այր
Definition from Wiktionary, the free dictionary
Contents |
Armenian [edit]
Pronunciation [edit]
- IPA: [ɑɪ̯ɾ]
Etymology 1 [edit]
From Old Armenian այր (ayr); see below.
Noun [edit]
այր • (ayr)
- (archaic, poetic) man
- (archaic, poetic) husband, spouse
- (archaic, poetic, figuratively) brave person, daredevil
Declension [edit]
i-type, plural in -er, animate (Eastern Armenian)
| singular | plural | ||
|---|---|---|---|
| nominative | այր (ayr) | այրեր (ayrer) | |
| nominative definite | այրը/այրն (ayrə/ayrn) | այրերը/այրերն (ayrerə/ayrern) | |
| dative | այրի (ayri) | այրերի (ayreri) | |
| dative definite | այրին (ayrin) | այրերին (ayrerin) | |
| ablative | այրից (ayricʿ) | այրերից (ayrericʿ) | |
| instrumental | այրով (ayrov) | այրերով (ayrerov) | |
| locative | — (—) | — (—) |
Etymology 2 [edit]
From Old Armenian այր (ayr); see below.
Noun [edit]
այր • (ayr)
Declension [edit]
i-type, inanimate (Eastern Armenian)
| singular | plural | ||
|---|---|---|---|
| nominative | այր (ayr) | այրեր (ayrer) | |
| nominative definite | այրը/այրն (ayrə/ayrn) | այրերը/այրերն (ayrerə/ayrern) | |
| dative | այրի (ayri) | այրերի (ayreri) | |
| dative definite | այրին (ayrin) | այրերին (ayrerin) | |
| ablative | այրից (ayricʿ) | այրերից (ayrericʿ) | |
| instrumental | այրով (ayrov) | այրերով (ayrerov) | |
| locative | այրում (ayrum) | այրերում (ayrerum) |
Synonyms [edit]
External links [edit]
- Search “այր” in the Eastern Armenian National Corpus.
Old Armenian [edit]
Etymology 1 [edit]
From Proto-Armenian *aynr, from *anir, from Proto-Indo-European *h₂nḗr. The genitive առն is from Proto-Armenian *arno-, by metathesis from *anro-, from Proto-Indo-European *h₂nrós; compare Ancient Greek ἀνδρός.
Noun [edit]
այր • (ayr) (singular genitive առն, plural genitive արանց, plural արք)
- man, adult male
- քաջ արանց (kʿaǰ arancʿ) — emperor
- վատ արանց (vat arancʿ) — coward
- այր երեւելի (ayr ereweli) — personage
- այր իւրաքանչիւր (ayr iwrakʿančʿiwr) — every one, every person, every body
- այր ոք (ayr okʿ) — a person, someone
- այր ընդ արամբ, այր զարամբ (ayr ənd aramb, ayr zaramb) — in competition; with emulation
- այր ցընկեր (ayr cʿənker) — one to another
- ընդ այր եւ ընդ կին (ənd ayr ew ənd kin) — the men as well as the women, both men and women
- առ այր, յայր (aṙ ayr, yayr) — each person, a head, a man
- այր խաղաղութեան (ayr xałałutʿean) — peaceful man
- այր գործոյ (ayr gorcoy) — ingenious, active man
- այր զօրութեան (ayr zōrutʿean) — valorous man
- այր մահու (ayr mahu) — guilty, worthy of death
- այր պատերազմի (ayr paterazmi) — belligerous, warlike, martial man
- արք արեանց (arkʿ areancʿ) — sanguinary, bloody men
- այր Աստուծոյ (ayr Astucoy) — man of God
- այր եւ ձի, առն եւ ձիոյ (ayr ew ji, aṙn ew jioy) — cavalry, horse
- husband, spouse
- առն տալ (aṙn tal) — to marry
- առն՝ արանց լինել (aṙn arancʿ linel) — to get, to be married
- man of courage
Declension [edit]
irregular
| singular | plural | ||
|---|---|---|---|
| nominative | այր (ayr) | արք (arkʿ) | |
| genitive | առն (aṙn) | արանց (arancʿ) | |
| dative | առն (aṙn) | արանց (arancʿ) | |
| accusative | այր (ayr) | արս (ars) | |
| accusative definite | զայր (zayr) | զարս (zars|ars) | |
| ablative | յառնէ (yaṙnē) | յարանց (yarancʿ) | |
| instrumental | արամբ (aramb) | արամբք (arambkʿ) | |
| locative | յառն (yaṙn) | յարս (yars) |
Usage notes [edit]
The word has three combining forms: առն-, այր- and ար-.
Derived terms [edit]
Descendants [edit]
Etymology 2 [edit]
The origin is uncertain. Has been compared to Ancient Greek ἄντρον (“cave”) and Hittite (ḫariya-, “valley”).
Noun [edit]
այր • (ayr) (singular genitive այրի, plural genitive այրից)
Declension [edit]
i-type
| singular | plural | ||
|---|---|---|---|
| nominative | այր (ayr) | այրք (ayrkʿ) | |
| genitive | այրի (ayri) | այրից (ayricʿ) | |
| dative | այրի (ayri) | այրից (ayricʿ) | |
| accusative | այր (ayr) | այրս (ayrs) | |
| accusative definite | զայր (zayr) | զայրս (zayrs) | |
| ablative | յայրէ (yayrē) | յայրից (yayricʿ) | |
| instrumental | այրիւ (ayriw) | այրիւք (ayriwkʿ) | |
| locative | յայրի (yayri) | յայրս (yayrs) |
Derived terms [edit]
Descendants [edit]
- Armenian: այր (ayr)
References [edit]
- “այր” in Mathias Bedrossian (1879), New Dictionary Armenian-English (Venice: S. Lazarus Armenian Academy)
- “այր” in G. Awetikʿean, X. Siwrmēlean, M. Awgerean (1836–37), Nor baṙgirkʿ haykazean lezui (Venice: S. Lazarus Armenian Academy)
- “այր” in Hračʿeay Ačaṙean (1926–35), Hayerēn armatakan baṙaran (Yerevan: Yerevan State University), 2nd ed., 1971–79
- “ayr” in Hrach Martirosyan (2009), Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Brill Academic Publishers)
Categories:
- Armenian terms derived from Old Armenian
- Armenian nouns
- Armenian archaic terms
- Armenian poetic terms
- Old Armenian terms derived from Proto-Armenian
- Old Armenian terms derived from Proto-Indo-European
- Old Armenian nouns
- Old Armenian terms with unknown etymologies
- Hittite entries which need Cuneiform script
- Old Armenian irregular nouns
