अक्ष
See also: अक्षि
Hindi
[edit]Etymology
[edit]Borrowed from Sanskrit अक्ष (akṣa), from Proto-Indo-European *h₂eḱs-. Compare English axis.
Pronunciation
[edit]- (Standard Hindi) IPA(key): /əkʂ/, [ɐkʃ]
Audio (Delhi): (file)
Noun
[edit]अक्ष • (akṣ) m (Urdu spelling اکش)
Declension
[edit]| singular | plural | |
|---|---|---|
| direct | अक्ष akṣ |
अक्ष akṣ |
| oblique | अक्ष akṣ |
अक्षों akṣõ |
| vocative | अक्ष akṣ |
अक्षो akṣo |
Sanskrit
[edit]Alternative forms
[edit]Alternative scripts
- অক্ষ (Assamese script)
- ᬅᬓ᭄ᬱ (Balinese script)
- অক্ষ (Bengali script)
- 𑰀𑰎𑰿𑰬 (Bhaiksuki script)
- 𑀅𑀓𑁆𑀱 (Brahmi script)
- အက္ၑ (Burmese script)
- અક્ષ (Gujarati script)
- ਅਕ੍ਸ਼ (Gurmukhi script)
- 𑌅𑌕𑍍𑌷 (Grantha script)
- ꦄꦏ꧀ꦰ (Javanese script)
- 𑂃𑂍𑂹𑂭 (Kaithi script)
- ಅಕ್ಷ (Kannada script)
- អក្ឞ (Khmer script)
- ອກ຺ຩ (Lao script)
- അക്ഷ (Malayalam script)
- ᠠᡬᢢᠠ (Manchu script)
- 𑘀𑘎𑘿𑘬 (Modi script)
- ᠠᢉᢔᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦠𑦮𑧠𑧌 (Nandinagari script)
- 𑐀𑐎𑑂𑐲 (Newa script)
- ଅକ୍ଷ (Odia script)
- ꢂꢒ꣄ꢰ (Saurashtra script)
- 𑆃𑆑𑇀𑆰 (Sharada script)
- 𑖀𑖎𑖿𑖬 (Siddham script)
- අක්ෂ (Sinhalese script)
- 𑩐𑩜 𑪙𑪀 (Soyombo script)
- 𑚀𑚊𑚶 (Takri script)
- அக்ஷ (Tamil script)
- అక్ష (Telugu script)
- อกฺษ (Thai script)
- ཨ་ཀྵ (Tibetan script)
- 𑒁𑒏𑓂𑒭 (Tirhuta script)
- 𑨀𑨋𑩇𑨯 (Zanabazar Square script)
Etymology 1
[edit]Etymology tree
Inherited from Proto-Indo-Aryan *Háṭṣas, from Proto-Indo-Iranian *Háćšas, from Proto-Indo-European *h₂eḱs-. Cognate with Latin axis.
Pronunciation
[edit]Noun
[edit]- axle, axis
- wheel, car, cart
- the beam of a balance or string which holds the pivot of the beam
- snake
- terrestrial latitude
- the collar-bone
- the temporal bone
Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अक्षः॑ (ákṣaḥ) | अक्षौ॑ (ákṣau) अक्षा॑¹ (ákṣā¹) |
अक्षाः॑ (ákṣāḥ) अक्षा॑सः¹ (ákṣāsaḥ¹) |
| accusative | अक्ष॑म् (ákṣam) | अक्षौ॑ (ákṣau) अक्षा॑¹ (ákṣā¹) |
अक्षा॑न् (ákṣān) |
| instrumental | अक्षे॑ण (ákṣeṇa) | अक्षा॑भ्याम् (ákṣābhyām) | अक्षैः॑ (ákṣaiḥ) अक्षे॑भिः¹ (ákṣebhiḥ¹) |
| dative | अक्षा॑य (ákṣāya) | अक्षा॑भ्याम् (ákṣābhyām) | अक्षे॑भ्यः (ákṣebhyaḥ) |
| ablative | अक्षा॑त् (ákṣāt) | अक्षा॑भ्याम् (ákṣābhyām) | अक्षे॑भ्यः (ákṣebhyaḥ) |
| genitive | अक्ष॑स्य (ákṣasya) | अक्ष॑योः (ákṣayoḥ) | अक्षा॑णाम् (ákṣāṇām) |
| locative | अक्षे॑ (ákṣe) | अक्ष॑योः (ákṣayoḥ) | अक्षे॑षु (ákṣeṣu) |
| vocative | अक्ष॑ (ákṣa) | अक्षौ॑ (ákṣau) अक्षा॑¹ (ákṣā¹) |
अक्षाः॑ (ákṣāḥ) अक्षा॑सः¹ (ákṣāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Derived terms
[edit]- अक्षक (akṣaka)
Descendants
[edit]Etymology 2
[edit]Etymology tree
Uncertain; per Mayrhofer, probably of non-Indo-European origin.[2] The comparison with अक्ष (akṣa, “eye”) is probably not tenable since Indian dice were not dotted the same way as Western dice. Compare अक्षोट (akṣoṭa, “walnut”), which may have a shared origin. Compare also Latin ālea (“die; dice-game”) which derives from axis (“axle”).
Pronunciation
[edit]Noun
[edit]Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒क्षः (akṣáḥ) | अ॒क्षौ (akṣáu) अ॒क्षा¹ (akṣā́¹) |
अ॒क्षाः (akṣā́ḥ) अ॒क्षासः॑¹ (akṣā́saḥ¹) |
| accusative | अ॒क्षम् (akṣám) | अ॒क्षौ (akṣáu) अ॒क्षा¹ (akṣā́¹) |
अ॒क्षान् (akṣā́n) |
| instrumental | अ॒क्षेण॑ (akṣéṇa) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षैः (akṣáiḥ) अ॒क्षेभिः॑¹ (akṣébhiḥ¹) |
| dative | अ॒क्षाय॑ (akṣā́ya) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षेभ्यः॑ (akṣébhyaḥ) |
| ablative | अ॒क्षात् (akṣā́t) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षेभ्यः॑ (akṣébhyaḥ) |
| genitive | अ॒क्षस्य॑ (akṣásya) | अ॒क्षयोः॑ (akṣáyoḥ) | अ॒क्षाणा॑म् (akṣā́ṇām) |
| locative | अ॒क्षे (akṣé) | अ॒क्षयोः॑ (akṣáyoḥ) | अ॒क्षेषु॑ (akṣéṣu) |
| vocative | अक्ष॑ (ákṣa) | अक्षौ॑ (ákṣau) अक्षा॑¹ (ákṣā¹) |
अक्षाः॑ (ákṣāḥ) अक्षा॑सः¹ (ákṣāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Derived terms
[edit]- अक्षवाट (akṣavāṭa)
- इन्द्राक्ष (indrākṣa)
- रुद्राक्ष (rudrākṣa)
Descendants
[edit]Etymology 3
[edit]See अक्षि (ákṣi, “eye”).
Pronunciation
[edit]Adjective
[edit]अ॒क्ष • (akṣá) stem
- (at the end of a compound) eyed
Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒क्षः (akṣáḥ) | अ॒क्षौ (akṣáu) अ॒क्षा¹ (akṣā́¹) |
अ॒क्षाः (akṣā́ḥ) अ॒क्षासः॑¹ (akṣā́saḥ¹) |
| accusative | अ॒क्षम् (akṣám) | अ॒क्षौ (akṣáu) अ॒क्षा¹ (akṣā́¹) |
अ॒क्षान् (akṣā́n) |
| instrumental | अ॒क्षेण॑ (akṣéṇa) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षैः (akṣáiḥ) अ॒क्षेभिः॑¹ (akṣébhiḥ¹) |
| dative | अ॒क्षाय॑ (akṣā́ya) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षेभ्यः॑ (akṣébhyaḥ) |
| ablative | अ॒क्षात् (akṣā́t) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षेभ्यः॑ (akṣébhyaḥ) |
| genitive | अ॒क्षस्य॑ (akṣásya) | अ॒क्षयोः॑ (akṣáyoḥ) | अ॒क्षाणा॑म् (akṣā́ṇām) |
| locative | अ॒क्षे (akṣé) | अ॒क्षयोः॑ (akṣáyoḥ) | अ॒क्षेषु॑ (akṣéṣu) |
| vocative | अक्ष॑ (ákṣa) | अक्षौ॑ (ákṣau) अक्षा॑¹ (ákṣā¹) |
अक्षाः॑ (ákṣāḥ) अक्षा॑सः¹ (ákṣāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒क्षी (akṣī́) | अ॒क्ष्यौ॑ (akṣyàu) अ॒क्षी¹ (akṣī́¹) |
अ॒क्ष्यः॑ (akṣyàḥ) अ॒क्षीः¹ (akṣī́ḥ¹) |
| accusative | अ॒क्षीम् (akṣī́m) | अ॒क्ष्यौ॑ (akṣyàu) अ॒क्षी¹ (akṣī́¹) |
अ॒क्षीः (akṣī́ḥ) |
| instrumental | अ॒क्ष्या (akṣyā́) | अ॒क्षीभ्या॑म् (akṣī́bhyām) | अ॒क्षीभिः॑ (akṣī́bhiḥ) |
| dative | अ॒क्ष्यै (akṣyái) | अ॒क्षीभ्या॑म् (akṣī́bhyām) | अ॒क्षीभ्यः॑ (akṣī́bhyaḥ) |
| ablative | अ॒क्ष्याः (akṣyā́ḥ) अ॒क्ष्यै² (akṣyái²) |
अ॒क्षीभ्या॑म् (akṣī́bhyām) | अ॒क्षीभ्यः॑ (akṣī́bhyaḥ) |
| genitive | अ॒क्ष्याः (akṣyā́ḥ) अ॒क्ष्यै² (akṣyái²) |
अ॒क्ष्योः (akṣyóḥ) | अ॒क्षीणा॑म् (akṣī́ṇām) अ॒क्षी॒णाम्³ (akṣīṇā́m³) |
| locative | अ॒क्ष्याम् (akṣyā́m) | अ॒क्ष्योः (akṣyóḥ) | अ॒क्षीषु॑ (akṣī́ṣu) |
| vocative | अक्षि॑ (ákṣi) | अक्ष्यौ॑ (ákṣyau) अक्षी॑¹ (ákṣī¹) |
अक्ष्यः॑ (ákṣyaḥ) अक्षीः॑¹ (ákṣīḥ¹) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
- ³Rigvedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒क्षम् (akṣám) | अ॒क्षे (akṣé) | अ॒क्षाणि॑ (akṣā́ṇi) अ॒क्षा¹ (akṣā́¹) |
| accusative | अ॒क्षम् (akṣám) | अ॒क्षे (akṣé) | अ॒क्षाणि॑ (akṣā́ṇi) अ॒क्षा¹ (akṣā́¹) |
| instrumental | अ॒क्षेण॑ (akṣéṇa) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षैः (akṣáiḥ) अ॒क्षेभिः॑¹ (akṣébhiḥ¹) |
| dative | अ॒क्षाय॑ (akṣā́ya) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षेभ्यः॑ (akṣébhyaḥ) |
| ablative | अ॒क्षात् (akṣā́t) | अ॒क्षाभ्या॑म् (akṣā́bhyām) | अ॒क्षेभ्यः॑ (akṣébhyaḥ) |
| genitive | अ॒क्षस्य॑ (akṣásya) | अ॒क्षयोः॑ (akṣáyoḥ) | अ॒क्षाणा॑म् (akṣā́ṇām) |
| locative | अ॒क्षे (akṣé) | अ॒क्षयोः॑ (akṣáyoḥ) | अ॒क्षेषु॑ (akṣéṣu) |
| vocative | अक्ष॑ (ákṣa) | अक्षे॑ (ákṣe) | अक्षा॑णि (ákṣāṇi) अक्षा॑¹ (ákṣā¹) |
- ¹Vedic
Derived terms
[edit]References
[edit]- ^ Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “ákṣa¹”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 1
- ^ Mayrhofer, Manfred (1992), “akṣá-”, in Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan][1] (in German), volume I, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, page 42
- ^ Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “akṣá²”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 2
Further reading
[edit]- Monier Williams (1899), “अक्ष”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 3.
Categories:
- Hindi terms borrowed from Sanskrit
- Hindi terms derived from Sanskrit
- Hindi terms derived from Proto-Indo-European
- Hindi terms with IPA pronunciation
- Hindi terms with audio pronunciation
- Hindi lemmas
- Hindi nouns
- Hindi masculine nouns
- hi:Geography
- Hindi masculine consonant-stem nouns
- Sanskrit terms derived from the Proto-Indo-European root *h₂eḱs-
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms derived from the Proto-Indo-European root *h₂eǵ- (drive)
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Aryan
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Aryan
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit nouns
- Sanskrit nouns in Devanagari script
- Sanskrit masculine nouns
- Sanskrit a-stem nouns
- Sanskrit terms with unknown etymologies
- sa:Gambling
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit adjectives in Devanagari script
- Sanskrit a-stem adjectives
- sa:Skeleton