retować

Old Polish

Etymology

From Middle High German retten +‎ -ować, from Old High German hretten, from Proto-Germanic *hradjaną (“to save, rescue”). First attested in 1465.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /rɛtɔvat͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /rɛtɔvat͡ɕʲ/

Verb

retować impf

1. (attested in Greater Poland) to rescue, to save (to come to help, protect from danger)
   • 1925 [1465], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Akta radzieckie poznańskie. Acta consularia Posnaniensia, volume I, Poznań, page 393:

     Ad avisacionem prefati Iacobi yeniente impetu inundacionis aque, per quam destruccio... aut transitus aque al. ypustu speraretur, ipse Georgius Bok debet et tenebitur impetui huiusmodi resistere al. rethowacz

     [Ad avisacionem prefati Iacobi yeniente impetu inundacionis aque, per quam destruccio... aut transitus aque al. ypustu speraretur, ipse Georgius Bok debet et tenebitur impetui huiusmodi resistere al. retować]

   • 1876-1929 [c. 1500], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[1], volume X, Trzemeszno, page 382:

     Videamus, si yeniat Helias ad subyeniendum sibi, retovacz go, uel ad deponendum eum de cruce

     [Videamus, si yeniat Helias ad subyeniendum sibi, retować go, uel ad deponendum eum de cruce]

Related terms

nouns

• ratunk

Descendants

• Polish: ratować, retować (Middle Polish, Southern Greater Poland, Rawicz County, Śmigiel, Morownica, Western Kraków, Far Masovian, Łomża Voivodeship)
  • → Belarusian: ратава́ць (ratavácʹ)
  • → Ukrainian: рятува́ти (rjatuváty)
  • → Yiddish: ראַטעווען (rateven)
• Silesian: retować

References

• Boryś, Wiesław (2005), “retować”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “retować”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “retować”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Krystyna Długosz-Kurczabowa (2021), “retować”, in Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego, →ISBN
• S. Urbańczyk, editor (1976), “(ratować) retować”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 7, Wrocław, Warsaw, Kraków, Gdańsk: Polish Academy of Sciences, page 440
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “(ratować) retować”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

Polish

Pronunciation

• (Middle Polish) IPA^(key): /rɛˈtɔ.vat͡ɕ/
• (Greater Poland):
  • (Southern Greater Poland) IPA^(key): [rɛˈtɔ.vat͡ɕ]
• (Masovia):
  • (Far Masovian) IPA^(key): [rɛˈtɔ.vat͡ɕ]
• (Lesser Poland):
  • (Western Kraków) IPA^(key): [rɛˈtɔ.vat͡ɕ]

Verb

retować impf

1. (transitive, Middle Polish, Southern Greater Poland, Rawicz County, Western Kraków, Far Masovian, Łomża Voivodeship) alternative form of ratować
2. (transitive, Southern Greater Poland, Śmigiel, Morownica) synonym of pokrzepiać
3. (reflexive with się, Middle Polish) alternative form of ratować się

Further reading

• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “retować”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “ratować się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Jan Karłowicz (1907), “retować”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 12

Silesian

Etymology

Inherited from Old Polish retować.

Pronunciation

• IPA^(key): /rɛˈtɔ.vat͡ɕ/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɔvat͡ɕ
• Syllabification: re‧to‧wać

Verb

retować impf

1. (transitive) to save, to rescue

Conjugation

Conjugation of retować impf
	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		retować
present tense	1st	retujã			retujymy
	2nd	retujesz			retujecie
	3rd	retuje			retujōm
past tense	1st	retowołch, retowołech, retowoł żech	retowałach retowała żech	retowałoch1) retowało żech1)	retowalimy, retowalichmy	retowałymy, retowałychmy
	2nd	retowołś, retowołeś, retowoł żeś	retowałaś retowała żeś	retowałoś1) retowało żeś1)	retowaliście, retowali żeście	retowałyście, retowały żeście
	3rd	retowoł	retowała	retowało	retowali	retowały
future tense	1st	bydã retowoł, bydã retować	bydã retowała, bydã retować	bydã retowało,1) bydã retować	bydymy retowali, bydymy retować	bydymy retowały, bydymy retować
	2nd	bydziesz retowoł, bydziesz retować	bydziesz retowała, bydziesz retować	bydziesz retowało,1) bydziesz retować	bydziecie retowali, bydziecie retować	bydziecie retowały, bydziecie retować
	3rd	bydzie retowoł, bydzie retować	bydzie retowała, bydzie retować	bydzie retowało, bydzie retować	bydōm retowali, bydōm retować	bydōm retowały, bydōm retować
pluperfect tense2)	1st	bōłch retowoł, bōłech retowoł, bōł żech retowoł	byłach retowała była żech retowała	byłoch retowało1) było żech retowało1)	byli my retowali, bylichmy retowali	były my retowały, byłychmy retowały
	2nd	bōłś retowoł, bōłeś retowoł, bōł żeś retowoł	byłaś retowała była żeś retowała	byłoś retowało1) było żeś retowało1)	byliście retowali, byli żeście retowali	byłyście retowały, były żeście retowały
	3rd	bōł retowoł	była retowała	było retowało1)	były my retowali, byłychmy retowali	były retowały
conditional	1st	bych retowoł	bych retowała	byście retowali	by my retowały, bychmy retowały
	2nd	byś retowoł	byś retowała	byście retowali	byście retowały
	3rd	by retowoł	by retowała	by retowało	by retowali	by retowały
imperative	1st	niych retujã			retujmy
	2nd	retuj			retujcie
	3rd	niych retuje			niych retujōm
active adjectival participle		retujōncy	retujōncŏ	retujōnce	retujōncy	retujōnce
passive adjectival participle		retowany	retowanŏ	retowane	ret	retowane
verbal noun		retowanie
1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms. 2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

Related terms

noun

• retōnek

Further reading

• retować in silling.org