rzemiosło

Old Polish

Alternative forms

• rzemiesło, rzemięsło

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *remeslo. First attested in the 15th century. The form rzemięsło is from the influence of the preceding -m; compare Polish między. The form rzemiesło is due to levelling.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /r̝ɛmʲɔsɫɔ/
• IPA^(key): (15^th CE) /r̝ɛmʲɔsɫɔ/

Noun

rzemiosło n

1. craft (type of employment, profession)
   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 4, 22:

     Asella potem vrodzyla tubalchaym genze bil pyrzwi kowal nawszitkyem zelaznem rzemyøsle ymyedzane m a szestrze gymyø tubalchay nowey noema

     [A Sella potem urodziła Tubalchaim, jenże był pirzwy kowal na wszytkiem żelaznem rzemięśle i miedzianem. A siestrze jimię Tubalchainowej Noema.]

   • 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 22, 15:

     Amasz takesz wyele rzemyøszlnykow gysz lamyø kamyen wapno zgø yteszarzow ywszelkich rzemyøszlnykow ywszelkego rzemyøsla ku vczinyenyv dzala prze mødrich

     [A masz takież wiele rzemięślnikow, jiż łamią kamień, wapno żgą, i *tesarzow, i *wszelkich *rzemięślnikow *i *wszelkiego *rzemięsła ku uczynieniu działa przemądrych]

   • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 2, 19:

     Zatim Anna zona gego chodzila na kozdidzen ku tkaczskemv rzemyøslu a czso tu røkama swima widzalala stego pokarm ypotrzebø sobye ygim przinosyla

     [Zatym Anna, żona jego, chodziła na kożdy dzień ku tkacskiemu rzemięsłu a cso tu rękama swyma wydziałała, z tego pokarm i potrzebę sobie i jim przynosiła.]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 14:

     Rzemyanslo opus

     [Rzemięsło opus]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 14:

     Rosmagytich rzemyąsl in diuersis speciebus

     [Rozmajitych rzemięsł in diuersis speciebus]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 88:

     Na rzemyąslech architectis

     [Na rzemięślech architectis]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 135:

     Scenofactorie artis rzemyąsla stany albo namyothi dzialanya

     [Scenofactorie artis rzemięsła stany albo namioty działania]

   • 1915 [XV p. post.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543‎^[1], page 539:

     My przyszangamy […] welkerzow ne czynycz besz raczkye wolye v swem *rzemiszlye

     [My przysięgamy […] wielkierzow nie czynić bez rackie wole w swem rzemiśle]

   • 1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[2], [3], [4]}, volume XXIII, page 276:

     Texente aranea reciaculum artis sue, artificii sui et operis suego remosla, musca volitans […] dixit

     [Texente aranea reciaculum artis sue, artificii sui et operis swegoemiosła, musca volitans […] dixit]

   • 1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[5], [6], [7]}, volume XXIII, page 278:

     Si te cum homine induendum arte, gl. magisteria, subtilitate, rzemoslem, dimiserit, hoc cum acciderit, necesse est, vt capta sis

     [Si te cum homine induendum arte, gl. magisteria, subtilitate, rzemiosłem, dimiserit, hoc cum acciderit, necesse est, vt capta sis]

   • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[8], [9], [10]}, volume XXV, page 175:

     Videamus […] , quia […] sumus filii dei et hoc propter tria: primo sumus filii dei racione artificii, dla yego rzemyosla stworzenya, quia ipse nos sibi creavit

     [Videamus […] , quia […] sumus filii dei et hoc propter tria: primo sumus filii dei racione artificii, dla jego rzemiosła stworzenia, quia ipse nos sibi creavit]

   1. (attested in Pomerania, Greater Poland, hapax legomenon) craft product
      • 1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[11], [12], [13]}, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 66:

        Ab hac omnia mala et fraudes procedunt, scilicet mala artificia, rzemosla, et false vsure, fraudes mercatorum

        [Ab hac omnia mala et fraudes procedunt, scilicet mala artificia, rzemiosła, et false vsure, fraudes mercatorum]

2. craft guild
   • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 31, 3:

     Moszely wileganyecz […] szyedzyecz w lawyczy albo w kthorem vrządze albo bycz w kthorem rzemyeszle albo w bracztwye yako malzensczy ludzye

     [Możeli wyleganiec […] siedzieć w ławicy albo w ktorem urzędzie, albo być w ktorem rzemieśle albo w bractwie jako małżeńszczy ludzie]

   • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 43, 3:

     Myesczanyn, czo szyedzy wlyczy y przedawą chleb, […] tego mogą wybracz w radą […] a on mvszy o szwem rzemyeszle wylkyerz dzerszecz

     [Mieszczanin, co siedzi w ulicy i przedawa chleb, […] tego mogą wybrać w radę […] a on musi o swem rzemieśle wilkierz dzierżeć]

   • 1959 [1491], “Teksty polskie z końca XV w.”, in Rafał Leszczyński, editor, Rozprawy Komisji Językowej‎^[14], volume VII, page 56:

     Thowarzisze […] proszily mystrzow swoich […] , aby yem mystrzowye racziliby […] dopvsczicz, aby yem ych rzemyesla thowarzissom pvske zyczicz y dacz sz ych braczthwa

     [Towarzysze […] prosili mistrzow swoich […] , aby jem mistrzowie raczyliby […] dopuścić, aby jem ich rzemiesła towarzyszom puszkę życzyć i dać z ich bractwa]

Declension

Declension of rzemięsło

	singular	dual	plural
nominative	rzemięsło	—	rzemiosła/rzemięsła
genitive	rzemiosła/rzemiesła/rzemięsła	—	rzemięsł
dative	rzemięsłu	—	—
accusative	—	—	—
instrumental	rzemiosłem	—	—
locative	rzemieśle/rzemięśle	—	rzemieślech/rzemięślech
vocative	—	—	—

Derived terms

nouns

• rzemieślnik

Related terms

adjectives

• rzemięślnikowy

Descendants

• Polish: rzemiosło
• Silesian: rzymiosło

References

• Boryś, Wiesław (2005), “rzemiosło”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “rzemiosło”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “rzemiosło”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Brückner, Aleksander (1927), “rzemiosło”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• S. Urbańczyk, editor (1978), “rzemiosło, rzemiesło, rzemięsło”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 8, Wrocław, Warsaw, Kraków, Gdańsk: Polish Academy of Sciences, page 99
• Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “rzemiosło, rzemiesło, rzemięsło”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “rzemiosło, rzemiesło, rzemięsło”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Alternative forms

• rzemięsło (Middle Polish)
• rzemiesło (obsolete or Kuyavia, Western Kraków, Krzesławice)
• rzémiesło (Western Kraków, Sławków)

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *remeslo

Old Polish rzemiosło

Polish rzemiosło

Inherited from Old Polish rzemiosło.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ʐɛˈmjɔ.swɔ/

• (Middle Polish) IPA^(key): (16^th c.) /r̝ɛˈmjɔ.sɫɔ/, (17^th–18^th c.) /ʐɛˈmjɔ.sɫɔ/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɔswɔ
• Syllabification: rze‧mio‧sło

Noun

rzemiosło n (related adjective rzemieślny or rzemiosłowy)

1. craft, trade (small-scale manufacturing, including the making and repairing of everyday items by hand or with simple tools)

   Synonym: rzemieślnictwo

   1. craft (items manufactured this way)
   2. craft, trade (people manufacturing this way)
   3. craft, trade (skill of manufacturing this way)
2. craft, trade; craftsmanship (technical aspects of performing a specific artistic or sporting activity)

   Synonym: warsztat

3. (archaic) synonym of zawód (“occupation, profession, trade”)
   1. (Middle Polish) synonym of cech
4. (obsolete) work (result of someone's actions)

   Synonyms: dzieło, robota, sprawa

5. (Middle Polish) synonym of płodzenie

Declension

Declension of rzemiosło

	singular	plural
nominative	rzemiosło	rzemiosła
genitive	rzemiosła	rzemiosł
dative	rzemiosłu	rzemiosłom
accusative	rzemiosło	rzemiosła
instrumental	rzemiosłem	rzemiosłami
locative	rzemiośle	rzemiosłach
vocative	rzemiosło	rzemiosła

Middle Polish:

Attested forms of rzemięsło

	singular	plural
nominative	rzemięsło	rzemięsła
genitive	rzemięsła	rzemiósł/rzemiesł/rzemięsł/rzemiąsł
dative	rzemięsłu/rzemiosłowi	rzemięsłóm
accusative	rzemięsło	rzemięsła
instrumental	rzemięsłem	rzemięsły
locative	rzemięsle	rzemięsłåch/rzemięśléch
vocative	—	—

Derived terms

nouns

• rzemieślnik

Related terms

adjectives

• rzemieślniczy

nouns

• rzemieślnictwo
• rzemieślniczka

Further reading

• Modern Standard Polish:
  • “rzemiosło”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[15] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
  • “rzemiosło”, in Polish dictionaries at PWN‎^[16] (in Polish)
  • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “rzemiosło”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎^[17], 4. online edition, Warszawa
• Middle Polish:
  • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “rzemięsło, rzemiosło, rzemiesło”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • “RZEMIESŁO”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 10.07.2008
• Historic dictionaries:
  • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “rzemiosło”, in Słownik języka polskiego
  • Aleksander Zdanowicz (1861), “rzemiosło”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
  • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “rzemiosło”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 813
• Dialectal dictionaries:
  • Jan Karłowicz (1907), “rzemiosło”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 87