zażec
Jump to navigation
Jump to search
Old Polish
[edit]Etymology
[edit]Pronunciation
[edit]Verb
[edit]zażec pf (imperfective zażogać)
- (attested in Lesser Poland) to light, to ignite (to cause to burn, e.g. a candle)
- 1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 64:
- Ach, myly lvdze, zazyce my ale svecze!
- [Ach, mili ludzie, zażżycie mi ale świece!]
- Ach, kind people, at least light me a candle!
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][1], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 140, 2:
- Przespey modlytwa moya przed oczyma twogyma yako zaszono (sicut incensum)
- [Prześpiej modlitwa moja przed oczyma twojima jako zażżono (sicut incensum)]
- (figuratively) to light, to ignite (to evoke passion)
- 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej[2], Modlitewnik Nawojki, page 97:
- Ognyem twego ducha szwyantego zazzy, boze, szercze moye y me wschytko pomyszlyenye
- [Ogniem twego Ducha Świętego zażży, Boże, sierce moje i me wszytko pomyślenie]
- (reflexive with się, attested in Lesser Poland) to catch fire
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][3], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 10:
- Wsczedl iest dym w gnewe iego a ogen od oblicza iego zaszegl se iest (exarsit)
- [Wszczedł jest dym w gniewie jego a ogień od oblicza jego zażegł sie jest (exarsit)]
- (attested in Lesser Poland) to heat up, to inflame, to enliven, to excite
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][4], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 25, 2:
- Zkusi me, gospodne, y pokusy me, zaszszy pocrøtky moie (ure renes meos) y sercze moie
- [Skusi mie, Gospodnie, i pokusi mie, zażży pokrątki moje (ure renes meos) i sierce moje]
- (attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland) to set fire to, to start a fire, to burn down (to cause to burn; to destroy by burning)
- 1897 [1408], Teki Adolfa Pawińskiego[5], volume IV, number 1367, Łęczyca Land:
- Iaco Cracowczini *dzedzi szaszgli Gregorii pirum
- [Jako Krakowczyny dzeci zażgły Gregorii pirum]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][6], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 73, 8:
- Zaszgli sø ognem (incenderunt igni) swøtoscz twoiø
- [Zażgli są ogniem (incenderunt igni) świątość twoję]
- (reflexive with się) to self-immolate
- 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[7], 16, 18:
- Wydzøc Zamri, ysze myasto bødze dobito, szedw na syen y zaszegl syø z domem krolyowim (succendit se cum domo regia)
- [Widząc Zamry, iże miasto będzie dobyto, szedw na sień i zażegł się z domem krolowym (succendit se cum domo regia)]
- (attested in Lesser Poland) to evoke some emotion
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][8], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 104, 19:
- Slowa bosza zaszgla gy (inflammavit eum)
- [Słowa boża zażgła ji (inflammavit eum)]
- (reflexive with się, attested in Lesser Poland) to light up, to wake up
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][9], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 38, 4:
- Sgrzalo se sercze moie we mne a w mislenu moiem zaszsze se (exardescet) ogen
- [Zgrzało sie sierce moje we mnie a w myśleniu mojem zażże sie (exardescet) ogień]
- (reflexive with się) to get angry at someone [with na (+ accusative) ‘at whom’]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[10], page 583:
- Acz przezpravnye szye zazzemy na thego czlovyeka,... kto nass s tego grzecha vymovy?
- [Acz przezprawnie sie zażżemy na tego człowieka,... kto nas z tego grzecha wymowi?]
- (reflexive with się) to get excited about something
- 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[11], [12], [13], volume XXIII, page 279:
- Mox illa, gl. sc. aquila, dileccione sapiencie inflamata, gl. succensa zazegwszi schya, petiuit a sole, vt quid ea, gl. sapiencia, esset, luce diffinicionis ostenderetur
- [Mox illa, gl. sc. aquila, dileccione sapiencie inflamata, gl. succensa zażegwszy się, petiuit a sole, vt quid ea, gl. sapiencia, esset, luce diffinicionis ostenderetur]
- (reflexive with się) Further details are uncertain. Possibilities include:
Derived terms
[edit]nouns
verbs
- zażec gniew pf
Further reading
[edit]- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “zażec, zażec się”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN