sprawach kmiecych a ustalanie się stanów na Mazowszu pod koniec wieków średnich”, in Kazimierz Tymieniecki, editor, Prace Komisji Hisorycznej, volume 3, Masovia, page 27:

     Jakom ya ne zabil kmeczom Skerdowym dw wyeprzow szylą

     [Jakom ja nie zabił kmieciom Skierdowym dwu wieprzow siłą]

   • 1950 [1446], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 760, Warsaw:

     Manczimir ne myal bracz oborznego […] na Medzeszskych kmeczech

     [Męcymir nie miał brać oborznego […] na Miedzieszkich kmieciech]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 9:

     ho nyestanya panskego skaranye wozni dwye ma woloma pana począndza Alye kmyeczy czokolyegich gest nyestalich kaszdego Ianym volem poczandzacz moze

     [Ho niestania pańskiego skaranie woźny dwiema wołoma pana pociądza, ale kmieci, cokole jich jest niestałych, każdego janym wołem pociądzać może]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 14:

     Okmyeczoch kylye gych moze wynycz zewszy Cvm ex seperatione

     [O kmiecioch, kile jich może wynić ze wsi Cum ex separatione.]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 27:

     Placzlywą skargą cząstokrocz zmi sliszely ysz wozny alybo Szlvzebnyczy przes zemą krązzącz vboge slyachti ywszi zaakonnich kolacząącz agabayąącz winalyazvyą wymislonee obyczaye thako ysz gdi kthorey wszi vbodzy slyachczicy alybo kmyecze zakonnich gych nalyvboscz tichtho slvzebnykow roszmaythymi kthorimykolye strawamy nyeczczą any omyslyayą thedi czy ysczy sluzebnycy thitho wboghe slyachti slyachti alybo kmyeczy przes wyni aprzes przycyni yprzes przykaazanya Sandzey pozywayą dlya gabanya asklopothanya tho czynącz Roky gym podlug lyvbosczi swey wolyey dayąncz yvstawyayącz Athakoosz czy vbodzy slyachczycy alybo kmyecze nyemogącz gynako othkvpycz klopothanya cząsto krocz opewney svmmye pyenyądzi szą gednayą znymy

     [Płaczliwą skargę częstokroćsmy słyszeli, iż woźni alibo służebnicy przez ziemię krążąc, ubogie ślachty i wsi zakonnych kołacąc a gabając, wynalazują wymyślone obyczaje, tako iż gdy ktorej wsi ubodzy ślachcicy alibo kmiecie zakonnych jich na lubość tych to służebnikow rozmaitymi ktorymikole strawami nie czczą ani omyślają, tedy ci iści służebnicy ty to ubogie ślachty alibo kmieci przez winy a przez przyczyny i przez przykazania sędziej pozywają, dla gabania a skłopotania to czyniąc, roki jim podług lubości swej wolej dając i ustawiając, a takoż ci ubodzy ślachcicy alibo kmiecie, nie mogąc jinako otkupić kłopotania, częstokroć o pewnej summie pieniędzy się jednają z nimi.]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 51:

     Alye gdi slachczyczowi zadana bądze thedi szeszczdzesząth grzywyen Sczirczalcze abo scarthabellowy trzydzesczy grzywyen Slachczyczowy vczynyonemv szszolthysza pyąncznaczczye grzywyen zaglową szlachcze zareną dzeszancz grzywyen Sczyrczalcze pyąncz grzywyen Solthyszowy abo kmyeczowy vczynyonemv slachczyczem trzy grzywny wstawyami zarany bycz zaplaczone

     [Ale gdy ślachcicowi zadana będzie, tedy sześćdziesiąt grzywien, ścirciałce abo skartabellowi trzydzieści grzywien, ślachcicowi uczynionemu z sołtysa [abo kmiecia] pięćnaćcie grzywien za głowę, ślachcie za renę dziesięć grzywien, ścirciałce pięć grzywien, sołtysowi abo kmieciowi uczynionemu ślachcicem trzy grzywny ustawiamy za rany być zapłacone.]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 61:

     Avyny prze ktore oth pana swego vczecz slvza tako kmyeczewy szą thy kedy pan kląth gest przeswe dowynyenye Akmyecze thego dla posbawyeny szą kosczelnego pogrzebv Tesz kedy pan wszy nakthorem kole myesczczv swoyą wyesznyanką vsylsthwem sgwalczy bo yako othem yawno bądze nyetylko porodzyczele osylonyey nyewyasthy Alye thesz ywszysthczy wyesznycze gdze szą ten vczynek sscunye ktore gole czasv vyszcza volną mocz mayą myecz Any osylcza taky lvbo wyeszny pan gych wsczągnącz smyey alybo wczem sklopotacz Tosz slvsza kmyeczom vczynycz kedy ovyną pana swego cząsza bylaby gym wszątha ysz moglyby przes wszey przekazy vczecz aothydz othnygo

     [A winy, prze ktore ot pana swego uciec słusz a tako kmieciewi, są ty: kiedy pan kląt jest prze swe dowinienie a kmiecie tegodla poz bawieni są kościelnego pogrzebu; też kiedy pan wsi na ktoremkole mieśćcu swoję wieśniankę usilstwem z gwałci, bo jako o tem jawno będzie, nie tylko porodziciele osilonej niewiasty, ale też i wszystcy wieśnice, gdzie się ten uczynek stanie, ktoregole czasu wyścia wolną moc mają mieć, ani osilca taki lubo wieśny pan jich wściągnąć śmiej alibo w czem skłopotać; toż słusza kmieciom uczynić, kiedy o winę pana swego ciąża byłaby jim wzięta, iż mogliby przez wszej przekazy uciec a otyć ot nigo.]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 70:

     Tho tesz yvsz viszszey popysano okmyeczach wnoczy sbyegayaczych

     [To też już wyszszej popisano O kmieciach w nocy z biegających.]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 82:

     Adprecludendum kv przekazenyv drogy braczsthwam gesz rzemyąszlnyczy myasth dzirzą vstawyamy aby voyewoda y starosta szgynszymy czesthnyky zemye oney kaszdego latha w pewny dzen myary thako zythne yako svkenne ygynszych rzeczy zemskych gesz nathargy przes kmyecze przywozony bywayą ygynszych rzeczy gesz wkrolewsthwye naszem nalezvyą szą myely mytho vstawyacz przykazowacz yoprawyacz podlvg obyczayv dawno chowanego Aby przy tych tho myarach ymycze szdrada nyedopvsczana

     [Ad praecludendum. Ku przekażeniu drogi bracstwam, jeż rzemięślnicy miast dzirżą, ustawiamy, aby wojewoda i starosta s jinszymi czestniki ziemie onej każdego lata w pewny dzień miary tako żytne jako sukienne i jinszych rzeczy ziemskich, jeż na targi przez kmiecie przywożony bywają, i jinszych rzeczy, jeż w krolewstwie naszem nalezują się, mieli myto ustawiać, przykazować i oprawiać podług obyczaju dawno chowanego, aby przy tych to miarach i mycie zdrada nie dopuszczana]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 88:

     Manzoboystwo kmyecza ITem Gdibi myedzi kmyeczmy manzoboystwo bi syąn sstalo albo przigodzylo Tegdi za kmyecza zabitego zenye albo I dzyeczyem taky manzoboycza cztirzy kopi a xandzu albo dzyedzyczowy druge cztirzi kopi zaplaczicz ma

     [Mężobojstwo kmiecia Item gdyby miedzy kmiećmi mężobojstwo by się z stało albo przygodziło, tegdy za kmiecia zabitego żenie albo i dzieciem taki mężobojca cztyrzy kopy a księdzu albo dziedzicowi drugie cztyrzy kopy zapłacić ma.]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 91:

     Okmyeczyech czso nye zassadzywschi Wlok Idąn precz

     [O kmieciech, cso nie zasadziwszy włok idą precz]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 91:

     Okmyeczyu Prze Crzywdąn precz gydanczem

     [O kmieciu prze krzywdę precz jidącem]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 91:

     […] ma Scholtissa Se dwye ma przisyansznykoma za onim kmyeczyem do onego pana do ktorego kmyecz wschetl posslaacz […]

     [ […] ma szołtysa se dwiema przysiężnikoma za onym kmieciem do onego pana, do ktorego kmieć wszedł, posłać […] ]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 109:

     Paklibi dwa kmyeczya koliszdi S gynschey wsy gynschego Agynschego pana spolu ranylybi syan albo sbyly […]

     [Pakliby dwa kmiecia, koliżdy s jinszej wsi jinszego a jinszego pana, społu raniliby się albo z bili […] ]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 110:

     Dzyen kmyeczye bąndą robycz w thidzyen

     [Dzień kmiecie będą robić w tydzień]

   • 1875 [c. 1455-1460], Zygmunt Celichowski, editor, Słowniczek łacińsko- polski wyrazów prawa magdeburskiego z wieku XV. Przedruk homograficzny z kodeksu kórnickiego‎^[44], page 5:

     Kmetho, id est homo censualis

     [Kmeto, id est homo censualis]

   • 1875 [c. 1455-1460], Zygmunt Celichowski, editor, Słowniczek łacińsko- polski wyrazów prawa magdeburskiego z wieku XV. Przedruk homograficzny z kodeksu kórnickiego‎^[45], page 234:

     Kmetho, id est homo censualis

     [Kmeto, id est homo censualis]

   • 1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎^[46], number C, Warsaw:

     Adamye thy bozy kmyeczv thy szyedzysz vboga donyechsnasz swych dzeczy sdzech koluya angeli

     [Adamie, ty boży kmieciu, Ty siedzisz u Boga [w wiecu], Donieś nas, swych dzieci, Gdzież k[r]olują anjeli.]

   • 1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎^[47], number F, Sandomierz:

     Adamye thy bozy kmyeczyu thy szyedysz vboga wyeczu domyeszcz nasz szwe dzyeczy gdyecz kroluya angeli

     [Adamie, ty boż y kmieciu, Ty siedzisz u Boga w wiecu, Domieść nas, swe dzieci, Gdzie-ć krolują anjeli.]

   • 1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1046, Warsaw:

     Yakom ya nye ssaslala sina swego Chrczhona na vczancze ranky Janowy, kmyeczevi Viganthovemv

     [Jakom ja nie zasłała syna swego Chrzczona na ucięcie ręki Janowi, kmieciewi Wygantowemu]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[48], Lesser Poland, page 4:

     […] Tedy kmyecze podnymbadączy ktorzy dawayą dzesyaczyna mayą bycz spanem klaczy asz do dosycz vczynyenya

     [ […] tedy kmiecie pod nim będący, ktorzy dawają dziesięcinę, mają być 6 z panem klęci aż do dosyćuczynienia.]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[49], Lesser Poland, page 17:

     […] tedy kmyeczowy pogednemv wolv

     [ […] tedy kmieciowi po jednemu wołu]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[50], Lesser Poland, page 18:

     To tesz owtore szadne nyeposluszenstwa vczynycz przykazvgem dw wolv Anakmyeczv pogednemv […]

     [To też o wtore sądne nieposłuszeństwa uczynić przekazujem dwu wołu, a na kmieciu po jednemu]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[51], Lesser Poland, page 9v:

     To tesz chczemy gdy slvszebnyk przydzeczkowanyv nyektorego zemyanyna spacholky sądzey gwaltem wewsy abo przedewsyą abo wgranyczach abo zagranyczamy albo gego kmyeczow byl by odbyth Tedi taky zemyanyn nam abo naszemv sądzi przepadnye wyną pyath nadzescza a zaklad temv komv przysądzon byl sadownye zdrugą viną tesz pyathnadzescza ma dacz

     [To też chcemy, gdy służebnik przy dzieckowaniu niektorego ziemianina z pachołki sędziej gwałtem we wsi abo przede wsią, abo w granicach, abo za granicami, albo jego kmieciow byłby odbit, tedy taki ziemianin nam abo naszemu sędzi przepadnie winę piętnadzieścia a zakład temu, komu przysądzon był sądownie, z drugą winą też piętnadzieścia ma dać.]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[52], Lesser Poland, page 19:

     Paknyali to ktori sądza gynaczey vczini moczą albo smyalosczą swą kazącz kogo przez vini dzeczkowacz atho dla swego poszytkv Tedi sądza temo kogo tako dzeczkowano bydlo abo gynsze rzeczi tako wząte albo gego kmyeczowy acz by tesz byli dzeczkowany powiadayączym askarszączym ysz nyesprawyedlywie dzeczkowany kromye szkodi y obraszenya ma wroczycz adacz narakoymye rok pewny gym poloszywszy nasprawą abo dokonanye swey nyewynnosczy

     [Paknięli to ktory sędzia jinaczej uczyni, mocą albo śmiałością swą każąc kogo przez winy dzieckować, a to dla swego pożytku, tedy sędzia temu, kogo tako dzieckowano, bydło abo jinsze rzeczy tako wzięte albo jego kmieciom, aczby też byli dzieckowani, powiadającym a skarżącym, iż niesprawiedliwie dzieckowani, kromie szkody i obrażenia ma wrocić a dać na rękojmie, rok pewny jim położywszy na sprawę abo dokonanie swej niewinności.]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[53], Lesser Poland, page 19:

     Paknyali dokonayą swey nyewynnosczy Tedi sadza albo podsądek zakaszda personą albo kmyecza tako dzeczkowane panowy tych kmyeczy pokvpy abo przepadnye vini rzeczone pyacznadzesscza

     [Paknięli dokonają swej niewinności, tedy sędzia albo podsędek za każdą personę albo kmiecia tako dzieckowane panowi tych kmieci pokupi abo przepadnie winy rzeczone pięćnadzieścia.]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[54], Lesser Poland, page 34:

     Ozbieglych kmyeczoch

     [O zbiegłych kmiecioch]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[55], Lesser Poland, page 34:

     Gdy zbiegowie swym panom czastokrocz czynyą dzedzyny puste Przeto nam ynaszym poddanym tho syą wydzalo podobno aby takye schcody naszym poddanym nyebili Vstawiamy abi nyemogli wyączey smyecz z byeszecz abo odydz gedno geden abo dwa do gynszey dzedzyny kromye woley tego pana podktorym są abo myeszkayą gedno wtych schtvkach kmyecze yawno wszytczy mogą zbieszecz Tho gest gdy pan kmyeczowy szoną abo dzewką pokala yawno Druga sztvka gdy kmyecze owyną pana swego byli by wklatwye Trzecza gdy owyna panyską kmyecze dzeczskowano by czastokrocz abo drapyeszono Czwarta gdy sam pan swe kmyecze przezviny zbyya abo lupy wtych sztvkach nyetylko geden abo dwa Ale ywszytka dzedzina mosze syą rvszycz

     [Gdy zbiegowie swym panom częstokroć czynią dziedziny puste, przeto nam i naszym poddanym to się widziało podobno, aby takie szkody naszym poddanym nie były. Ustawiamy, aby nie mogli więcej śmieć zbieżeć abo odyć, jedno jeden abo dwa do jinszej dziedziny kromie wolej tego pana, pod ktorym są abo mieszkają. Jedno w tych sztukach kmiecie jawno wszytcy mogą zbieżeć, to jest, gdy pan kmieciowi żonę albo dziewkę pokala jawno; druga sztuka, gdy kmiecie o winę pana swego byliby w klątwie; trzecia, gdy o winę pańską kmiecie dziecskowano by częstokroć abo drapieżono; czwarta, gdy sam pan swe kmiecie przez winy zbija abo łupi. W tych sztukach nie tylko jeden abo dwa, ale i wszytka dziedzina może się ruszyć.]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[56], Lesser Poland, page 40:

     Acz by gynego vderzyl ktoryby nyemyal prawa ryczerskyego Tedy grzywną grosszy zataką raną Ale kmyeczowy Schescz grzywyen kto gego vderze ma zaplaczycz

     [Aczby jinego uderzył, ktory by nie miał prawa rycerskiego, tedy grzywnę groszy za taką ranę, ale kmieciowi sześć grzywien, kto jego uderzy, ma zapłacić.]

   • 1950 [1464], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1166, Warsaw:

     Yako ya wząl syekyry hu kmyecy de Brodno w gymyenyv mego pana

     [Jako ja wziął siekiry hu kmieci de Brodno w jimieniu mego pana]

   • 1908 [1468], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume VIII, pages 2, 41:

     *Kmyecze […] swazanego […] do cszyandza Janusscha wyolt

     [Kmiecie […] związanego […] do księdza Janusza wiodł]

   • 1922 [1468], “Sądownictwo w sprawach kmiecych a ustalanie się stanów na Mazowszu pod koniec wieków średnich”, in Kazimierz Tymieniecki, editor, Prace Komisji Hisorycznej, volume 3, Masovia, page 163:

     Ssinowye mogy, Girzik i Pelka, […] z ossmyanathczia kmyeczi ludzi pana Woczechoyich […] na dobrovolney drodze nye gymali

     [Synowie moji, Girzyk i Pełka, […] z osmianatcia kmieci ludzi pana Wociechojich […] na dobrowolnej drodze nie jimali]

   • 1950 [1468], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1296, Warsaw:

     Yakom ya nye szayal […] bydla Yana […] any yego kmeczy

     [Jakom ja nie załą […] bydła Jana […] ani jego kmieci]

   • 1950 [1469], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1257, Warsaw:

     Yakom ya nye rzekl raczycz any szaplaczycz czthirech kop sza kmye­cze, Wacha y Jana sz Wawrzyszewa

     [Jakom ja nie rzekł raczyć ani zapłacić cztyrzech kop za kmiecie, Wacha i Jana z Wawrzyszew]

   • 1922 [1470], “Sądownictwo w sprawach kmiecych a ustalanie się stanów na Mazowszu pod koniec wieków średnich”, in Kazimierz Tymieniecki, editor, Prace Komisji Hisorycznej, volume 3, Masovia, page 162:

     Any poszywam *cmyocza gwalthem

     [Ani pozywam kmiocia gwałtem]

   • 1950 [1470], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2947, Warsaw:

     Jakom ya na gymyeny dzedzycznem Dlothowe kmyeczem paną Nynognewowym gąssy do obory gwalthem nye zayąl

     [Jakom ja nie jimieniu dziedzicznem Dłotowie kmieciem pana Ninogniewowym gęsi do obory gwałtem nie zajął]

   • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎^[57], Mierzeniec, Płock, line 346:

     Thwoya kosza wszythky zecze, tako szlachta, yako kmyecze

     [Twoja kosza wszytki zecie, tako ślachta, jako kmiecie]

   • 1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki‎^[58], Kłobuck, page 445:

     Stipą stroyą kmyeczye

     [Stypę stroją kmiecie]

   • 1921 [1471], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich‎^[59], page 274:

     Jakom ya kmyeczyw Jacubowy […] wolu y krowy […] nye wszalem gwaltem

     [Jakom ja kmieciu Jakubowi […] wołu i krowy […] nie wziałem gwałtem]

   • 1937 [1471], Adam Wolff, editor, Mazowieckie zapiski herbowe z XV i XVI wieku‎^[60], Masovia, page 82:

     Yakom ya kmeczyewy Jacubowy po *rankoyesthwy przes Mykolaya woytha […] w mnye wyranczonego nye *poczaczalem

     [Jakom ja kmieciewi Jakubowi po rękojestwu przez Mikołaja wojta […] w mnie wyręczonego nie począłem]

   • 1908 [1473], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume VIII, pages 2, 41:

     Yakom ya kmeczyewy Jacubowy po *rankoyesthwy przes Mykolaya woytha […] w mnye wyranczonego nye *poczaczalem

     [Jakom ja kmieciewi Jakubowi po rękojestwu przez Mikołaja wojta […] w mnie wyręczonego nie począłem]

   • 1879 [1476], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis‎^[61], Masovia, page LXXXV:

     Andrzey zabil gego kmecza y yego zoni przeprosil

     [Andrzej zabił jego kmiecia i jego żony przeprosił]

   • 1950 [1479], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1217, Warsaw:

     Jakom ya nye zassyadl samotrzecz drogy kmyeczovi thego tho Mikolaya […] , gdy schedl s Chebrinowa

     [Jakom ja nie zasiadł samotrzeć drogi kmieciowi tego to Mikołaja […] , gdy szedł z Chebrynowa]

   • 1950 [1483], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1544, Warsaw:

     Bartholomeus xandza opathow nye zastal drzew v kmyeczy v mogich

     [Bartołomeusz księdza opatow nie zastał drzew w kmieci w mojich]

   • c. 1483, Satyra na leniwych chłopów‎^{transliteration, transcription}, line 1:

     Chitrze bydlą spany kmyeczye, […]

     [Chytrze bydlą z pany kmiecie, […] ]

   • 1950 [1484], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1560, Warsaw:

     Jakom ya nye wzoral any possyal rolyey Pawlowy, kmeczyewy sz Mysczyna

     [Jakom ja nie wzorał ani posiał rolej Pawłowi, kmieciewi z Myszczyna]

   • 1950 [1486], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1608, Warsaw:

     Jakom ya stho bydla kmyeczy sz Yabloney zayal we szkodze

     [Jakom ja sto bydła kmieci z Jabłonej zajął w szkodze]

   • 1950 [1487], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1569, Warsaw:

     Jako Michal przesh czelacz swa y kmyeczye swym sesslanym odbyl gwaltem kobyl ssesczdzessanth

     [Jako Michał przez czeladź swą i kmiecie swym zesłanym odbył gwałtem kobyl sześćdziesiąt]

   • 1950 [1487], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1615, Warsaw:

     Jakom ya nye kazal ssobye kmeczem gych robycz gwaltem anym gych vmnyeschil w robothach yako pol kopy

     [Jakom ja nie kazał sobie kmieciem jich robić gwałtem anim jich umnieszył w robotach jako poł kopy]

   • 1879 [1489], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis‎^[62], Masovia, page LXXXVII:

     Jako ya […] s kmyeczy roboth nye po­bral

     [Jako ja […] z kmieci robot nie pobrał]

   • 1950 [1489], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1592, Warsaw:

     Jakom ja nye po­bral kmyeczyowy yego Syrocze broga syana gwalthem

     [Jakom ja nie pobrał kmieciowi jego Syroce broga siana gwałtem]

   • 1950 [1491], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1668, Warsaw:

     Jakom ya wsyal dwoye szany ludzem, kmeczom dwyema sz Mychrova w gayv szvym

     [Jakom ja wziął dwoje sani ludziem kmieciom dwiema z Mychrowa w gaju swym]

   • 1950 [1493], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1750, Warsaw:

     Jakos thy wsyal kmyeczevy memu klodą pyva

     [Jakoś ty wziął kmieciewi memy kłodę piwa]

   • 1950 [1496], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1770, Warsaw:

     Jako gya nye pozanl robothy yego sytha na plosye, kthora lupyl […] v Sthanyslava kmyeczye tham tho na Radonyczach

     [Jako ja nie pożął roboty jego żyta na płosie, ktora łupił […] u Stanisława kmiecie tam to na Radonicach]

   • 1950 [1497], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1790, Warsaw:

     Jako gya […] nye szegnal gwalthem sz robothy gyego kmyeczy de Myednyk oth szyeczenya lank

     [Jako ja […] nie zegnał gwałtem z roboty jego kmieci de Miednik od sieczenia łąk]

   • 1950 [1499], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1859, Warsaw:

     Jakom ya nye […] vypvsczil volow z obory kmyeczya mego Pawla […] , kthorem voly wszalem byl v kmyeczy w *szchvych

     [Jakom ja nie […] wypuścił wołow z obory kmiecia mego Pawła […] ktorem woły wziąłem był u kmieci w swych]

   • 1879 [XV p. post.], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis‎^[63], Masovia, page XLIII:

     Jako Pawel, Jan […] szwymy *kmyathy […] nye myal wyąnczy pozythku

     [Jako Paweł, Jan […] z swymi kmieci […] nie miał więcej pożytku]

   • 1937 [XV ex.], Středověké listy ze Slovenska. Sbírka listů a listin, psaných jazykem národném.‎^[64], volume I, Lesser Poland, page 169:

     My raycze Rymanowczy pyszemy vaszey mylosczy, ysze thu szą dwa kmecze

     [My rajce Rymanowcy piszemy waszej miłości, iże tu są dwa kmiecie]

   • 1937 [End of the 15th century–beginning of the 16th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎^[65], number E, Cieszyn:

     Adamye thy bozzy *kmyeczą thy szyedzysz vboga wyecznye domyescz nasz swe dzyeczy gdzye krolvyą angely

     [Adamie, ty Boży kmieciu, Ty siedzisz u Boga wiecznie, Domieść nas swe dzieci, Gdzie krolują anjeli.]

2. synonym of starzec (“elder, old man”)
   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 18, 12:

     gemusz syø ona tagemnye poszmyewala Arzekøcz kdiczyesm syø yusz starzala apan moy yuz kmyeczyem naroskosz syø dam

     [Jemuż się ona tajemnie pośmiewała a rzekąc: „Kdycieśm się już z starzała a pan moj już kmieciem, na rozkosz się dam?”]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 24, 1:

     Ibil gest abraham stari kmyecz wele lat Apan bog wewszem gemv pozegnal

     [I był jest Abraham stary kmieć wiele lat […] a Pan Bog we wszem jemu pożegnał.]

Declension

Declension of kmieć

	singular	dual	plural
nominative	kmieć	kmiecia	kmiecie
genitive	kmiecia	kmieciu	kmiot/kmieci/kmieciów
dative	kmieciu/kmieciewi/kmieciowi	—	kmiotom/kmietom/kmieciem/kmieciom
accusative	kmieć/kmiecia	kmiecia	kmieci/kmiecie
instrumental	kmieciem	kmiecioma	kmiećmi
locative	kmieciu	kmieciu	kmieciech/kmiecioch/kmie­ciach
vocative	kmieciu	—	—

Derived terms

proper nouns

• Kmieć

Descendants

• Polish: kmieć, knieć (Podhale, Rabka-Zdrój)

References

• Boryś, Wiesław (2005), “kmieć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “kmieć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “kmieć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “kmieć”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Brückner, Aleksander (1927), “kmieć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• S. Urbańczyk, editor (1961), “kmieć”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 3, Wrocław, Warsaw, Kraków: Polish Academy of Sciences, page 300
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “kmieć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “kmieć”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “kmieć”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 66

Polish

Alternative forms

• knieć (Podhale, Rabka-Zdrój)

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *ḱe

Proto-Indo-European *ḱóm

Proto-Italic *kom

Proto-Italic *kom-

Latin con-

Latin com-

Proto-Indo-European *h₁ey-

Latin -es

Latin comesder.

Proto-Slavic *kъmetь

Old Polish kmieć

Polish kmieć

Inherited from Old Polish kmieć.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈkmjɛt͡ɕ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈkmjɛt͡ɕ/
• (Greater Poland):
  • (Central Greater Poland) IPA^(key): [ˈkmjɛt͡ɕ]
• (Lesser Poland):
  • (Kielce) IPA^(key): [ˈkmjɛt͡ɕ]
  • (Western Kraków) IPA^(key): [ˈkmjɛt͡ɕ]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɛt͡ɕ
• Syllabification: kmieć
• Homophone: Kmieć

Noun

kmieć m pers (female equivalent (obsolete) kmiecianka or (obsolete) kmiotka, diminutive kmiotek, related adjective kmiecy)

1. (in historical Poland) churl (peasant who has his own farm and pays rent)

   Synonym: włościanin

   1. (Western Kraków) churl (peasant owning 20-40 or more morgens)
   2. (Central Greater Poland) churl (peasant owning 100-1500 morgens or 75-100)
   3. (Middle Polish) synonym of poddany
2. (literary) churl (person living in the countryside and engaged in farming)

   Synonyms: chłop, rolnik, włościanin, wsiur

3. (colloquial, derogatory) churl (uneducated, arrogant man behaving rudely and boorishly)

   Synonyms: burak, cep, cham, czereśniak, grubianin, prostak, wieśniak, wsiur

4. (Middle Polish) synonym of mężczyzna (“man”)
   1. (Kielce, Lelów) synonym of mąż (“husband”)

Declension

Declension of kmieć

	singular	plural
nominative	kmieć	kmiecie
genitive	kmiecia	kmieci
dative	kmieciowi	kmieciom
accusative	kmiecia	kmieci
instrumental	kmieciem	kmieciami
locative	kmieciu	kmieciach
vocative	kmieciu	kmiecie

Derived terms

nouns

• kmiotówna

Related terms

nouns

• kmiot

Further reading

• kmieć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• kmieć in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “kmieć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “KMIEĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 06.09.2011
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “kmieć”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “kmieć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “kmieć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 376
• Jan Karłowicz (1901), “kmieć”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 382