ձեռն

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Old Armenian[edit]

Etymology[edit]

From Proto-Indo-European *ǵʰésr-m̥, accusative of *ǵʰésr- (hand). The plural ձեռք (jeṙkʿ) is from Proto-Indo-European *ǵʰesr-es. The old instrumental *ձերբ (*jerb), found only in compounds, continues Proto-Indo-European *ǵʰesr̥-bʰi (see (-b)).

Noun[edit]

ձեռն (jeṙn)

  1. (anatomy) hand; fist; arm; (figuratively) strength, might, power, force, main strength; aid, succour, protection
    ի ձեռն, ընդ ձեռնi jeṙn, ənd jeṙnby, by means of, through the medium or channel of
    զձեռամբzjeṙambas much as one can, according to one's power
    ի ձեռանէi jeṙanēcoadjutor, assistant
    պաշտօնեայ ի ձեռանէpaštōneay i jeṙanēsubaltern functionary
    առ ձեռնaṙ jeṙnready at hand, under one's hand, near, at hand
    առ ձեռն բառարանaṙ jeṙn baṙaranportative dictionary
    ձեռն ի ձեռանէ, ընդ ձեռն, ձեռն ի ձեռնjeṙn i jeṙanē, ənd jeṙn, jeṙn i jeṙnfrom hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him, etc.
    որ ընդ ձեռամբ էor ənd jeṙamb ēsubordinate
    հզօր ձեռամբhzōr jeṙambwith main strength, with a strong army
    ձեռն օտարjeṙn ōtara strange hand
    յերկոցունց ձեռաց աջողակyerkocʿuncʿ jeṙacʿ aǰołakambidexter, right- and left-handed person
    ձեռն հաւանութեանjeṙn hawanutʿeanconsent, assent
    ձեռս ի կապjeṙs i kapwith one's hand tied; with folded arms; (figuratively) idle
    ձեռս յետս կապեալjeṙs yets kapealwith one's hands tied behind
    ձեռք փապարեալք յաշխատութէնէjeṙkʿ pʿaparealkʿ yašxatutʿēnēhands hardened by toil
    մահահամբոյր ձեռամբmahahamboyr jeṙambwith a deadly hand
    ձեռն Տեառնjeṙn Teaṙnthe hand, Spirit or Word of God
    ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոցəst jeṙin bawakani, əst kari jeṙacʿ iwrocʿaccording to one's strength, power or means
    ամբարձ զձեռն իւր ի տիրապետելambarj zjeṙn iwr i tirapetelhe formed the project of seizing the chief authority
    ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսնjeṙōkʿ iwreancʿ haytʿaytʿēin zpētsnthey lived by their labour
    ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւնi jeṙanē nora varē išxanutʿiwnhe governs under him
    ի ձեռս քո էi jeṙs kʿo ēit is in your power, it depends on you
    չէր ձեռն նորա բաւականčʿēr jeṙn nora bawakanhe could not, he had not the means
    ահա ձեռն իմ ընդ քեզaha jeṙn im ənd kʿezmy hand shall be with you
    յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր ձեռն իւրyamenayn tełis ur miangamayn hasanēr jeṙn iwrevery where he could
    եղեւ ձեռն տեառն ի վերայ իմełew jeṙn teaṙn i veray imthe hand of God was on me
    ձեռն տալ իրերացjeṙn tal ireracʿto help or assist each other
    ձեռն տալ իjeṙn tal ito consent to
    ձեռն տալ անմեղութեանjeṙn tal anmełutʿeanto support, sustain or uphold innocence
    ձեռն տալjeṙn talto lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help
    ձեռն արկանելjeṙn arkanelto lay hands on, to seize, to take possession of
    ձեռն արկանել, ձեռն ի գործ արկանել/առնելjeṙn arkanel, jeṙn i gorc arkanel/aṙnelto lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try
    ի ձեռն տալi jeṙn talto hand over, to deliver over, to give up
    ձեռս բառնալjeṙs baṙnalto lift up the hands
    ձեռս ամբառնալjeṙs ambaṙnalto raise one's hand against
    դնել զանձն ի ձեռին իւրումdnel zanjn i jeṙin iwrumto jeopard, to risk one's life
    ձեռն անձին հարկանելjeṙn anjin harkanelto boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour
    ձեռն յանձին հարկանելjeṙn yanjin harkanelto oblige oneself to, ("on my head be it")
    ձեռն դնելjeṙn dnelto lay hands on, to ordain, to consecrate; to put one's signature to, to sign
    ձեռն տալ աղջկանjeṙn tal ałǰkanto give one's hand, to consent to marry
    ընդ ձեռամբ/զձեռամբ լինելənd jeṙamb/zjeṙamb linelto be in the hands of, under the power, in subjection to
    ունել ընդ ձեռամբunel ənd jeṙambto have ready at hand
    ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբənd jeṙamb aṙnel, nuačel, arkanel ənd jeṙambto bring under one's power, to subdue, to subjugate
    կալ ընդ ձեռամբ ուրուքkal ənd jeṙamb urukʿto put oneself under the protection of; to submit, to yield; to be submissive
    ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանելənd jeṙamb ankanil, gal i jeṙs, i jeṙs ankanelto fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught
    ի ձեռս բերելi jeṙs berelto obtain, to procure, to entrap, to catch
    անկանել ի ձեռս ուրուքankanel i jeṙs urukʿto fall into the power of
    ձեռն օգնականութեան գտանելjeṙn ōgnakanutʿean gtanelto find a helping hand, to be sustained by, favoured with
    զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգելzjeṙanē aṙnul, unel, jgelto take or lead by the hand
    ձեռամբ առնելjeṙamb aṙnelto indicate, to point to with the band
    զձեռամբ լինելzjeṙamb linelto be able, sufficient, capable
    զձեռօք ածելzjeṙōkʿ acelto seize, to grasp; to arrest
    ի ձեռն առնուլi jeṙn aṙnulto obtain, to acquire; to reacquire; to undertake, to begin
    տարածել զձեռս իւր առ ոքtaracel zjeṙs iwr aṙ okʿto open one's arms to
    ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուքčołopril i nerkʿust jeṙin urukʿto escape from the hands or power of
    ձեռն մխելjeṙn mxelto meddle, to interfere; to set a hand to, to undertake
    ձեռն մխել յոքjeṙn mxel yokʿto raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-reat; to put to death
    ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուքi bacʿ kal, apstambel i jeṙanē urukʿto rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of
    ձեռն/ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալjeṙn/jeṙs i glux elanel, daṙnalto be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down
    ձեռն զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուաննjeṙn zjeṙamb pʿopʿoxelov kʿaršel zčʿuannto draw a cord, to tighten a rope hand over hand
    ձեռն արկանել զգանձիւնjeṙn arkanel zganjiwnto try to rob the treasure
    լուանալ զձեռսluanal zjeṙs(figuratively) to wash one's hands of, to clear oneself from
    ձեռն ունելjeṙn unelto be fortunate, to have a lucky hand
    ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակjeṙin katak, gṙehkacʿ katakrough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards

Declension[edit]

Usage notes[edit]

The word has many combining forms, including ձեռն- (jeṙn-), ձեռնա- (jeṙna-), ձեռա- (jeṙa-), ձեռ- (jeṙ-), ձերբ- (jerb-).

Derived terms[edit]

Descendants[edit]

References[edit]

  • Ačaṙean, Hračʿeay (1971–1979), “ձեռն”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words] (in Armenian), 2nd edition, Yerevan: University Press
  • Awetikʿean, G.; Siwrmēlean, X.; Awgerean, M. (1836–1837), “ձեռն”, in Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Fortson, Benjamin W. (2010) Indo-European Language and Culture: An Introduction, second edition, Oxford: Blackwell, page 390
  • Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden, Boston: Brill, page 431
  • Petrosean, H. Matatʿeay V. (1879), “ձեռն”, in Nor Baṙagirkʿ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy