աճռել
Jump to navigation
Jump to search
Armenian
[edit]Etymology
[edit]From Middle Armenian աճռել (ačṙel).
Pronunciation
[edit]- (Eastern Armenian) IPA(key): /ɑt͡ʃəˈrel/, [ɑt͡ʃərél]
- (Western Armenian) IPA(key): /ɑd͡ʒəˈrel/, [ɑd͡ʒərél]
Audio (Eastern Armenian): (file)
Verb
[edit]- (transitive) to rub
- (transitive) to soap
- Synonym: սապոնել (saponel)
Inflection
[edit]-el conjugation (Eastern Armenian)
infinitive | աճռել (ačṙel) | imperfective converb | աճռում (ačṙum) | ||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
passive | աճռվել (ačṙvel) | simultaneous converb | աճռելիս (ačṙelis) | ||||
causative | — | perfective converb | աճռել (ačṙel) | ||||
aorist stem | աճռ- (ačṙ-) | future converb I | աճռելու (ačṙelu) | ||||
resultative participle | աճռած (ačṙac) | future converb II | աճռելիք (ačṙelikʻ) | ||||
subject participle | աճռող (ačṙoġ) | connegative converb | աճռի (ačṙi) | ||||
person | singular | plural | |||||
1st person | 2nd person | 3rd person | 1st person | 2nd person | 3rd person | ||
indicative | ես | դու | նա | մենք | դուք | նրանք | |
present | աճռում եմ (ačṙum em) | աճռում ես (ačṙum es) | աճռում է (ačṙum ē) | աճռում ենք (ačṙum enkʻ) | աճռում եք (ačṙum ekʻ) | աճռում են (ačṙum en) | |
past imperfective | աճռում էի (ačṙum ēi) | աճռում էիր (ačṙum ēir) | աճռում էր (ačṙum ēr) | աճռում էինք (ačṙum ēinkʻ) | աճռում էիք (ačṙum ēikʻ) | աճռում էին (ačṙum ēin) | |
future | աճռելու եմ (ačṙelu em) | աճռելու ես (ačṙelu es) | աճռելու է (ačṙelu ē) | աճռելու ենք (ačṙelu enkʻ) | աճռելու եք (ačṙelu ekʻ) | աճռելու են (ačṙelu en) | |
past future | աճռելու էի (ačṙelu ēi) | աճռելու էիր (ačṙelu ēir) | աճռելու էր (ačṙelu ēr) | աճռելու էինք (ačṙelu ēinkʻ) | աճռելու էիք (ačṙelu ēikʻ) | աճռելու էին (ačṙelu ēin) | |
present perfect | աճռել եմ (ačṙel em) | աճռել ես (ačṙel es) | աճռել է (ačṙel ē) | աճռել ենք (ačṙel enkʻ) | աճռել եք (ačṙel ekʻ) | աճռել են (ačṙel en) | |
pluperfect | աճռել էի (ačṙel ēi) | աճռել էիր (ačṙel ēir) | աճռել էր (ačṙel ēr) | աճռել էինք (ačṙel ēinkʻ) | աճռել էիք (ačṙel ēikʻ) | աճռել էին (ačṙel ēin) | |
aorist (past perfective) | աճռեցի, աճռի* (ačṙecʻi, ačṙi*) | աճռեցիր, աճռիր* (ačṙecʻir, ačṙir*) | աճռեց (ačṙecʻ) | աճռեցինք, աճռինք* (ačṙecʻinkʻ, ačṙinkʻ*) | աճռեցիք, աճռիք* (ačṙecʻikʻ, ačṙikʻ*) | աճռեցին, աճռին* (ačṙecʻin, ačṙin*) | |
subjunctive | ես | դու | նա | մենք | դուք | նրանք | |
present | աճռեմ (ačṙem) | աճռես (ačṙes) | աճռի (ačṙi) | աճռենք (ačṙenkʻ) | աճռեք (ačṙekʻ) | աճռեն (ačṙen) | |
past | աճռեի (ačṙei) | աճռեիր (ačṙeir) | աճռեր (ačṙer) | աճռեինք (ačṙeinkʻ) | աճռեիք (ačṙeikʻ) | աճռեին (ačṙein) | |
conditional | ես | դու | նա | մենք | դուք | նրանք | |
future | կաճռեմ (kačṙem) | կաճռես (kačṙes) | կաճռի (kačṙi) | կաճռենք (kačṙenkʻ) | կաճռեք (kačṙekʻ) | կաճռեն (kačṙen) | |
past | կաճռեի (kačṙei) | կաճռեիր (kačṙeir) | կաճռեր (kačṙer) | կաճռեինք (kačṙeinkʻ) | կաճռեիք (kačṙeikʻ) | կաճռեին (kačṙein) | |
imperative | — | (դու) | — | — | (դուք) | — | |
— | աճռի՛ր, աճռի՛* (ačṙír, ačṙí*) | — | — | աճռե՛ք, աճռեցե՛ք** (ačṙékʻ, ačṙecʻékʻ**) | — | ||
*colloquial **dated |
-el negative conjugation (Eastern Armenian)
infinitive | չաճռել (čʻačṙel) | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
resultative participle | չաճռած (čʻačṙac) | ||||||
subject participle | չաճռող (čʻačṙoġ) | ||||||
person | singular | plural | |||||
1st person | 2nd person | 3rd person | 1st person | 2nd person | 3rd person | ||
indicative | ես | դու | նա | մենք | դուք | նրանք | |
present | չեմ աճռում (čʻem ačṙum) | չես աճռում (čʻes ačṙum) | չի աճռում (čʻi ačṙum) | չենք աճռում (čʻenkʻ ačṙum) | չեք աճռում (čʻekʻ ačṙum) | չեն աճռում (čʻen ačṙum) | |
past imperfective | չէի աճռում (čʻēi ačṙum) | չէիր աճռում (čʻēir ačṙum) | չէր աճռում (čʻēr ačṙum) | չէինք աճռում (čʻēinkʻ ačṙum) | չէիք աճռում (čʻēikʻ ačṙum) | չէին աճռում (čʻēin ačṙum) | |
future | չեմ աճռելու (čʻem ačṙelu) | չես աճռելու (čʻes ačṙelu) | չի աճռելու (čʻi ačṙelu) | չենք աճռելու (čʻenkʻ ačṙelu) | չեք աճռելու (čʻekʻ ačṙelu) | չեն աճռելու (čʻen ačṙelu) | |
past future | չէի աճռելու (čʻēi ačṙelu) | չէիր աճռելու (čʻēir ačṙelu) | չէր աճռելու (čʻēr ačṙelu) | չէինք աճռելու (čʻēinkʻ ačṙelu) | չէիք աճռելու (čʻēikʻ ačṙelu) | չէին աճռելու (čʻēin ačṙelu) | |
present perfect | չեմ աճռել (čʻem ačṙel) | չես աճռել (čʻes ačṙel) | չի աճռել (čʻi ačṙel) | չենք աճռել (čʻenkʻ ačṙel) | չեք աճռել (čʻekʻ ačṙel) | չեն աճռել (čʻen ačṙel) | |
pluperfect | չէի աճռել (čʻēi ačṙel) | չէիր աճռել (čʻēir ačṙel) | չէր աճռել (čʻēr ačṙel) | չէինք աճռել (čʻēinkʻ ačṙel) | չէիք աճռել (čʻēikʻ ačṙel) | չէին աճռել (čʻēin ačṙel) | |
aorist (past perfective) | չաճռեցի, չաճռի* (čʻačṙecʻi, čʻačṙi*) | չաճռեցիր, չաճռիր* (čʻačṙecʻir, čʻačṙir*) | չաճռեց (čʻačṙecʻ) | չաճռեցինք, չաճռինք* (čʻačṙecʻinkʻ, čʻačṙinkʻ*) | չաճռեցիք, չաճռիք* (čʻačṙecʻikʻ, čʻačṙikʻ*) | չաճռեցին, չաճռին* (čʻačṙecʻin, čʻačṙin*) | |
subjunctive | ես | դու | նա | մենք | դուք | նրանք | |
present | չաճռեմ (čʻačṙem) | չաճռես (čʻačṙes) | չաճռի (čʻačṙi) | չաճռենք (čʻačṙenkʻ) | չաճռեք (čʻačṙekʻ) | չաճռեն (čʻačṙen) | |
past | չաճռեի (čʻačṙei) | չաճռեիր (čʻačṙeir) | չաճռեր (čʻačṙer) | չաճռեինք (čʻačṙeinkʻ) | չաճռեիք (čʻačṙeikʻ) | չաճռեին (čʻačṙein) | |
conditional | ես | դու | նա | մենք | դուք | նրանք | |
future | չեմ աճռի (čʻem ačṙi) | չես աճռի (čʻes ačṙi) | չի աճռի (čʻi ačṙi) | չենք աճռի (čʻenkʻ ačṙi) | չեք աճռի (čʻekʻ ačṙi) | չեն աճռի (čʻen ačṙi) | |
past | չէի աճռի (čʻēi ačṙi) | չէիր աճռի (čʻēir ačṙi) | չէր աճռի (čʻēr ačṙi) | չէինք աճռի (čʻēinkʻ ačṙi) | չէիք աճռի (čʻēikʻ ačṙi) | չէին աճռի (čʻēin ačṙi) | |
imperative | — | (դու) | — | — | (դուք) | — | |
— | մի՛ աճռիր, մի՛ աճռի* (mí ačṙir, mí ačṙi*) | — | — | մի՛ աճռեք, մի՛ աճռեցեք** (mí ačṙekʻ, mí ačṙecʻekʻ**) | — | ||
*colloquial **dated |
declension of the nominalized infinitive, u-type, inanimate (Eastern Armenian)
singular (singulare tantum) | ||||
---|---|---|---|---|
nominative | աճռել (ačṙel) | |||
dative | աճռելու (ačṙelu) | |||
ablative | աճռելուց (ačṙelucʻ) | |||
instrumental | աճռելով (ačṙelov) | |||
locative | աճռելում (ačṙelum) | |||
definite forms | ||||
nominative | աճռելը/աճռելն (ačṙelə/ačṙeln) | |||
dative | աճռելուն (ačṙelun) | |||
1st person possessive forms (my) | ||||
nominative | աճռելս (ačṙels) | |||
dative | աճռելուս (ačṙelus) | |||
ablative | աճռելուցս (ačṙelucʻs) | |||
instrumental | աճռելովս (ačṙelovs) | |||
locative | աճռելումս (ačṙelums) | |||
2nd person possessive forms (your) | ||||
nominative | աճռելդ (ačṙeld) | |||
dative | աճռելուդ (ačṙelud) | |||
ablative | աճռելուցդ (ačṙelucʻd) | |||
instrumental | աճռելովդ (ačṙelovd) | |||
locative | աճռելումդ (ačṙelumd) |
References
[edit]- Sargsyan, Artem et al., editors (2001–2012), “աճռել”, in Hayocʻ lezvi barbaṙayin baṙaran [Dialectal Dictionary of the Armenian Language] (in Armenian), Yerevan: Hayastan
Middle Armenian
[edit]Alternative forms
[edit]Etymology
[edit]From Old Armenian աճառեմ (ačaṙem).
Verb
[edit]աճռել • (ačṙel)
- (transitive) to rub, to mix, to knead
- Vasn gunocʻ [On colours] in Matenadaran manuscript no. 551, 116r–128r, written in the 17th–18th centuries 116r:[1][2]
- Թէ կամիս որ կարմիր զըջուֆն հալ առնէ առ զկաղնու մոխիրն լից ի թասն ու ջրովը աճըռէ հապայ դիր ի կրակն […]
- Tʻē kamis or karmir zəǰufn hal aṙnē aṙ zkaġnu moxirn licʻ i tʻasn u ǰrovə ačəṙē hapay dir i krakn […]
- Translation by Ašxen Harutʻyunyan
- Если хочешь, чтобы красная киноварь расплавилась возьми дубовую золу, насыпь в сковородку и с водой размешай, затем поставь на огонь […]
- Թէ կամիս որ կարմիր զըջուֆն հալ առնէ առ զկաղնու մոխիրն լից ի թասն ու ջրովը աճըռէ հապայ դիր ի կրակն […]
References
[edit]- ^ Harutʻyunyan, A. X. (1963) Nerkeri ew tʻanakʻneri gorcacutʻyunə hin haykakan jeṙagrerum [The use of paints and inks in ancient Armenian manuscripts][1], Yerevan, § 62, pages 48–49
- ^ Mayr cʻucʻak hayerēn jeṙagracʻ Maštocʻi anuan Matenadarani [General catalogue of Armenian manuscripts of the Mashtots Matenadaran][2] (in Armenian), volume II, Yerevan: Nairi, 2004, § 551
Further reading
[edit]- Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “աճռել”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
- Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “աճռեմ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
- Ġazaryan, Ṙuben, Avetisyan, Henrik (2009) “աճռել”, in Miǰin hayereni baṙaran [Dictionary of Middle Armenian] (in Armenian), 2nd edition, Yerevan: University Press
Categories:
- Armenian terms inherited from Middle Armenian
- Armenian terms derived from Middle Armenian
- Armenian terms with IPA pronunciation
- Armenian terms with audio links
- Armenian lemmas
- Armenian verbs
- Armenian dialectal terms
- Armenian transitive verbs
- Middle Armenian terms inherited from Old Armenian
- Middle Armenian terms derived from Old Armenian
- Middle Armenian lemmas
- Middle Armenian verbs
- Middle Armenian transitive verbs
- Middle Armenian terms with quotations