दात्र
Jump to navigation
Jump to search
Sanskrit
[edit]Alternative forms
[edit]Alternative scripts
- দাত্ৰ (Assamese script)
- ᬤᬵᬢ᭄ᬭ (Balinese script)
- দাত্র (Bengali script)
- 𑰟𑰯𑰝𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
- 𑀤𑀸𑀢𑁆𑀭 (Brahmi script)
- ဒါတြ (Burmese script)
- દાત્ર (Gujarati script)
- ਦਾਤ੍ਰ (Gurmukhi script)
- 𑌦𑌾𑌤𑍍𑌰 (Grantha script)
- ꦢꦴꦠꦿ (Javanese script)
- 𑂠𑂰𑂞𑂹𑂩 (Kaithi script)
- ದಾತ್ರ (Kannada script)
- ទាត្រ (Khmer script)
- ທາຕ຺ຣ (Lao script)
- ദാത്ര (Malayalam script)
- ᡩᠠ᠊ᠠᢠᡵᠠ (Manchu script)
- 𑘟𑘰𑘝𑘿𑘨 (Modi script)
- ᢑᠠᢗᢐᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦿𑧑𑦽𑧠𑧈 (Nandinagari script)
- 𑐡𑐵𑐟𑑂𑐬 (Newa script)
- ଦାତ୍ର (Odia script)
- ꢣꢵꢡ꣄ꢬ (Saurashtra script)
- 𑆢𑆳𑆠𑇀𑆫 (Sharada script)
- 𑖟𑖯𑖝𑖿𑖨 (Siddham script)
- දාත්ර (Sinhalese script)
- 𑩭𑩛𑩫 𑪙𑩼 (Soyombo script)
- 𑚛𑚭𑚙𑚶𑚤 (Takri script)
- த³ாத்ர (Tamil script)
- దాత్ర (Telugu script)
- ทาตฺร (Thai script)
- དཱ་ཏྲ (Tibetan script)
- 𑒠𑒰𑒞𑓂𑒩 (Tirhuta script)
- 𑨛𑨊𑨙𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)
Etymology 1
[edit]From Proto-Indo-Iranian *dáHtram (“sickle, scythe”), from *daH- (“to cut, mow”) + *-tram. By surface analysis, दा (dā, “to cut, mow”) + -त्र (-tra, suffix denoting an instrument). Cognate with Persian داس (dâs, “sickle”), Parthian [script needed] (dēš, “sickle”).
Pronunciation
[edit]Noun
[edit]दात्र • (dā́tra) stem, n
- a sickle; a kind of crooked knife
- c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda 8.78.10:
- तवेदि॑न्द्रा॒हमा॒शसा॒ हस्ते॒ दात्रं॑ च॒ना द॑दे ।
दि॒नस्य॑ वा मघव॒न्त्संभृ॑तस्य वा पू॒र्धि यव॑स्य का॒शिना॑ ॥- távédindrāhámāśásā háste dā́traṃ canā́ dade.
dinásya vā maghavantsáṃbhṛtasya vā pūrdhí yávasya kāśínā. - Indra, through hope in thee alone do I grasp this sickle.
Fill my hand, Maghavan, with all that it can hold of barley cut or gathered up.
- távédindrāhámāśásā háste dā́traṃ canā́ dade.
- तवेदि॑न्द्रा॒हमा॒शसा॒ हस्ते॒ दात्रं॑ च॒ना द॑दे ।
Declension
[edit]Neuter a-stem declension of दात्र (dā́tra) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | दात्रम् dā́tram |
दात्रे dā́tre |
दात्राणि / दात्रा¹ dā́trāṇi / dā́trā¹ |
Vocative | दात्र dā́tra |
दात्रे dā́tre |
दात्राणि / दात्रा¹ dā́trāṇi / dā́trā¹ |
Accusative | दात्रम् dā́tram |
दात्रे dā́tre |
दात्राणि / दात्रा¹ dā́trāṇi / dā́trā¹ |
Instrumental | दात्रेण dā́treṇa |
दात्राभ्याम् dā́trābhyām |
दात्रैः / दात्रेभिः¹ dā́traiḥ / dā́trebhiḥ¹ |
Dative | दात्राय dā́trāya |
दात्राभ्याम् dā́trābhyām |
दात्रेभ्यः dā́trebhyaḥ |
Ablative | दात्रात् dā́trāt |
दात्राभ्याम् dā́trābhyām |
दात्रेभ्यः dā́trebhyaḥ |
Genitive | दात्रस्य dā́trasya |
दात्रयोः dā́trayoḥ |
दात्राणाम् dā́trāṇām |
Locative | दात्रे dā́tre |
दात्रयोः dā́trayoḥ |
दात्रेषु dā́treṣu |
Notes |
|
Derived terms
[edit]- *dātr-ikā
- Central:
- Dardic:
- Kashmiri: द्रा॑च़ू॒ (dröċᷴ)
- Pashayi:
- Areti: [Term?] (drāᵉt)
- Chilasi: [Term?] (lāit)
- Northern:
- Northwestern:
- *dātra-illa
- *dātra-lla-ka
- Kumaoni: दातुलो (dātulo)
- *dātra-ill-ikā
- *dātra-ḍa-ka
- Gujarati: દાતરડું (dātarḍũ)
- *dātra-ḍ-ikā
- Garhwali: दातड़ी (dātṛī)
Descendants
[edit]- Central:
- Dardic:
- Kashmiri: द्रोतु॒ (drôtᵘ)
- Eastern:
- Northern:
- Northwestern:
- Pali: dātta
- Prakrit: 𑀤𑀢𑁆𑀢 (datta)
- Southern:
- Sinhalese: දැ(-කැත්ත) (dæ(-kætta))
- → Kannada: ದಾತ್ರ (dātra)
- → Tamil: தாத்திரம் (tāttiram)
- → Telugu: దాత్రము (dātramu)
Etymology 2
[edit]From Proto-Indo-Iranian *dáHtram (“gift, offering”), from Proto-Indo-European *déh₃-trom, from *deh₃- (“to give”). Cognate with Avestan 𐬛𐬁𐬚𐬭𐬀 (dāθra, “gift, offering”)
Pronunciation
[edit]Noun
[edit]दात्र • (dātrá) stem, n
- a gift
- c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda 4.38.1:
- उ॒तो हि वां॑ दा॒त्रा सन्ति॒ पूर्वा॒ या पू॒रुभ्य॑स्त्र॒सद॑स्युर्नितो॒शे ।
क्षे॒त्रा॒सां द॑दथुरुर्वरा॒सां घ॒नं दस्यु॑भ्यो अ॒भिभू॑तिमु॒ग्रम् ॥- utó hí vāṃ dātrā́ sánti pū́rvā yā́ pūrúbhyastrasádasyurnitośé.
kṣetrāsā́ṃ dadathururvarāsā́ṃ ghanáṃ dásyubhyo abhíbhūtimugrám. - From you two came the gifts in days aforetime which Trasadasyu granted to the Pūrus.
Ye gave the winner of our fields and plough-lands, and the strong smiter who subdued the Dasyus.
- utó hí vāṃ dātrā́ sánti pū́rvā yā́ pūrúbhyastrasádasyurnitośé.
- उ॒तो हि वां॑ दा॒त्रा सन्ति॒ पूर्वा॒ या पू॒रुभ्य॑स्त्र॒सद॑स्युर्नितो॒शे ।
Declension
[edit]Neuter a-stem declension of दात्र (dātrá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | दात्रम् dātrám |
दात्रे dātré |
दात्राणि / दात्रा¹ dātrā́ṇi / dātrā́¹ |
Vocative | दात्र dā́tra |
दात्रे dā́tre |
दात्राणि / दात्रा¹ dā́trāṇi / dā́trā¹ |
Accusative | दात्रम् dātrám |
दात्रे dātré |
दात्राणि / दात्रा¹ dātrā́ṇi / dātrā́¹ |
Instrumental | दात्रेण dātréṇa |
दात्राभ्याम् dātrā́bhyām |
दात्रैः / दात्रेभिः¹ dātraíḥ / dātrébhiḥ¹ |
Dative | दात्राय dātrā́ya |
दात्राभ्याम् dātrā́bhyām |
दात्रेभ्यः dātrébhyaḥ |
Ablative | दात्रात् dātrā́t |
दात्राभ्याम् dātrā́bhyām |
दात्रेभ्यः dātrébhyaḥ |
Genitive | दात्रस्य dātrásya |
दात्रयोः dātráyoḥ |
दात्राणाम् dātrā́ṇām |
Locative | दात्रे dātré |
दात्रयोः dātráyoḥ |
दात्रेषु dātréṣu |
Notes |
|
Categories:
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms suffixed with -त्र
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit nouns
- Sanskrit nouns in Devanagari script
- Sanskrit neuter nouns
- Sanskrit terms with quotations
- Sanskrit a-stem nouns
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-European