ऋक्ष

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to navigation Jump to search

Sanskrit[edit]

Alternative scripts[edit]

Pronunciation[edit]

  • (Vedic) IPA(key): /ŕ̩k.ʂɐ/
  • (Classical) IPA(key): /ˈr̩k.ʂɐ/
  • (Vedic) IPA(key): /r̩k.ʂɐ́/
  • (Classical) IPA(key): /ˈr̩k.ʂɐ/
  • Etymology 1[edit]

    From Proto-Indo-Aryan *Hŕ̥ṭṣas, from Proto-Indo-Iranian *Hŕ̥ĉšas, from Proto-Indo-European *h₂ŕ̥tḱos (bear). Cognate with Hittite 𒄯𒁖𒂵𒀸 (ḫartakkaš), Avestan 𐬀𐬭𐬴𐬀 (arṣ̌a), Persian خرس (xers), Old Armenian արջ (arǰ), Latin ursus, Ancient Greek ἄρκτος (árktos).

    Noun[edit]

    ऋक्ष (ṛ́kṣam

    1. a bear
      • c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda 8.4.10
        मीळ्हुष्मतीव पृथिवी पराहता मदन्त्येत्यस्मदा।
        ऋक्षो न वो मरुतः शिमीवाँ अमो दुध्रो गौरिव भीमयुः॥
        mīḷhuṣmatīva pṛthivī parāhatā madantyetyasmadā.
        ṛkṣo na vo marutaḥ śimīvām̐ amo dudhro gauriva bhīmayuḥ.
        Earth, like a bounteous lady, liberal of her gifts, struck down and shaken, yet exultant, comes to us.
        Impetuous as a bear, O Maruts, is your rush terrible as a dreadful bull.
    2. a species of ape
    3. Oroxylum indicum (syn. Bignonia indica)

    Declension[edit]

    Masculine a-stem declension of ऋक्ष (ṛ́kṣa)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षः
    ṛ́kṣaḥ
    ऋक्षौ
    ṛ́kṣau
    ऋक्षाः / ऋक्षासः¹
    ṛ́kṣāḥ / ṛ́kṣāsaḥ¹
    Vocative ऋक्ष
    ṛ́kṣa
    ऋक्षौ
    ṛ́kṣau
    ऋक्षाः / ऋक्षासः¹
    ṛ́kṣāḥ / ṛ́kṣāsaḥ¹
    Accusative ऋक्षम्
    ṛ́kṣam
    ऋक्षौ
    ṛ́kṣau
    ऋक्षान्
    ṛ́kṣān
    Instrumental ऋक्षेण
    ṛ́kṣeṇa
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षैः / ऋक्षेभिः¹
    ṛ́kṣaiḥ / ṛ́kṣebhiḥ¹
    Dative ऋक्षाय
    ṛ́kṣāya
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षेभ्यः
    ṛ́kṣebhyaḥ
    Ablative ऋक्षात्
    ṛ́kṣāt
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षेभ्यः
    ṛ́kṣebhyaḥ
    Genitive ऋक्षस्य
    ṛ́kṣasya
    ऋक्षयोः
    ṛ́kṣayoḥ
    ऋक्षाणाम्
    ṛ́kṣāṇām
    Locative ऋक्षे
    ṛ́kṣe
    ऋक्षयोः
    ṛ́kṣayoḥ
    ऋक्षेषु
    ṛ́kṣeṣu
    Notes
    • ¹Vedic

    Descendants[edit]

    Etymology 2[edit]

    Adjective[edit]

    ऋक्ष (ṛkṣá)

    1. bald, bare
    Declension[edit]
    Masculine a-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षः (ṛkṣaḥ)
    Gen. sg. ऋक्षस्य (ṛkṣasya)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षः (ṛkṣaḥ) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Vocative ऋक्ष (ṛkṣa) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Accusative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षान् (ṛkṣān)
    Instrumental ऋक्षेण (ṛkṣeṇa) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षैः (ṛkṣaiḥ)
    Dative ऋक्षाय (ṛkṣāya) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Ablative ऋक्षात् (ṛkṣāt) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Genitive ऋक्षस्य (ṛkṣasya) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षेषु (ṛkṣeṣu)
    Feminine ā-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षा (ṛkṣā)
    Gen. sg. ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षा (ṛkṣā) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Vocative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Accusative ऋक्षाम् (ṛkṣām) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Instrumental ऋक्षया (ṛkṣayā) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभिः (ṛkṣābhiḥ)
    Dative ऋक्षायै (ṛkṣāyai) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभ्यः (ṛkṣābhyaḥ)
    Ablative ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभ्यः (ṛkṣābhyaḥ)
    Genitive ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षायाम् (ṛkṣāyām) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षासु (ṛkṣāsu)
    Neuter a-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षम् (ṛkṣam)
    Gen. sg. ऋक्षस्य (ṛkṣasya)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Vocative ऋक्ष (ṛkṣa) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Accusative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Instrumental ऋक्षेण (ṛkṣeṇa) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षैः (ṛkṣaiḥ)
    Dative ऋक्षाय (ṛkṣāya) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Ablative ऋक्षात् (ṛkṣāt) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Genitive ऋक्षस्य (ṛkṣasya) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षेषु (ṛkṣeṣu)

    Etymology 3[edit]

    Probably from the root √ṛś.

    Adjective[edit]

    ऋक्ष (ṛ́kṣa)

    1. hurting, pernicious
    Declension[edit]
    Masculine a-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षः (ṛkṣaḥ)
    Gen. sg. ऋक्षस्य (ṛkṣasya)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षः (ṛkṣaḥ) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Vocative ऋक्ष (ṛkṣa) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Accusative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षान् (ṛkṣān)
    Instrumental ऋक्षेण (ṛkṣeṇa) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षैः (ṛkṣaiḥ)
    Dative ऋक्षाय (ṛkṣāya) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Ablative ऋक्षात् (ṛkṣāt) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Genitive ऋक्षस्य (ṛkṣasya) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षेषु (ṛkṣeṣu)
    Feminine ā-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षा (ṛkṣā)
    Gen. sg. ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षा (ṛkṣā) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Vocative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Accusative ऋक्षाम् (ṛkṣām) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Instrumental ऋक्षया (ṛkṣayā) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभिः (ṛkṣābhiḥ)
    Dative ऋक्षायै (ṛkṣāyai) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभ्यः (ṛkṣābhyaḥ)
    Ablative ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभ्यः (ṛkṣābhyaḥ)
    Genitive ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षायाम् (ṛkṣāyām) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षासु (ṛkṣāsu)
    Neuter a-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षम् (ṛkṣam)
    Gen. sg. ऋक्षस्य (ṛkṣasya)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Vocative ऋक्ष (ṛkṣa) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Accusative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Instrumental ऋक्षेण (ṛkṣeṇa) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षैः (ṛkṣaiḥ)
    Dative ऋक्षाय (ṛkṣāya) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Ablative ऋक्षात् (ṛkṣāt) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Genitive ऋक्षस्य (ṛkṣasya) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षेषु (ṛkṣeṣu)

    Noun[edit]

    ऋक्ष (ṛ́kṣam, n

    1. star, constellation, lunar mansion
    Declension[edit]
    Masculine a-stem declension of ऋक्ष (ṛ́kṣa)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षः
    ṛ́kṣaḥ
    ऋक्षौ
    ṛ́kṣau
    ऋक्षाः / ऋक्षासः¹
    ṛ́kṣāḥ / ṛ́kṣāsaḥ¹
    Vocative ऋक्ष
    ṛ́kṣa
    ऋक्षौ
    ṛ́kṣau
    ऋक्षाः / ऋक्षासः¹
    ṛ́kṣāḥ / ṛ́kṣāsaḥ¹
    Accusative ऋक्षम्
    ṛ́kṣam
    ऋक्षौ
    ṛ́kṣau
    ऋक्षान्
    ṛ́kṣān
    Instrumental ऋक्षेण
    ṛ́kṣeṇa
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षैः / ऋक्षेभिः¹
    ṛ́kṣaiḥ / ṛ́kṣebhiḥ¹
    Dative ऋक्षाय
    ṛ́kṣāya
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षेभ्यः
    ṛ́kṣebhyaḥ
    Ablative ऋक्षात्
    ṛ́kṣāt
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षेभ्यः
    ṛ́kṣebhyaḥ
    Genitive ऋक्षस्य
    ṛ́kṣasya
    ऋक्षयोः
    ṛ́kṣayoḥ
    ऋक्षाणाम्
    ṛ́kṣāṇām
    Locative ऋक्षे
    ṛ́kṣe
    ऋक्षयोः
    ṛ́kṣayoḥ
    ऋक्षेषु
    ṛ́kṣeṣu
    Notes
    • ¹Vedic
    Neuter a-stem declension of ऋक्ष (ṛ́kṣa)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षम्
    ṛ́kṣam
    ऋक्षे
    ṛ́kṣe
    ऋक्षाणि / ऋक्षा¹
    ṛ́kṣāṇi / ṛ́kṣā¹
    Vocative ऋक्ष
    ṛ́kṣa
    ऋक्षे
    ṛ́kṣe
    ऋक्षाणि / ऋक्षा¹
    ṛ́kṣāṇi / ṛ́kṣā¹
    Accusative ऋक्षम्
    ṛ́kṣam
    ऋक्षे
    ṛ́kṣe
    ऋक्षाणि / ऋक्षा¹
    ṛ́kṣāṇi / ṛ́kṣā¹
    Instrumental ऋक्षेण
    ṛ́kṣeṇa
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षैः / ऋक्षेभिः¹
    ṛ́kṣaiḥ / ṛ́kṣebhiḥ¹
    Dative ऋक्षाय
    ṛ́kṣāya
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षेभ्यः
    ṛ́kṣebhyaḥ
    Ablative ऋक्षात्
    ṛ́kṣāt
    ऋक्षाभ्याम्
    ṛ́kṣābhyām
    ऋक्षेभ्यः
    ṛ́kṣebhyaḥ
    Genitive ऋक्षस्य
    ṛ́kṣasya
    ऋक्षयोः
    ṛ́kṣayoḥ
    ऋक्षाणाम्
    ṛ́kṣāṇām
    Locative ऋक्षे
    ṛ́kṣe
    ऋक्षयोः
    ṛ́kṣayoḥ
    ऋक्षेषु
    ṛ́kṣeṣu
    Notes
    • ¹Vedic

    Noun[edit]

    ऋक्ष (ṛ́kṣan

    1. the twelfth part of the ecliptic
    2. the particular star under which a person happens to be born
    Declension[edit]
    Neuter a-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षम् (ṛkṣam)
    Gen. sg. ऋक्षस्य (ṛkṣasya)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Vocative ऋक्ष (ṛkṣa) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Accusative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Instrumental ऋक्षेण (ṛkṣeṇa) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षैः (ṛkṣaiḥ)
    Dative ऋक्षाय (ṛkṣāya) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Ablative ऋक्षात् (ṛkṣāt) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Genitive ऋक्षस्य (ṛkṣasya) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षेषु (ṛkṣeṣu)


    Etymology 4[edit]

    Adjective[edit]

    ऋक्ष (ṛ́kṣa)

    1. cut, pierced
    Declension[edit]
    Masculine a-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षः (ṛkṣaḥ)
    Gen. sg. ऋक्षस्य (ṛkṣasya)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षः (ṛkṣaḥ) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Vocative ऋक्ष (ṛkṣa) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Accusative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षौ (ṛkṣau) ऋक्षान् (ṛkṣān)
    Instrumental ऋक्षेण (ṛkṣeṇa) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षैः (ṛkṣaiḥ)
    Dative ऋक्षाय (ṛkṣāya) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Ablative ऋक्षात् (ṛkṣāt) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Genitive ऋक्षस्य (ṛkṣasya) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षेषु (ṛkṣeṣu)
    Feminine ā-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षा (ṛkṣā)
    Gen. sg. ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षा (ṛkṣā) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Vocative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Accusative ऋक्षाम् (ṛkṣām) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाः (ṛkṣāḥ)
    Instrumental ऋक्षया (ṛkṣayā) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभिः (ṛkṣābhiḥ)
    Dative ऋक्षायै (ṛkṣāyai) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभ्यः (ṛkṣābhyaḥ)
    Ablative ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षाभ्यः (ṛkṣābhyaḥ)
    Genitive ऋक्षायाः (ṛkṣāyāḥ) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षायाम् (ṛkṣāyām) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षासु (ṛkṣāsu)
    Neuter a-stem declension of ऋक्ष
    Nom. sg. ऋक्षम् (ṛkṣam)
    Gen. sg. ऋक्षस्य (ṛkṣasya)
    Singular Dual Plural
    Nominative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Vocative ऋक्ष (ṛkṣa) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Accusative ऋक्षम् (ṛkṣam) ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षाणि (ṛkṣāṇi)
    Instrumental ऋक्षेण (ṛkṣeṇa) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षैः (ṛkṣaiḥ)
    Dative ऋक्षाय (ṛkṣāya) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Ablative ऋक्षात् (ṛkṣāt) ऋक्षाभ्याम् (ṛkṣābhyām) ऋक्षेभ्यः (ṛkṣebhyaḥ)
    Genitive ऋक्षस्य (ṛkṣasya) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षाणाम् (ṛkṣāṇām)
    Locative ऋक्षे (ṛkṣe) ऋक्षयोः (ṛkṣayoḥ) ऋक्षेषु (ṛkṣeṣu)