ձի

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Armenian[edit]

Mangalarga Marchador.jpg

Etymology[edit]

From Old Armenian ձի ‎(ji).

Pronunciation[edit]

Noun[edit]

ձի ‎(ji)

  1. horse
  2. (chess) knight

Declension[edit]

Synonyms[edit]


Old Armenian[edit]

Alternative forms[edit]

Etymology[edit]

From Proto-Indo-European *ǵʰéyos, from *ǵʰey- ‎(to drive, impel, stimulate; to throw). Cognate with Sanskrit हय ‎(háya, horse). According to Martirosyan, Old Armenian ձի ‎(ji) and Sanskrit हय ‎(háya) represent a poetic word, belonging to the “language of gods”, as opposed to the usual unmarked Proto-Indo-European *h₁éḱwos ‎(horse), whence Sanskrit अश्व ‎(aśva) and Old Armenian էշ ‎(ēš).

Noun[edit]

ձի ‎(ji)

  1. horse
    մատակախազ, որձի ձի‎ ― matakaxaz, orji ji ― stallion, stone-horse
    մալեալ, որձատ ձի‎ ― maleal, orjat ji ― a gelding
    մատակ ձի‎ ― matak ji ― mare
    ռազմամուղ ձի‎ ― ṙazmamuł ji ― warhorse, charger
    որսոյ ձի‎ ― orsoy ji ― hunter
    ասպարիզական ձի‎ ― asparizakan ji ― racehorse
    լծաբարձ, կառաձիգ ձի‎ ― lcabarj, kaṙajig ji ― draught-horse, carriage or coach-horse
    ազատ ձի‎ ― azat ji ― blood-horse
    հեծելութեան ձի‎ ― hecelutʿean ji ― riding-horse, saddle-horse
    պալարակապ ձի‎ ― palarakap ji ― prancer
    բեռնաբարձ ձի‎ ― beṙnabarj ji ― led, pack-horse
    սայլաձիգ ձի‎ ― saylajig ji ― cart-horse
    ձի հեծանելի կամ կառաց‎ ― ji hecaneli kam kaṙacʿ ― a horse fit to ride or drive
    ձի մեքենական‎ ― ji mekʿenakan ― horsepower
    մատաղ ձի, ձի փոքրիկ (բռչոյ)‎ ― matał ji, ji pʿokʿrik (bṙčʿoy) ― nag, pony
    քուռակ ձիոյ‎ ― kʿuṙak jioy ― colt, foal, filly
    ահիպարանոց ձի‎ ― ahiparanocʿ ji ― fiery or superb horse
    աշխոյժ ձի‎ ― ašxoyž ji ― highmettled horse
    խրոխտ ձի‎ ― xroxt ji ― prancing or frisky horse
    եռանդուն ձի‎ ― eṙandun ji ― spirited horse
    աներկիւղ ձի‎ ― anerkiwł ji ― bold horse
    ուժեղ ձի‎ ― užeł ji ― mettlesome horse
    հլու ձի‎ ― hlu ji ― tractable horse
    հնազանդ ձի‎ ― hnazand ji ― well-bitted or -broken horse
    փափկերախ ձի‎ ― pʿapʿkerax ji ― easy upon the hand horse
    խստերախ ձի‎ ― xsterax ji ― hard-mouthed horse
    ախտաւոր ձի‎ ― axtawor ji ― vicious horse
    անհլու ձի‎ ― anhlu ji ― untractable horse
    կատաղի/խենդ ձի‎ ― katałi/xend ji ― furious or moon-eyed horse
    կիցընկէց ձի‎ ― kicʿənkēcʿ ji ― restive or kickerhorse
    խրչան ձի‎ ― xrčʿan ji ― skittish horse
    անպիտան ձի‎ ― anpitan ji ― jade
    դեղձան ձի‎ ― dełjan ji ― skittish horse
    խրչան ձի‎ ― xrčʿan ji ― yellow-dun horse
    գորշ/մողոշիկ ձի‎ ― gorš/mołošik ji ― greyhorse
    պիսակ ձի‎ ― pisak ji ― dappled horse
    ճանճկէն/ճանճաճերմակ ձի‎ ― čančkēn/čančačermak ji ― flea-bitten horse
    ճարտուկ ձի‎ ― čartuk ji ― piebald horse
    աշխէտ ձի‎ ― ašxēt ji ― chestnut or sorrel horse
    ճարտուկ-ճանճկէն ձի‎ ― čartuk-čančkēn ji ― roan horse
    շիկակարմիր/շառատ ձի‎ ― šikakarmir/šaṙat ji ― light-bay horse
    միս ձիոյ‎ ― mis jioy ― horse-flesh
    գաւակ ձիոյ‎ ― gawak jioy ― rump, croup, hind-quarter
    բաշ ձիոյ‎ ― baš jioy ― horsehair
    խար, կեր ձիոյ‎ ― xar, ker jioy ― forage, provender, horse-meat
    ջրարբ ձիոց‎ ― ǰrarb jiocʿ ― horse-pond
    աղբ ձիոյ‎ ― ałb jioy ― horse-dung
    պայտ ձիոյ‎ ― payt jioy ― horse-shoe
    քերոց ձիոց‎ ― kʿerocʿ jiocʿ ― curry-comb
    ողնուլար ձիոյ‎ ― ołnular jioy ― crupper
    տապճակ ձիոյ‎ ― tapčak jioy ― horse-blanket or -cloth
    վարաւանդ, կազմածք ձիոյ‎ ― varawand, kazmackʿ jioy ― horse-trappings
    ընթացք ձիոյ‎ ― əntʿacʿkʿ jioy ― the paces of a horse
    ճախր ձիոյ‎ ― čaxr jioy ― caracol, wheeling about
    զբօսանք ձիոյ‎ ― zbōsankʿ jioy ― a ride (on horseback)
    դարմանել զձի‎ ― darmanel zji ― to groom, to curry, to comb a
    պայտել զձի‎ ― paytel zji ― to shoe a horse
    վարժել զձի‎ ― varžel zji ― to break in a horse
    սանձել զձի‎ ― sanjel zji ― to master a horse
    ի ձի ելանել, վերելակել, աշտանակել, ձի ի ներքո տանել, առնուլ‎ ― i ji elanel, verelakel, aštanakel, ji i nerkʿo tanel, aṙnul ― to ride, to get or mount on horseback, to take horse
    երթալ ի ձի‎ ― ertʿal i ji ― to ride, to go on horseback
    զգնալ, զբօսնուլ ձիով‎ ― zgnal, zbōsnul jiov ― to take a ride, to go on a party of ride, to go out for a ride
    ճախր առնուլ ձիոյ‎ ― čaxr aṙnul jioy ― to caracole, to move in caracols, to wheel about
    արձակերասան զձին առնել‎ ― arjakerasan zjin aṙnel ― to give a horse the bridle, to gallop, to run full speed
    խոպալ եւ ընդվզել ձիոյ‎ ― xopal ew əndvzel jioy ― to prance, to rear
    կատաղել ձիոյ‎ ― katałel jioy ― to run away, to take the bit between the teeth
    իջանել, թափել զինքն ի ձիոյ‎ ― iǰanel, tʿapʿel zinkʿn i jioy ― to dismount, to alight, to to get down
    շրջածել երախաձգութեամբ զձի‎ ― šrǰacel eraxajgutʿeamb zji ― to lead a horse hither and thither, to and fro
    լծեալ ի չորից ձիոց‎ ― lceal i čʿoricʿ jiocʿ ― drawn by four horses
    ձին զուլամբ չոգաւ, թալալեցաւ/նստաւ ընդ նովաւ‎ ― jin zulamb čʿogaw, tʿalalecʿaw/nstaw ənd novaw ― his horse fell under him, fell heels upwards
    խխնջէ, վրնջէ ձին‎ ― xxnǰē, vrnǰē jin ― the horse neighs
    որ ձրի էառ զձին՝ ոչ սպասէ սանձին‎ ― or jri ēaṙ zjin, očʿ spasē sanjin ― you must not look a gift horse in the teeth

Declension[edit]

Derived terms[edit]

Descendants[edit]

  • Armenian: ձի ‎(ji)

References[edit]

  • Petrosean, H. Matatʿeay V. (1879), “ձի”, in Nor Baṙagirkʿ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Awetikʿean, G.; Siwrmēlean, X.; Awgerean, M. (1836–1837), “ձի”, in Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Ačaṙean, Hračʿeay (1971–1979), “ձի”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words] (in Armenian), 2nd edition, Yerevan: University Press, published 1926–1935
  • Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden, Boston: Brill, page 433