gardło

Kashubian

Alternative forms

• gara

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *gʷerh₃-der.

Proto-Balto-Slavic *gúrˀtlan

Proto-Slavic *gъ̀rdlo

Kashubian gardło

Inherited from Proto-Slavic *gъ̀rdlo.

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈɡar.dwɔ/
• Rhymes: -ardwɔ
• Syllabification: gar‧dło

Noun

gardło n (diminutive gardełkò or gôrdzelka, related adjective gardłowi)

1. (anatomy) throat

Derived terms

adjectives

• gardlany

nouns

• gôrdzel

verbs

• gardłowac

Further reading

• Eùgeniusz Gòłąbk (2011), “gardło”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎^[1]
• Jan Trepczyk (1994), “gardło”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
• “gardło”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

Old Polish

Alternative forms

• garło

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *gʷerh₃-der.

Proto-Balto-Slavic *gúrˀtlan

Proto-Slavic *gъ̀rdlo

Old Polish gardło

Inherited from Proto-Slavic *gъ̀rdlo. First attested in the 14th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /ɡardɫɔ/
• IPA^(key): (15^th CE) /ɡardɫɔ/
• Homophone: Gardło

Noun

gardło n

1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) throat (back of the mouth sometimes as the source of the voice; front of the neck)
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 5, 11, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Grob otworzoni iest gich gardlo iøzikmi swimi lszywe sø czinili sødze ie bosze

     [Grob otworzony jest jich gardło, językmi swymi łżywie są czynili; sędzi je, Boże!]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 113, 15, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Rancze ymayø ane bødø maczecz noghy ymayø ane bødø chodzycz any wolacz bodø wgardle swogem

     [ręce imają, a nie będą maceć, nogi imają, a nie będą chodzić ani wołać będą w gardle swojem]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 149, 6, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Weszela bosza wardle gych amecze sobv stronv sekøcze wrøkv gych

     [Wiesiela boża w [g]ardle jich a miecze s obu stronu siekące w ręku jich]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 68, 4, Greater Poland:

     Vszylowal yesm wolayøcz pomylklo iest gardlo moye pomdlele yesta oczy moye gdy pwam wboga mego

     [Usiłował jeśm wołając, pomilkło jest gardło moje, pomdlele jesta oczy moje, gdy pwam w Boga mego.]

   • 1920 [1424], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 369, Zakroczym:

     Czom vczinil Ofcze, tho sza yey poczøthkem, kedi strya davila sza gardlo

     [Com uczynił Ofce, to za jej początkiem, kiedy stryja dawiła za gardło]

   • 1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 292, Warsaw:

     Czszom yczinil Ondrzeyewi, tho za yego poczanthkem, kedi my szan do gardla rzuczil

     [Czsom uczynił Andrzejewi, to za jego początkiem, kiedy mi się do gardła rzucił]

   • 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,‎^[2], page 320:

     Gemusz synowy koscz rybya w gardle vwyøzla, od geysze yvsz skonczecz zaczynaal

     [Jemuż synowi kość rybia w gardle uwiązła, od jejże już skończeć zaczynał]

   • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[3], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 493:

     Gardlo

     [Gardło]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 27, 17:

     askorkama koszelkowyma osyla gemu røce agardlo

     [a skorkama koziełkowyma oszyła jemu ręce a gardło]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 49, 8:

     Iuda czyebye bødø chwalicz braczya twoya røcze twogy nagardlye twich nyeprzyyaczyol klanyaczczy sze bødø synowye otcza twego

     [Juda, ciebie będą chwalić bracia twoja, ręce twoji na gardle twych nieprzyjacioł, kłaniać ci sie będą synowie otca twego.]

   • 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 5, 8:

     yda ge kaplanowy gensze pyrwe offyervge zagrzech zakrøczyw glowø gego tako zebi syø gardla dzerszalo anyowszem gey vrwacz

     [i da je kapłanowi, jenże pirwe ofieruje za grzech zakręciw głowę jego [...], tako żeby się gardła dzierżała ani owszem jej urwać]

   • 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 26, 13:

     a ia bødø pan bog wasz Ienzeczem was viwyodl zzemye Egipskye abiscze nyerobotowali gim Aienzeczem slamal wrzeczødze sgartl waszich abiscze chodzili proscy

     [A ja będę Pan Bog wasz, jenżeciem was wywiodł z ziemie ejipskie, abyście nie robotowali jim, a jenżeciem słamał wrzeciądze z gardł waszych, abyście chodzili prości.]

   • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 21, 4:

     Ywyodø yø wdol przikry ykamyenisty ienze iest nigdi nyeoran ani naszena przymal ysrzerzø wnyey gardlo ialoviczi

     [i wwiodą ją w doł przykry i kamienisty, jenże jest nigdy nie oran ani nasienia przymał, i srzeżą w niem gardło jałowicy.]

   • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 28, 48:

     Przetosz bødzesz slvzicz nyeprziyaczelovi swemv gegosz przepvsci naczø bog wglodze ywpragnyenyv wnagosci ywewszitkey nødzi ywlozi zelaszne yarzmo natwe gardlo doyød czebye nyesetrze

     [przetoż będziesz służyć nieprzyjacielowi swemu, jegoż przepuści na cię Bog, w głodzie i w pragnieniu, w nagości i we wszytkiej nędzy i włoży żelazne jarzmo na twe gardło, dojąd ciebie nie setrze.]

   • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 33, 29:

     Bogoslawyon ges ty Israel kto rowni bødze tobye lvd genze syø sbavysz wbogv sczyt wspomozenya twego amyecz slavi twey bog twoy Poprze czebye nyeprziyaczel twoy ati gego gardlo potloczysz

     [Bogosławion jeś ty, Israel, kto rowny będzie tobie, lud, jenże się zbawisz w Bogu? Szczyt wspomożenia twego a miecz sławy twej Bog twoj. Poprze ciebie nieprzyjaciel twoj a ty jego gardło potłoczysz”.]

   • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 23, 15:

     achicywszi syø røkama gey gardla wiwyedly iø precz Agdisz winydze do broni konskey krolyowa domv tu iø zabyly

     [A chyciwszy się rękama jej gardła, *wywiedli *ją *precz, a gdyż wynidzie do brony końskiej krolowa domu, tu ją zabili.]

   • 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 97r:

     Davy w gardle suffocat in ore

     [Dawi w gardle suffocat in ore]

   • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎^[4], Mierzeniec, Płock, line 199:

     kyedy navyedza ma skola, bandv yem lacz wgardlo szmolą

     [Kiedy nawiedzą mą szkołę, Będę jem lać w gardło smołę]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 21:

     A zatoczyczy glową kv gardlv et retorto ad collum capite

     [A zatoczycie głową ku gardłu et retorto ad collum capite]

   • 1950 [1472], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1347, Warsaw:

     Ysse czo vdzyelal Jan Polomyey, tho vdzyelal za yeh począthkyem, ysse hyh za gardlo vlapyla

     [Iże co udziełał Jan Połomijej, to udziełał za jej początkiem, iże ji za gardło ułapiła]

   • 1950 [1478], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1212, Warsaw:

     Jakom ya nye przyyachal schamopyanth […] w dom do Pyotra […] anym go uphyczyl za gardlo yego

     [Jakom ja nie przyjachał samopiąt […] w dom do Piotra […] anim go ufycił za gardło jego]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 59v:

     Guttur kele gardlo

     [Guttur kele gardło]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 56r:

     Glans yaplko w gardle albo zoladz

     [Glans jabłko w gardle albo żołądź]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[5], page 152:

     Schygyą myal svyątla a byala […] a tesch ny myal gruczola na garlye any garbv ktorego

     [Szyję miał światłą a białą […] a też ni miał gruczoła na garle ani garbu ktorego]

   1. (attested in Pomerania, hapax legomenon) crop, craw (part of bird's alimentary tract)
      • 1885-2024 [1464], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎^[6], volume V, Malonowo, page 13:

        Gardlo ptasze vesicula

        [Gardło ptasze vesicula]

   2. (attested in Sieradz-Łęczyca, hapax legomenon) voice
      • 1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[7], [8], [9]}, volume XXII, Łęczyca, page 20:

        Crocitat corvus clamoroso gutture, gl. alta nota, grubim gardlem

        [Crocitat corvus clamoroso gutture, gl. alta nota, grubym gardłem]

   3. (attested in Masovia, Lesser Poland, figuratively) life
      • 1950 [1470], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3007, Warsaw:

        Anym mowyl […] szlych y nyevczczyvych szlow […] rzekącz: […] Abych ya byl thobye thako w mlodych leczech, szbawylbych czą gardla thwego

        [Anim mowił […] złych i nieuczciwych słow […] rzekącz: […] Abych ja był tobie tako w młodych leciech, zbawiłbych cię gardła twego]

      • 1937 [XV ex.], Středověké listy ze Slovenska. Sbírka listů a listin, psaných jazykem národném.‎^[10], volume I, Lesser Poland, page příl. 20:

        Byenya vye, czo o mnye movyl y layal, czego, dalybog, garlem svem nye dovye[dzie]

        [Bienia wie, co o mnie mowił i łajał, czego, dalibog, garłem swem nie dowiedzie]

   4. (hapax legomenon) The meaning of this term is uncertain.
      • 1856-1870 [1415], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎^[11], volume II, number 1405:

        Clemens […] penam XV judicio, pro eo, quia importune in judicio loquebatur his verbis: Mussycz mi stacz o gardlo y wroczicz w gardlo

        [Clemens […] penam XV judicio, pro eo, quia importune in judicio loquebatur his verbis: Musi-ć mi stać o gardło i wrocić w gardło]

Declension

Declension of gardło

	singular	dual	plural
nominative	gardło	—	—
genitive	gardła	—	gardł
dative	gardłu	—	—
accusative	gardło	—	—
instrumental	gardłem/garłem	—	—
locative	gardle/garle	—	—
vocative	—	—	—

Descendants

• Polish: gardło, garło (Middle Polish, Suwałki, Augustów Governorate, Podhale, Rabka-Zdrój, Podhale, Pieniążkowice)
• Silesian: garło

References

• Boryś, Wiesław (2005), “gardło”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “gardło”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “gardło”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “gardło”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Brückner, Aleksander (1927), “gardło”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• K. Nitsch, editor (1958), “gardło, garło”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 2, Wrocław, Kraków, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 384
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “gardło, garło”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “gardło”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “gardło”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “gardło”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 42

Polish

Alternative forms

• garło (Middle Polish, Suwałki, Augustów Governorate, Podhale, Rabka-Zdrój, Podhale, Pieniążkowice)

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *gʷerh₃-der.

Proto-Balto-Slavic *gúrˀtlan

Proto-Slavic *gъ̀rdlo

Old Polish gardło

Polish gardło

Inherited from Old Polish gardło.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈɡar.dwɔ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈɡar.dɫɔ/
• (Masovia):
  • (Near Masovian) IPA^(key): [ˈɡar.dwɔ]
• (Borderlands):
  • (Northern Borderlands) IPA^(key): [ˈɡar.dɫɔ]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ardwɔ
• Syllabification: gar‧dło

Noun

gardło n (diminutive gardełko or gardziołko, related adjective gardłowy)

1. (anatomy) throat (common initial section of the digestive and respiratory tracts)

   Synonym: gardziel

   1. (Near Masovian, Czersk land) synonym of otwór / wylot (opening in a bag or sack)
   2. (obsolete, rare) synonym of wole
   3. (Middle Polish) synonym of krtań / tchawica
      1. (Middle Polish) synonym of głos
   4. (Middle Polish) synonym of przełyk
      1. (Middle Polish) synonym of łakomstwo
   5. (Middle Polish) pathologically developed thyroid gland
2. (anatomy) throat (front part of the neck)

   Synonym: gardziel

   1. (obsolete) leather made of animal throat
3. corridor, gorge, neck (narrow, tight passage, e.g. between rocks or buildings)

   Synonym: gardziel

4. (dated, figuratively) synonym of życie
   1. (obsolete, figuratively) synonym of kara śmierci
5. (Northern Borderlands, Lithuania) synonym of wir / odmet
6. (obsolete, figuratively) synonym of otchłań
7. (obsolete, figuratively, hydrology) synonym of ujście
8. (obsolete, hydrology) synonym of początek / źródło (“source of a river”)
9. (obsolete, printing) throat (bottom of a special shovel)
10. (obsolete, milling) throat (hole through which water flows into the mill gutter)

    Synonym: gardziel

11. (obsolete, music) throat (hole where wind comes out of an organ's bellows)

Declension

Declension of gardło

	singular	plural
nominative	gardło	gardła
genitive	gardła	gardeł
dative	gardłu	gardłom
accusative	gardło	gardła
instrumental	gardłem	gardłami
locative	gardle	gardłach
vocative	gardło	gardła

Middle Polish:

Attested forms of gardło

	singular	plural
nominative	gardło	gardła
genitive	gardła	gårdł
dative	gardłu	—
accusative	gardło	gardła
instrumental	gardłem	gardły/gardłami
locative	gardle	gardlech/gardłach
vocative	gardło	—

Derived terms

adverbs

• jak psu z gardła wyjęty
• na całe gardło
• z nożem na gardle

nouns

• wąskie gardło

verbs

• karać gardłem impf
• mieć nóż na gardle impf
• przejść przez gardło pf, przechodzić przez gardł impf
• serce podeszło do gardła pf, serce podchodzi do gardła impf
• stanąć kością w gardle pf, stawać kością w gardle impf, stać kością w gardle impf
• ścisnąć za gardło pf, ściskać za gardło impf
• wydrzeć z gardła pf, wydzierać z gardła impf
• zaschło w gardle pf, zasycha w gardle impf
• zedrzeć gardło pf, zdzierać gardło impf
• zwilżyć gardło pf, zwilżać gardło impf
• żołądek podszedł do gardła pf, żołądek podchodzi do gardła impf

verbs

• gardłować impf

Related terms

noun

• źródło

verbs

• żreć impf

Further reading

• “gardło”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[12] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “gardło”, in Polish dictionaries at PWN‎^[13] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “gardło”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “GARDŁO”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 22.02.2023
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “gardło”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “gardło”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “gardło”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 804
• Jan Karłowicz (1901), “gardło”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 55