chorągiew

Old Polish

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *xorǫgy. First attested in the 15th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /xɔrɑ̃ɡɛfʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /xɔrɑ̃ɡɛfʲ/

Noun

chorągiew f (related adjective chorągiewny)

1. (attested in Lesser Poland, Masovia, Greater Poland) banner; military banner; military unit
   • 1887, Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Banderia Prutenorum‎^[1], Krakow, page 575:

     Banderium minus al. gonicza *chorougew

     [Banderium minus al. gończa chorągiew]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 7:

     Kthorzi potheem w naschey woynye procz pewnych swych choranghew stacz nalezeny bandą..., mayą nam bicz prziwyedzeni

     [Ktorzy potem w naszej wojnie procz pewnych swych chorągiew stać nalezieni będą..., mają nam być przywiedzieni]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 21:

     O thych, kthorzi nye pod yaną stoyą chorangwyą... Nyekthorzi z naszych slyachczyczow... ny pod czyyą chorąngwyą z naszey woyszki stanowycz szą obykli... aby pvszek... szą vwyarowali y obroni, yansz gynszi braczya gych pod pewnymy chorangwamy postawyeny... czynycz szą obekli... Wstawyami, aby ryczerz kazdi... pod pewną podnyeszoną chorangwyą na gey stanye staal

     [O tych, ktorzy nie pod janą stoją chorągwią... Niektorzy z naszych ślachcicow... ni - pod - czyją chorągwią z naszej wojski stanowić się obykli... aby puszek... się uwiarowali i obrony, jąż jinszy bracia jich, pod pewnymi chorągwiami postawieni... czynić są obykli... Ustawiamy, aby rycerz każdy... pod pewną podniesioną chorągwią na jej stanie stał]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 21:

     Wstawyami, aby ryczerz kazdi... pod pewną... chorangwyą... staal, yszbi... vmyaal myestcze wząncz pewne kv obronye szwey chorąngwye

     [Ustawiamy, aby rycerz każdy... pod pewną... chorągwią... stał, iżby... umiał miestce wziąć pewne ku obronie swej chorągwie]

   • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎^[2], Lesser Poland, page 8:

     Vkladamy, aby kaszdy riczerz... pod swa choragwą stal, aby gdy przydą walky, vmyalby swe myesczcze pod choragwą odzerszecz kv obronyenyv swey choragwie

     [Układamy, aby każdy rycerz... pod swą chorągwią stał, aby gdy przydą walki, umiałby swe mieśćce pod chorągwią odzierżeć ku obronieniu swej chorągwie]

   • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 2, 2:

     Kaszdi po zastøpyech, *znamyona i chorøkgwi po domyech rodzin swich stany rosbyø synowe israelsczi

     [Każdy po zastępiech, *znamiona i chorągwi, i po domiech rodzin swych stany rozbiją synowie israelszczy]

   • 1462-1463, Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego‎^[3], line 6:

     Chczal-czy crolowy szluszyczy, szwa choragyew myeczy, a o chlopy pogambek daly gy zabyczy

     [Chciał-ci krolowi służyci, swą chorągiew mieci, a o chłopi pogębek dali ji zabici]

   • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[4], [5], [6]}, volume XXV, page 181:

     Choragyew vexillum

     [Chorągiew vexillum]

   • [c. 1455-1460], Wokabularz łacińsko-polski, page 530:

     *Chorugwye dobre vexille feode

     [*Chorągwie dobre vexille feode]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 145r:

     Vexillum id est bannerium eyn boner oder fon choragew

     [Vexillum id est bannerium eyn boner oder fon chorągiew]

   1. (attested in Lesser Poland) banner in religious worship
      • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎^{transliteration, transcription}, Krakow, page 4a:

        Ludze s kaplany, s chorøguamy, s r[z]eliquiamy naprzecif ge vynydzø

        [Ludzie z kapłany, z chorągwiami, s relikwijami naprzeciw je wynidą]

      • 1451-1455, Legenda o świętym Aleksym‎^[7], line 211:

        Wyacz thv papyesz sz kardynaly... szly sza k nyemv sz chorąkwamy

        [Więc tu papież z kardynały... szli są k niemu z chorągwiami]

      • 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 92v:

        Przeleczi do chorag[g]wie crzis[a] ad vexillum crvcis euola

        [Przeleci do chorągwie krzyż[a] ad vexillum crvcis euola]

   2. statuette of a deity carried on a pole
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[8], page 754:

        Yako chorągvye y balvanovye snyzyly szye albo schylyly przeczyv mylemv Iesuszovy, kyedy vyedzyon vyetnyczą

        [Jako chorągwie i bałwanowie sniżyli sie albo schylili przeciw miłemu Jesusowi, kiedy wiedzion w wietnicę]

      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[9], page 754:

        A kiedy miły Jesus poszedł, tedy chorągwie... natychmiast sie skło­ niły

        [A kiedy miły Jesus poszedł, tedy chorągwie... natychmiast sie skło­ niły]

      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[10], page 755:

        Vzryavschy to Zydovye, yze znamye na chorągwyach sve oblycze sklanya glovy

        [Uźrawszy to Żydowie, iże znamię na chorągwiach swe oblicze skłania głowy]

      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[11], page 755:

        A oni odpowiedzieli Piłatowi:... Kiedyśmy dzierżeli chorągwie, bałwani sami od siebie schylili sie i dali jemu chwałę i modłę

        [A oni odpowiedzieli Piłatowi:... Kiedyśmy dzierżeli chorągwie, bałwani sami od siebie schylili sie i dali jemu chwałę i modłę]

      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[12], page 756:

        Kazali im dzierżeć ony chorągwie

        [Kazali im dzierżeć ony chorągwie]

      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[13], page 756:

        Wezwawszy Piłat miłego chorążego pirwszego, *ktory pirwej dzierżeli chorągwi, rzekł k nim

        [Wezwawszy Piłat miłego chorążego pirwszego, *ktory pirwej dzierżeli chorągwi, rzekł k nim]

      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[14], page 757:

        A jedno pójdzie wietnicę, aż sie wszytki choręgwi pokłoniły przeciw jemu i dały jemu chwałę

        [A jedno pójdzie wietnicę, aż sie wszytki choręgwi pokłoniły przeciw jemu i dały jemu chwałę]

2. triumphal sign; arch

   chorągiew wiciężna ― victory banner

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 68:

     Chorangyew a. lancziscze fornicem id est arcum triumphalem

     [Chorągiew a. łęczyszcze fornicem id est arcum triumphalem]

   • 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 15, 12:

     W tø dobø powyedzano Samuelowy, ysze Saul prziszedl na Karmelum y wiwyesyl sobye na czescz chorøgew wycyøsznø

     [W tę dobę powiedziano Samuelowi, iże Saul przyszedł na Karmelum i wywiesił sobie na cześć chorągiew wiciężną]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 40:

     Chorangyew wyvyeschil erexerat titulum

     [Chorągiew wywiesił erexerat titulum]

Derived terms

nouns

• chorągiew powietrzna

Related terms

nouns

• chorążny
• chorąży
• chorążyc
• chorążycowa
• chorążyna

Descendants

• Polish: chorągiew, chôrągwiá (Western Kraków, Lasovia), foręgiel (Western Kraków), chôrągiew, forągiew (Lasovia), korągiew, chorągwia (Zagórze)
• Silesian: korōngew

References

• Boryś, Wiesław (2005), “chorągiew”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “chorągiew”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “chorągiew”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “chorągiew”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• K. Nitsch, editor (1954), “chorągiew”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 245
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “chorągiew”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “chorągiew”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “chorągiew”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 14

Polish

Alternative forms

• chôrągwiá (Western Kraków, Lasovia)
• foręgiel (Western Kraków)
• chôrągiew, forągiew (Lasovia)
• korągiew, chorągwia (Zagórze)

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *xorǫgy

Old Polish chorągiew

Polish chorągiew

Inherited from Old Polish chorągiew.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /xɔˈrɔŋ.ɡjɛf/

• (Middle Polish) IPA^(key): /xɔˈrɔ̃.ɡjɛfʲ/
• (Lesser Poland):
  • (Goral):
    • (Zagórze) IPA^(key): (north) [xɔˈroŋ.ɡjɛf], (south) [ˈxɔ.roŋ.ɡjɛf]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɔŋɡjɛf
• Syllabification: cho‧rą‧giew

Noun

chorągiew f (diminutive chorągiewka, related adjective chorągwiany)

1. (heraldry) banner, ensign (piece of fabric bearing a conventional combination of colours, an emblem or symbols, mounted on a pole, being a symbol of a state, city, organisation or military unit)

   Synonym: sztandar

2. (historical) banner (military unit in which knights and soldiers from a given land served, usually numbering several dozen or several hundred people)
3. (scouting) banner (organizational unit in scouting grouping scouts from the territory of a province consisting of troops)

Declension

Declension of chorągiew

	singular	plural
nominative	chorągiew	chorągwie
genitive	chorągwi	chorągwi
dative	chorągwi	chorągwiom
accusative	chorągiew	chorągwie
instrumental	chorągwią	chorągwiami
locative	chorągwi	chorągwiach
vocative	chorągwi	chorągwie

Derived terms

verbs

• wyglądać jak śmierć na chorągwi impf

Related terms

noun

• chorąży

Further reading

• “chorągiew”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[15] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “chorągiew”, in Polish dictionaries at PWN‎^[16] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “chorągiew”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “CHORĄGIEW”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 12.04.2018
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “chorągiew”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “chorągiew”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “chorągiew”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 292
• Jan Karłowicz (1900), “chorągiew”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 198
• Józefa Kobylińska (2001), “chorągiew, -e”, in Marian Kucała, editor, Słownik gwary gorczańskiej (zagórzańskiej)‎^[17] (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, →ISBN, page 16