ptak

See also: Ptak, pták, and Pták

Lillooet

Verb

ptak

1. to pass by

References

• Jan Van Eijk; Lillooet-English Dictionary, 2018.

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Balto-Slavic *put-der.

Proto-Slavic *pъta

Proto-Indo-European *-h₂

Proto-Indo-European *-éh₂

Proto-Indo-European *-kos

Proto-Indo-European *-eh₂kos

Proto-Balto-Slavic *-āˀkas

Proto-Slavic *-akъ

Proto-Slavic *pъtãkъ

Old Polish ptak

Inherited from Proto-Slavic *pъtãkъ. First attested in the 14th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /ptaːk/
• IPA^(key): (15^th CE) /ptɒk/
• Homophone: Ptak

Noun

ptak m animal (diminutive ptaszek, related adjective ptaszy)

1. (attested in Lesser Poland, Masovia, Greater Poland) bird (creature with two legs, a beak, wings, and skin covered with feathers that hatches from an egg)

   ptacy nieba, niebiescy, podniebni ― birds of the sky/heavens

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 49, 12, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Poznal iesm wszistky ptaki nebesske yczudnoscz roley semnø iest

     [Poznał jeśm wszystki ptaki niebiesskie i cudność rolej se mną jest.]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 77, 31, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Iplinølo na ne iako proch møso aiaco piasek ptaczy perzeni

     [i płynęło na nie jako proch mięso a jako piasek ptacy pierzeni]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 78, 2, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Poloszili sø smertnoscy slugam twogim [i] ka[r]me ptakom neba mosø swotich twogich zw[e]rzom zeme

     [Położyli są śmiertności *sługam *twojim karmie ptakom nieba, mięso świętych twojich źwierzom ziemie.]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 103, 13, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Nadnymy ptaczy nebya bydlycz bødø sposrzod opok dadzø glossy

     [Nad nimi ptacy niebia bydlić będą, z pośrzod opok dadzą głosy.]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 148, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Swerz ywszelke skoty wøszowe yptacy perzasczy

     [ź wierz i wszelkie skoty, wężowie i [wszytcy] ptacy pierzaści]

   • 2010 [XV in.], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:

     Dal Pyotr na Maczeya wroszą, pthaczy gloszą, szaky do szkoly dayą

     Dał Piotr na Macieja wrożą, ptacy głoszą, żaki do szkoły dają

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 1, 26:

     yrzekl Vczynmi czlowyeka kuoblyczu akupodobyenstwu naszemu abi panowal ribam morskym Aptakom geszto latayø potstworzenym nyebyeszkym yzwyerzøtom szemskym ywszemu stworzenyu ywszemu vczynyenyu trwayøczemu gesz to szø rusza poszemy

     [i rzekł: „Uczyńmy człowieka ku obliczu a ku podobieństwu naszemu, aby panował rybam morskim a ptakom, jeż to latają pod *stworzenim niebieskim, i źwierzętom ziemskim, i wszemu stworzeniu, i wszemu uczynieniu *trwającemu, jeż to się rusza po ziemi”.]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 1, 30:

     ywszem szwye rzøtom naszemy ywszelkyemu ptaku podnyebem ywszemu stworzenyu naszemy gesz to sobø wladnye wgemsze to gest dusza szywa Abi sobye myal napokarmyenye istalo szø tako

     [i wszem źwierzętom na ziemi, i wszelkiemu ptaku pod niebem, i wszemu stworzeniu na ziemi, jeż to sobą władnie, w jemże to jest dusza żywa, aby sobie *miał na pokarmienie”. I stało się tako.]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 6, 7:

     arzkøcz Wzglødny czlowyecze naszwyat anaczlowye ka gegoszesm stworzyl asz doszwyerzøt otplaszøcey twarzy asz donyebyeskich ptakow istopod nyebem latayø bo my gest zzal ge stworzywszy

     [a rzkąc: „*Względni *człowiecze *na *świat [a na], jegożeśm stworzył, [od] człowieka aż do źwierząt, ot płażącej twarzy aż do niebieskich ptakow, jiż to pod niebem latają, bo mi jest żal je stworzywszy”.]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 7, 21:

     isgoramy wszitko stworzenye czsosz gest bilo nazemy ptaczi yzwyerzøta ywszit koplozøce geszto plozy pozemy

     [*I *z *gorami wszytko stworzenie, csoż jest było na ziemi, ptacy i źwierzęta, i wszytko płożące, jeż to płozi po ziemi]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 15, 10:

     to wszitko yprzeczynay ge nadwoge ypolosz nagromadø Ale ptakow nyerozdzely

     [to wszytko i *przecinaj je na dwojei *położ na gromadę, ale ptakow nie rozdzieli]

   • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 21, 24:

     avmrzely Achab wmyescye sznyedzø gy psy gestly vmrze napolyv sznyedzø gy ptaci nyebyesci

     [A umrzeli Achab w mieście, śniedzą ji psi; jestli umrze na polu, śniedzą ji ptacy niebieszczy”.]

   • 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 20, 25:

     odløczczesz przeto iwi dobitczøta ciste odnyecistego a nyepokalaycze dvsz waszich wdobitczøtoch ywptaczech ywewszem czosz syø rvsza nazemy a czoszem vkazal wam bødøcze pokalanye

     [Odłęczcież przeto i wy dobytczę[ta] czyste od nieczystego […] a nie pokalajcie dusz waszych w dobytczętoch i w ptacech, i we wszem, coż się rusza na ziemi a cożem ukazał wam będące pokalane.]

   • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎^[1], Mierzeniec, Płock, line 388:

     Szvyerzatha y wszythky ptaky ya poszyeka nyeboraky

     [Źwierzęta i wszytki ptaki ja posiekę nieboraki]

   • 1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎^[2], number 1348:

     Ptak auis

     [Ptak avis]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 8, 8, Greater Poland:

     Ptaky podnyebne y ryby morskye yes przechodzą zzdze morskye

     [ptaki podniebne i ryby morskie, jeż przechodzą sdze morskie.]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, number Deut 35, Greater Poland:

     Pogynø od glodu y szrzecz ye będø ptaczy køsanym przegorzkym

     [Poginą od głodu i żrzeć je będą ptacy kąsanim przegorzkim.]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 147v:

     Volucris est auis eyn vogel quando est substantiuum ptąk sed quando est adiectiuum tunc idem est quod velox prąthky

     [Volucris est auis eyn vogel quando est substantiuum ptak sed quando est adiectiuum tunc idem est quod velox prędki]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[3], page 5:

     Thysz […] stvorzyl […] ptaky nyebyeszkye

     [Tyś […] stworzył […] ptaki nieieskie]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[4], page 88:

     Nad nymy cząstokrocz ptaczy lyataly

     [Nad nimi częstorkroć ptacy latali]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[5], page 136:

     Iesus vczynyvschy szyedm ptakow malyvdkych y postavyl ye na slvnczv przed sobą, aby vschnąly

     [Jesus […] uczyniwszy siedm ptakow malutkich i postawił je na słuńcu przed sobą, aby uschnęli]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[6], page 280:

     Obezryczye ptaky nyeba

     [Obeźrycie ptaki nieba]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[7], page 289:

     Lysky mayą yamy a ptaczy nye­ba

     [Liszki mają jamy a ptacy nieba]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[8], page 412:

     Obyad moy yest gotow, czyelczy moy y ptaczy moy pobyczy

     [Obiad moj jest gotow, cielcy moj i ptacy moj pobycy]

Declension

Declension of ptak

	singular	dual	plural
nominative	ptak	—	ptacy
genitive	—	—	ptaków
dative	ptaku	—	ptakom
accusative	—	—	ptaki
instrumental	—	—	—
locative	—	—	ptacech
vocative	—	—	ptacy

Derived terms

adjectives

• ptakoprawny

nouns

• ptakoprawca
• ptakoprawnik
• ptakowstwo
• ptastwo
• ptasznik
• ptaszę

proper nouns

• Ptak

Related terms

adjectives

• ptaszniczy

nouns

• ptaszygłów
• ptaszynek

proper nouns

• Ptaczek
• Ptaczko
• Ptaczkowic
• Ptaski
• Ptaszek
• Ptaszkowa
• Ptaszkowska
• Ptaszkowski
• Ptaszków
• Ptasznik

Descendants

• Polish: ptak, ptach (Chełmno-Dobrzyń, Przemyśl, Dobromil, Trójca, Northern Borderlands, Lithuania)
• Silesian: ptŏk

References

• Boryś, Wiesław (2005), “ptak”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “ptak”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “ptak”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Brückner, Aleksander (1927), “ptak”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• Krystyna Długosz-Kurczabowa (2021), “ptak”, in Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego, →ISBN
• S. Urbańczyk, editor (1975), “ptak”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 7, Wrocław, Warsaw, Kraków, Gdańsk: Polish Academy of Sciences, page 394
• Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “ptak”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “ptak”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “ptak”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “ptak”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 165

Polish

ptak

Alternative forms

• ptach (Chełmno-Dobrzyń, Przemyśl, Dobromil, Trójca, Northern Borderlands, Lithuania)

Etymology

Etymology tree

Proto-Balto-Slavic *put-der.

Proto-Slavic *pъta

Proto-Indo-European *-h₂

Proto-Indo-European *-éh₂

Proto-Indo-European *-kos

Proto-Indo-European *-eh₂kos

Proto-Balto-Slavic *-āˀkas

Proto-Slavic *-akъ

Proto-Slavic *pъtãkъ

Old Polish ptak

Polish ptak

Inherited from Old Polish ptak.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈptak/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ptɒk/
• (Masovia):
  • (Far Masovian) IPA^(key): [ˈptak]
• (Lesser Poland):
  • (Western Kraków) IPA^(key): [ˈpta.ki]
  • (Lasovia) IPA^(key): [ˈptak]
• (Borderlands):
  • (Northern Borderlands) IPA^(key): [ˈptak]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ak
• Syllabification: ptak
• Homophone: Ptak

Noun

ptak m animal (diminutive ptaszek or (dialectal) ptasia or (dialectal) ptásik or (dialectal) ptasiuk or (dialectal) ptaseńka, augmentative ptaszydło or ptaszysko, related adjective ptasi or ptaszy)

1. bird (creature with two legs, a beak, wings, and skin covered with feathers that hatches from an egg)
2. (colloquial, originally dialectal, Far Masovian, Przasnysz) wang, willy; penis (male sexual organ)

   Synonyms: see Thesaurus:prącie

3. (Northern Borderlands, Lithuania) type of eagle

   Hypernym: orzeł

4. (Western Kraków, in the plural) type of game

Declension

Declension of ptak

	singular	plural
nominative	ptak	ptaki
genitive	ptaka	ptaków
dative	ptakowi	ptakom
accusative	ptaka	ptaki
instrumental	ptakiem	ptakami
locative	ptaku	ptakach
vocative	ptaku	ptaki

Middle Polish:

Attested forms of ptåk

	singular	plural
nominative	ptåk	ptåcy/ptåki
genitive	ptåka	ptåków
dative	ptåkowi	ptåkóm/ptåkåm
accusative	ptåka/ptåk	ptåki
instrumental	ptåkiem	ptåki/ptåkami
locative	ptåku	ptåcech/ptåkoch/ptåkach
vocative	ptåku	ptåcy

• The dative singular form ptakoju is found in the Far Masovian dialect (Przasnysz)
• The nominative plural form ptacy is found in the Lasovia dialect (Tarnobrzeg)

Derived terms

adverbs

• po ptakach
• z lotu ptaka

idioms

• zły to ptak, co własne gniazdo kala

nouns

• niebieski ptak
• (dialectal) ptak chrztu
• ptaszę
• rajski ptak
• stalowy ptak

Related terms

nouns

• ptaszarnia
• ptasznica
• ptaszniczka
• ptasznik
• ptaszyna
• ptaszysko

verbs

• ptaszkować impf

Further reading

• “ptak”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[9] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “ptak”, in Polish dictionaries at PWN‎^[10] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “ptak”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “PTAK”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 01.04.2021
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “ptak”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “ptak”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “ptak”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 421
• Jan Karłowicz (1906), “ptak”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 4: P, Kraków: Akademia Umiejętności, page 446
• Maciej Czeszewski (2006), “ptak”, in Monika Szewczyk, editor, Słownik polszczyzny potocznej, 1 edition, Warsaw: Polish Scientific Publishers PWN, →ISBN, page 259

Upper Sorbian

Etymology

Etymology tree

Proto-Balto-Slavic *put-der.

Proto-Slavic *pъta

Proto-Indo-European *-h₂

Proto-Indo-European *-éh₂

Proto-Indo-European *-kos

Proto-Indo-European *-eh₂kos

Proto-Balto-Slavic *-āˀkas

Proto-Slavic *-akъ

Proto-Slavic *pъtãkъ

Upper Sorbian ptak

Inherited from Proto-Slavic *pъtãkъ.

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈptak/
• Rhymes: -ak
• Syllabification: ptak

Noun

ptak m animal

1. (ornithology) bird (any bird belonging to the order of birds)

Declension

Declension of ptak (masculine velar stem)

	singular	dual	plural
nominative	ptak	ptakaj	ptaki
genitive	ptaka	ptakow	ptakow
dative	ptakej	ptakomaj	ptakam
accusative	ptaka	ptakaj	ptaki
instrumental	ptakom	ptakomaj	ptakami
locative	ptaku	ptakomaj	ptakach
vocative	ptako	ptakaj	ptaki

Derived terms

nouns

• ptačk m animal

References

• “ptak” in Soblex