वायु
Definition from Wiktionary, the free dictionary
Contents |
Hindi [edit]
Etymology [edit]
From Sanskrit वायु, Proto-Indo-Iranian, from Proto-Indo-European *h₂weh₁yu- (“wind, air”), ultimately from *h₂weh₁- (“to blow”).
Noun [edit]
वायु • (vāyu) f, Urdu spelling وایو
Sanskrit [edit]
Etymology 1 [edit]
From root √vai.
Adjective [edit]
वायु (vāyú)
Declension [edit]
Masculine u-stem declension of वायु
| Singular | Dual | Plural | |
|---|---|---|---|
| Nominative | वायुः (vāyuḥ) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Vocative | वायो (vāyo) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Accusative | वायुम् (vāyum) | वायू (vāyū) | वायून् (vāyūn) |
| Instrumental | वायुना (vāyunā) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभिः (vāyubhiḥ) |
| Dative | वायवे (vāyave) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Ablative | वायोः (vāyoḥ) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Genitive | वायोः (vāyoḥ) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायूनाम् (vāyūnām) |
| Locative | वायौ (vāyau) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायुषु (vāyuṣu) |
Feminine u-stem declension of वायु
| Singular | Dual | Plural | |
|---|---|---|---|
| Nominative | वायुः (vāyuḥ) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Vocative | वायो (vāyo) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Accusative | वायुम् (vāyum) | वायू (vāyū) | वायूः (vāyūḥ) |
| Instrumental | वाय्वा (vāyvā) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभिः (vāyubhiḥ) |
| Dative | वाय्वै (vāyvai) / वायवे(vāyave) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Ablative | वायधेन्वाः (vāyvāḥ) / वायोः (vāyoḥ) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Genitive | वायधेन्वाः (vāyvāḥ) / वायोः (vāyoḥ) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायूनाम् (vāyūnām) |
| Locative | वाय्वाम् (vāyvām) / वायौ (vāyau) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायुषु (vāyuṣu) |
Neuter u-stem declension of वायु
| Singular | Dual | Plural | |
|---|---|---|---|
| Nominative | वायु (vāyu) | वायुनी (vāyunī) | वायूनि (vāyūni) |
| Vocative | वायु (vāyu) | वायुनी (vāyunī) | वायूनि (vāyūni) |
| Accusative | वायु (vāyu) | वायुनी (vāyunī) | वायूनि (vāyūni) |
| Instrumental | वायुना (vāyunā) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभिः (vāyubhiḥ) |
| Dative | वायुने (vāyune) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Ablative | वायुनः (vāyunaḥ) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Genitive | वायुनः (vāyunaḥ) | वायुनोः (vāyunoḥ) | वायूनाम् (vāyūnām) |
| Locative | वायुनि (vāyuni) | वायुनोः (vāyunoḥ) | वायुषु (vāyuṣu) |
Etymology 2 [edit]
From root √vī.
Adjective [edit]
वायु (vāyú)
Declension [edit]
Masculine u-stem declension of वायु
| Singular | Dual | Plural | |
|---|---|---|---|
| Nominative | वायुः (vāyuḥ) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Vocative | वायो (vāyo) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Accusative | वायुम् (vāyum) | वायू (vāyū) | वायून् (vāyūn) |
| Instrumental | वायुना (vāyunā) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभिः (vāyubhiḥ) |
| Dative | वायवे (vāyave) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Ablative | वायोः (vāyoḥ) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Genitive | वायोः (vāyoḥ) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायूनाम् (vāyūnām) |
| Locative | वायौ (vāyau) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायुषु (vāyuṣu) |
Feminine u-stem declension of वायु
| Singular | Dual | Plural | |
|---|---|---|---|
| Nominative | वायुः (vāyuḥ) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Vocative | वायो (vāyo) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Accusative | वायुम् (vāyum) | वायू (vāyū) | वायूः (vāyūḥ) |
| Instrumental | वाय्वा (vāyvā) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभिः (vāyubhiḥ) |
| Dative | वाय्वै (vāyvai) / वायवे(vāyave) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Ablative | वायधेन्वाः (vāyvāḥ) / वायोः (vāyoḥ) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Genitive | वायधेन्वाः (vāyvāḥ) / वायोः (vāyoḥ) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायूनाम् (vāyūnām) |
| Locative | वाय्वाम् (vāyvām) / वायौ (vāyau) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायुषु (vāyuṣu) |
Neuter u-stem declension of वायु
| Singular | Dual | Plural | |
|---|---|---|---|
| Nominative | वायु (vāyu) | वायुनी (vāyunī) | वायूनि (vāyūni) |
| Vocative | वायु (vāyu) | वायुनी (vāyunī) | वायूनि (vāyūni) |
| Accusative | वायु (vāyu) | वायुनी (vāyunī) | वायूनि (vāyūni) |
| Instrumental | वायुना (vāyunā) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभिः (vāyubhiḥ) |
| Dative | वायुने (vāyune) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Ablative | वायुनः (vāyunaḥ) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Genitive | वायुनः (vāyunaḥ) | वायुनोः (vāyunoḥ) | वायूनाम् (vāyūnām) |
| Locative | वायुनि (vāyuni) | वायुनोः (vāyunoḥ) | वायुषु (vāyuṣu) |
Etymology 3 [edit]
From Proto-Indo-Iranian, from Proto-Indo-European *h₂weh₁yu- (“wind, air”), ultimately from *h₂weh₁- (“to blow”). Cognates include Lithuanian vejas and Avestan 𐬬𐬀𐬌𐬌𐬎 (vaiiu).
Noun [edit]
वायु (vāyú) m
- wind
- air (as one of the 5 elements)
- the god of the wind: Vayu
- RV 7.91.3c
- पीवोन्नान रयिव्र्धः सुमेधाः शवेतः सिषक्ति नियुतामभिश्रीः |
- ते वायवे समनसो वि तस्थुर्विश्वेन नरः सवपत्यानि चक्रुः ||
- pīvoannān rayivṛdhaḥ sumedhāḥ śvetaḥ siṣakti niyutāmabhiśrīḥ |
- te vāyave samanaso vi tasthurviśven naraḥ svapatyāni cakruḥ ||
- Wise, bright, arranger of his teams, he. seeketh men with rich food whose treasures are abundant.
- They have arranged them of one mind with Vāyu: the men have wrought all noble operations.
- RV 7.91.3c
- breathing, breath
- the wind of the body, a vital air
- (medicine) the windy humour or any morbid affection of it
- the wind as a kind of demon producing madness
- (astronomy) name of the fourth muhurta
- a mystical name of the letter ya
- name of Vasu
- name of Daitya
- name of a Marut
- (in the plural) the Maruts
Declension [edit]
Masculine u-stem declension of वायु
| Singular | Dual | Plural | |
|---|---|---|---|
| Nominative | वायुः (vāyuḥ) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Vocative | वायो (vāyo) | वायू (vāyū) | वायवः (vāyavaḥ) |
| Accusative | वायुम् (vāyum) | वायू (vāyū) | वायून् (vāyūn) |
| Instrumental | वायुना (vāyunā) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभिः (vāyubhiḥ) |
| Dative | वायवे (vāyave) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Ablative | वायोः (vāyoḥ) | वायुभ्याम् (vāyubhyām) | वायुभ्यः (vāyubhyaḥ) |
| Genitive | वायोः (vāyoḥ) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायूनाम् (vāyūnām) |
| Locative | वायौ (vāyau) | वाय्वोः (vāyvoḥ) | वायुषु (vāyuṣu) |
See also [edit]
Descendants [edit]
References [edit]
- Sir Monier Monier-Williams, A Sanskrit-English dictionary etymologically and philologically arranged with special reference to cognate Indo-European languages, Oxford: Clarendon Press, 1898, page 0942
- Arthur A. Macdonell, A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout, London: Oxford University Press, 1893, page 277
- Horace Hayman Wilson, A dictionary in Sanscrit and English, 2nd ed., Calcutta: Education Press, Circular Road, 1832, page 752
- Carl Capeller, A Sanskrit-English dictionary, based upon the St. Petersburg lexicons, London: Luzac & Co., 1891, page 485
Categories:
- Hindi terms derived from Sanskrit
- Hindi terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Hindi terms derived from Proto-Indo-European
- Hindi feminine nouns
- Hindi nouns
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-European
- Sanskrit masculine nouns
- Sanskrit nouns
- sa:Medicine
- sa:Astronomy
