अरुष
Sanskrit
[edit]Alternative scripts
[edit]Alternative scripts
- অৰুষ (Assamese script)
- ᬅᬭᬸᬱ (Balinese script)
- অরুষ (Bengali script)
- 𑰀𑰨𑰲𑰬 (Bhaiksuki script)
- 𑀅𑀭𑀼𑀱 (Brahmi script)
- အရုၑ (Burmese script)
- અરુષ (Gujarati script)
- ਅਰੁਸ਼ (Gurmukhi script)
- 𑌅𑌰𑍁𑌷 (Grantha script)
- ꦄꦫꦸꦰ (Javanese script)
- 𑂃𑂩𑂳𑂭 (Kaithi script)
- ಅರುಷ (Kannada script)
- អរុឞ (Khmer script)
- ອຣຸຩ (Lao script)
- അരുഷ (Malayalam script)
- ᠠᡵᡠᢢᠠ (Manchu script)
- 𑘀𑘨𑘳𑘬 (Modi script)
- ᠠᠷᠤᢔᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦠𑧈𑧔𑧌 (Nandinagari script)
- 𑐀𑐬𑐸𑐲 (Newa script)
- ଅରୁଷ (Odia script)
- ꢂꢬꢸꢰ (Saurashtra script)
- 𑆃𑆫𑆶𑆰 (Sharada script)
- 𑖀𑖨𑖲𑖬 (Siddham script)
- අරුෂ (Sinhalese script)
- 𑩐𑩼𑩒𑪀 (Soyombo script)
- 𑚀𑚤𑚰 (Takri script)
- அருஷ (Tamil script)
- అరుష (Telugu script)
- อรุษ (Thai script)
- ཨ་རུ་ཥ (Tibetan script)
- 𑒁𑒩𑒳𑒭 (Tirhuta script)
- 𑨀𑨫𑨃𑨯 (Zanabazar Square script)
Etymology
[edit]From Proto-Indo-Iranian *Harušás (“white, bright, reddish-white”). Cognate with Avestan 𐬀𐬎𐬭𐬎𐬱𐬀 (auruša), Ossetian урс (urs, “white”), Middle Persian [script needed] (ʾlws /arus/, “white”). See also the related अरुण (aruṇá, “reddish-brown”).[1]
Pronunciation
[edit]Adjective
[edit]अ॒रु॒ष • (aruṣá) stem
- red, reddish, red-hued
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 7.97.6:
- तं शग्मासो अरुषासो अश्वा बृहस्पतिं सहवाहो वहन्ति ।
सहश्चिद्यस्य नीलवत्सधस्थं नभो न रूपम्अरुषं वसानाः ॥- taṃ śagmāso aruṣāso aśvā bṛhaspatiṃ sahavāho vahanti.
sahaścidyasya nīlavatsadhasthaṃ nabho na rūpamaruṣaṃ vasānāḥ. - His red-hued horses draw him together, full of strength, and bring Bṛhaspati hither.
Robed in red colour like the cloud, they carry the Lord of Might whose friendship gives a dwelling.
- taṃ śagmāso aruṣāso aśvā bṛhaspatiṃ sahavāho vahanti.
- तं शग्मासो अरुषासो अश्वा बृहस्पतिं सहवाहो वहन्ति ।
Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒रु॒षः (aruṣáḥ) | अ॒रु॒षौ (aruṣáu) अ॒रु॒षा¹ (aruṣā́¹) |
अ॒रु॒षाः (aruṣā́ḥ) अ॒रु॒षासः॑¹ (aruṣā́saḥ¹) |
| accusative | अ॒रु॒षम् (aruṣám) | अ॒रु॒षौ (aruṣáu) अ॒रु॒षा¹ (aruṣā́¹) |
अ॒रु॒षान् (aruṣā́n) |
| instrumental | अ॒रु॒षेण॑ (aruṣéṇa) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षैः (aruṣáiḥ) अ॒रु॒षेभिः॑¹ (aruṣébhiḥ¹) |
| dative | अ॒रु॒षाय॑ (aruṣā́ya) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षेभ्यः॑ (aruṣébhyaḥ) |
| ablative | अ॒रु॒षात् (aruṣā́t) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षेभ्यः॑ (aruṣébhyaḥ) |
| genitive | अ॒रु॒षस्य॑ (aruṣásya) | अ॒रु॒षयोः॑ (aruṣáyoḥ) | अ॒रु॒षाणा॑म् (aruṣā́ṇām) |
| locative | अ॒रु॒षे (aruṣé) | अ॒रु॒षयोः॑ (aruṣáyoḥ) | अ॒रु॒षेषु॑ (aruṣéṣu) |
| vocative | अरु॑ष (áruṣa) | अरु॑षौ (áruṣau) अरु॑षा¹ (áruṣā¹) |
अरु॑षाः (áruṣāḥ) अरु॑षासः¹ (áruṣāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अरु॑षी (áruṣī) | अरु॑ष्यौ (áruṣyau) अरु॑षी¹ (áruṣī¹) |
अरु॑ष्यः (áruṣyaḥ) अरु॑षीः¹ (áruṣīḥ¹) |
| accusative | अरु॑षीम् (áruṣīm) | अरु॑ष्यौ (áruṣyau) अरु॑षी¹ (áruṣī¹) |
अरु॑षीः (áruṣīḥ) |
| instrumental | अरु॑ष्या (áruṣyā) | अरु॑षीभ्याम् (áruṣībhyām) | अरु॑षीभिः (áruṣībhiḥ) |
| dative | अरु॑ष्यै (áruṣyai) | अरु॑षीभ्याम् (áruṣībhyām) | अरु॑षीभ्यः (áruṣībhyaḥ) |
| ablative | अरु॑ष्याः (áruṣyāḥ) अरु॑ष्यै² (áruṣyai²) |
अरु॑षीभ्याम् (áruṣībhyām) | अरु॑षीभ्यः (áruṣībhyaḥ) |
| genitive | अरु॑ष्याः (áruṣyāḥ) अरु॑ष्यै² (áruṣyai²) |
अरु॑ष्योः (áruṣyoḥ) | अरु॑षीणाम् (áruṣīṇām) |
| locative | अरु॑ष्याम् (áruṣyām) | अरु॑ष्योः (áruṣyoḥ) | अरु॑षीषु (áruṣīṣu) |
| vocative | अरु॑षि (áruṣi) | अरु॑ष्यौ (áruṣyau) अरु॑षी¹ (áruṣī¹) |
अरु॑ष्यः (áruṣyaḥ) अरु॑षीः¹ (áruṣīḥ¹) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒रु॒षम् (aruṣám) | अ॒रु॒षे (aruṣé) | अ॒रु॒षाणि॑ (aruṣā́ṇi) अ॒रु॒षा¹ (aruṣā́¹) |
| accusative | अ॒रु॒षम् (aruṣám) | अ॒रु॒षे (aruṣé) | अ॒रु॒षाणि॑ (aruṣā́ṇi) अ॒रु॒षा¹ (aruṣā́¹) |
| instrumental | अ॒रु॒षेण॑ (aruṣéṇa) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षैः (aruṣáiḥ) अ॒रु॒षेभिः॑¹ (aruṣébhiḥ¹) |
| dative | अ॒रु॒षाय॑ (aruṣā́ya) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षेभ्यः॑ (aruṣébhyaḥ) |
| ablative | अ॒रु॒षात् (aruṣā́t) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षेभ्यः॑ (aruṣébhyaḥ) |
| genitive | अ॒रु॒षस्य॑ (aruṣásya) | अ॒रु॒षयोः॑ (aruṣáyoḥ) | अ॒रु॒षाणा॑म् (aruṣā́ṇām) |
| locative | अ॒रु॒षे (aruṣé) | अ॒रु॒षयोः॑ (aruṣáyoḥ) | अ॒रु॒षेषु॑ (aruṣéṣu) |
| vocative | अरु॑ष (áruṣa) | अरु॑षे (áruṣe) | अरु॑षाणि (áruṣāṇi) अरु॑षा¹ (áruṣā¹) |
- ¹Vedic
Noun
[edit]अ॒रु॒ष • (aruṣá) stem, m
Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒रु॒षः (aruṣáḥ) | अ॒रु॒षौ (aruṣáu) अ॒रु॒षा¹ (aruṣā́¹) |
अ॒रु॒षाः (aruṣā́ḥ) अ॒रु॒षासः॑¹ (aruṣā́saḥ¹) |
| accusative | अ॒रु॒षम् (aruṣám) | अ॒रु॒षौ (aruṣáu) अ॒रु॒षा¹ (aruṣā́¹) |
अ॒रु॒षान् (aruṣā́n) |
| instrumental | अ॒रु॒षेण॑ (aruṣéṇa) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षैः (aruṣáiḥ) अ॒रु॒षेभिः॑¹ (aruṣébhiḥ¹) |
| dative | अ॒रु॒षाय॑ (aruṣā́ya) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षेभ्यः॑ (aruṣébhyaḥ) |
| ablative | अ॒रु॒षात् (aruṣā́t) | अ॒रु॒षाभ्या॑म् (aruṣā́bhyām) | अ॒रु॒षेभ्यः॑ (aruṣébhyaḥ) |
| genitive | अ॒रु॒षस्य॑ (aruṣásya) | अ॒रु॒षयोः॑ (aruṣáyoḥ) | अ॒रु॒षाणा॑म् (aruṣā́ṇām) |
| locative | अ॒रु॒षे (aruṣé) | अ॒रु॒षयोः॑ (aruṣáyoḥ) | अ॒रु॒षेषु॑ (aruṣéṣu) |
| vocative | अरु॑ष (áruṣa) | अरु॑षौ (áruṣau) अरु॑षा¹ (áruṣā¹) |
अरु॑षाः (áruṣāḥ) अरु॑षासः¹ (áruṣāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Related terms
[edit]- अरुण (aruṇá)
References
[edit]- ^ Mayrhofer, Manfred (1992), “aruṣá-”, in Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan][1] (in German), volume 1, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, page 113
Further reading
[edit]- Monier Williams (1899), “अरुष”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 88, column 3.
- Apte, Vaman Shivram (1890), “अरुष”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan
Categories:
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit adjectives in Devanagari script
- Sanskrit terms with quotations
- Sanskrit a-stem adjectives
- Sanskrit a-stem nouns
- Sanskrit nouns
- Sanskrit nouns in Devanagari script
- Sanskrit masculine nouns