पण्डित
Jump to navigation
Jump to search
Hindi
[edit]Pronunciation
[edit]Adjective
[edit]पण्डित • (paṇḍit) (indeclinable, Urdu spelling پنڈت)
- alternative spelling of पंडित (paṇḍit)
Noun
[edit]पण्डित • (paṇḍit) m (feminine पण्डिता, Urdu spelling پنڈت)
- alternative spelling of पंडित (paṇḍit)
Declension
[edit]Declension of पण्डित (masc cons-stem)
Pali
[edit]Alternative forms
[edit]Alternative scripts
Noun
[edit]पण्डित m
- Devanagari script form of paṇḍita (“wise man”)
Declension
[edit]Declension table of "पण्डित" (masculine)
Case \ Number | Singular | Plural |
---|---|---|
Nominative (first) | पण्डितो (paṇḍito) | पण्डिता (paṇḍitā) |
Accusative (second) | पण्डितं (paṇḍitaṃ) | पण्डिते (paṇḍite) |
Instrumental (third) | पण्डितेन (paṇḍitena) | पण्डितेहि (paṇḍitehi) or पण्डितेभि (paṇḍitebhi) |
Dative (fourth) | पण्डितस्स (paṇḍitassa) or पण्डिताय (paṇḍitāya) or पण्डितत्थं (paṇḍitatthaṃ) | पण्डितानं (paṇḍitānaṃ) |
Ablative (fifth) | पण्डितस्मा (paṇḍitasmā) or पण्डितम्हा (paṇḍitamhā) or पण्डिता (paṇḍitā) | पण्डितेहि (paṇḍitehi) or पण्डितेभि (paṇḍitebhi) |
Genitive (sixth) | पण्डितस्स (paṇḍitassa) | पण्डितानं (paṇḍitānaṃ) |
Locative (seventh) | पण्डितस्मिं (paṇḍitasmiṃ) or पण्डितम्हि (paṇḍitamhi) or पण्डिते (paṇḍite) | पण्डितेसु (paṇḍitesu) |
Vocative (calling) | पण्डित (paṇḍita) | पण्डिता (paṇḍitā) |
Sanskrit
[edit]Alternative scripts
[edit]Alternative scripts
- পণ্ডিত (Assamese script)
- ᬧᬡ᭄ᬟᬶᬢ (Balinese script)
- পণ্ডিত (Bengali script)
- 𑰢𑰜𑰿𑰚𑰰𑰝 (Bhaiksuki script)
- 𑀧𑀡𑁆𑀟𑀺𑀢 (Brahmi script)
- ပဏ္ဍိတ (Burmese script)
- પણ્ડિત (Gujarati script)
- ਪਣ੍ਡਿਤ (Gurmukhi script)
- 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤 (Grantha script)
- ꦥꦟ꧀ꦝꦶꦠ (Javanese script)
- 𑂣𑂝𑂹𑂙𑂱𑂞 (Kaithi script)
- ಪಣ್ಡಿತ (Kannada script)
- បណ្ឌិត (Khmer script)
- ປຓ຺ຑິຕ (Lao script)
- പണ്ഡിത (Malayalam script)
- ᢒᠠᢏᡷᡳᢠᠠ (Manchu script)
- 𑘢𑘜𑘿𑘚𑘱𑘝 (Modi script)
- ᢒᠠᢏᢎᠢᢐᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑧂𑦼𑧠𑦺𑧒𑦽 (Nandinagari script)
- 𑐥𑐞𑑂𑐜𑐶𑐟 (Newa script)
- ପଣ୍ଡିତ (Odia script)
- ꢦꢠ꣄ꢞꢶꢡ (Saurashtra script)
- 𑆥𑆟𑇀𑆝𑆴𑆠 (Sharada script)
- 𑖢𑖜𑖿𑖚𑖰𑖝 (Siddham script)
- පණ්ඩිත (Sinhalese script)
- 𑩰𑩪 𑪙𑩨𑩑𑩫 (Soyombo script)
- 𑚞𑚘𑚶𑚖𑚮𑚙 (Takri script)
- பண்டி³த (Tamil script)
- పణ్డిత (Telugu script)
- ปณฺฑิต (Thai script)
- པ་ཎྜི་ཏ (Tibetan script)
- 𑒣𑒝𑓂𑒛𑒱𑒞 (Tirhuta script)
- 𑨞𑨘𑩇𑨖𑨁𑨙 (Zanabazar Square script)
Etymology
[edit]Sanskritized form of Prakrit *paṇṇita (compare 𑀧𑀡𑁆𑀡𑀸 (paṇṇā, “wisdom, intelligence, knowledge”)), from the Sanskrit root प्रज्ञा (prajñā, “to know, understand, distinguish, learn, perceive, discover”) + -इत (-ita).[1][2]
Pronunciation
[edit]Adjective
[edit]पण्डित • (paṇḍitá) stem
- learned, wise, shrewd, clever, skilful in, conversant with (with locative case)
- c. 400 BCE, Bhagavad Gītā 5.4:
- सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः। एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम्॥
- sāṃkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ. ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam.
- Only the ignorant speak of devotional service [karma-yoga] as being different from the analytical study of the material world [Sāṃkhya]. Those who are actually learned say that he who applies himself well to one of these paths achieves the results of both.
- सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः। एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम्॥
Declension
[edit]Masculine a-stem declension of पण्डित (paṇḍitá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | पण्डितः paṇḍitáḥ |
पण्डितौ / पण्डिता¹ paṇḍitaú / paṇḍitā́¹ |
पण्डिताः / पण्डितासः¹ paṇḍitā́ḥ / paṇḍitā́saḥ¹ |
Vocative | पण्डित páṇḍita |
पण्डितौ / पण्डिता¹ páṇḍitau / páṇḍitā¹ |
पण्डिताः / पण्डितासः¹ páṇḍitāḥ / páṇḍitāsaḥ¹ |
Accusative | पण्डितम् paṇḍitám |
पण्डितौ / पण्डिता¹ paṇḍitaú / paṇḍitā́¹ |
पण्डितान् paṇḍitā́n |
Instrumental | पण्डितेन paṇḍiténa |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितैः / पण्डितेभिः¹ paṇḍitaíḥ / paṇḍitébhiḥ¹ |
Dative | पण्डिताय paṇḍitā́ya |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितेभ्यः paṇḍitébhyaḥ |
Ablative | पण्डितात् paṇḍitā́t |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितेभ्यः paṇḍitébhyaḥ |
Genitive | पण्डितस्य paṇḍitásya |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितानाम् paṇḍitā́nām |
Locative | पण्डिते paṇḍité |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितेषु paṇḍitéṣu |
Notes |
|
Feminine ā-stem declension of पण्डिता (paṇḍitā́) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | पण्डिता paṇḍitā́ |
पण्डिते paṇḍité |
पण्डिताः paṇḍitā́ḥ |
Vocative | पण्डिते páṇḍite |
पण्डिते páṇḍite |
पण्डिताः páṇḍitāḥ |
Accusative | पण्डिताम् paṇḍitā́m |
पण्डिते paṇḍité |
पण्डिताः paṇḍitā́ḥ |
Instrumental | पण्डितया / पण्डिता¹ paṇḍitáyā / paṇḍitā́¹ |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डिताभिः paṇḍitā́bhiḥ |
Dative | पण्डितायै paṇḍitā́yai |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डिताभ्यः paṇḍitā́bhyaḥ |
Ablative | पण्डितायाः / पण्डितायै² paṇḍitā́yāḥ / paṇḍitā́yai² |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डिताभ्यः paṇḍitā́bhyaḥ |
Genitive | पण्डितायाः / पण्डितायै² paṇḍitā́yāḥ / paṇḍitā́yai² |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितानाम् paṇḍitā́nām |
Locative | पण्डितायाम् paṇḍitā́yām |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितासु paṇḍitā́su |
Notes |
|
Neuter a-stem declension of पण्डित (paṇḍitá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | पण्डितम् paṇḍitám |
पण्डिते paṇḍité |
पण्डितानि / पण्डिता¹ paṇḍitā́ni / paṇḍitā́¹ |
Vocative | पण्डित páṇḍita |
पण्डिते páṇḍite |
पण्डितानि / पण्डिता¹ páṇḍitāni / páṇḍitā¹ |
Accusative | पण्डितम् paṇḍitám |
पण्डिते paṇḍité |
पण्डितानि / पण्डिता¹ paṇḍitā́ni / paṇḍitā́¹ |
Instrumental | पण्डितेन paṇḍiténa |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितैः / पण्डितेभिः¹ paṇḍitaíḥ / paṇḍitébhiḥ¹ |
Dative | पण्डिताय paṇḍitā́ya |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितेभ्यः paṇḍitébhyaḥ |
Ablative | पण्डितात् paṇḍitā́t |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितेभ्यः paṇḍitébhyaḥ |
Genitive | पण्डितस्य paṇḍitásya |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितानाम् paṇḍitā́nām |
Locative | पण्डिते paṇḍité |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितेषु paṇḍitéṣu |
Notes |
|
Noun
[edit]पण्डित • (paṇḍitá) stem, m
- scholar, a learned man, wise person teacher, philosopher, pundit
- c. 400 BCE, Bhagavad Gītā 2.11:
- श्री भगवानुवाच
अशोच्यनन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे। गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः॥- śrī bhagavānuvāca
aśocyananvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase. gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ. - The lord [Kṛṣṇa] said: While speaking learned words, you are mourning for what is not worthy of grief. Wise people lament neither for the living nor for the dead.
- śrī bhagavānuvāca
- श्री भगवानुवाच
- c. 400 BCE, Bhagavad Gītā 5.18:
- विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि। शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः॥
- The wise people, by virtue of true knowledge, see with equal vision a learned and gentle brāhmaṇa, a cow, an elephant, a dog and an outcaste [lit. dog-eater].
- विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि। शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः॥
- a Hindu Brahmin who has memorized a substantial portion of the Vedas, along with the corresponding rhythms and melodies for chanting or singing them; a pundit
- incense
Declension
[edit]Masculine a-stem declension of पण्डित (paṇḍitá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | पण्डितः paṇḍitáḥ |
पण्डितौ / पण्डिता¹ paṇḍitaú / paṇḍitā́¹ |
पण्डिताः / पण्डितासः¹ paṇḍitā́ḥ / paṇḍitā́saḥ¹ |
Vocative | पण्डित páṇḍita |
पण्डितौ / पण्डिता¹ páṇḍitau / páṇḍitā¹ |
पण्डिताः / पण्डितासः¹ páṇḍitāḥ / páṇḍitāsaḥ¹ |
Accusative | पण्डितम् paṇḍitám |
पण्डितौ / पण्डिता¹ paṇḍitaú / paṇḍitā́¹ |
पण्डितान् paṇḍitā́n |
Instrumental | पण्डितेन paṇḍiténa |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितैः / पण्डितेभिः¹ paṇḍitaíḥ / paṇḍitébhiḥ¹ |
Dative | पण्डिताय paṇḍitā́ya |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितेभ्यः paṇḍitébhyaḥ |
Ablative | पण्डितात् paṇḍitā́t |
पण्डिताभ्याम् paṇḍitā́bhyām |
पण्डितेभ्यः paṇḍitébhyaḥ |
Genitive | पण्डितस्य paṇḍitásya |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितानाम् paṇḍitā́nām |
Locative | पण्डिते paṇḍité |
पण्डितयोः paṇḍitáyoḥ |
पण्डितेषु paṇḍitéṣu |
Notes |
|
Alternative forms
[edit]Descendants
[edit]- Pali: paṇḍita
- Prakrit: 𑀧𑀁𑀟𑀺𑀅 (paṃḍia)
- Old Javanese: paṇḍita
- Chinese: 班智達/班智达 (bānzhìdá) (phono-semantic matching)
Borrowed terms
[edit]Descendants
References
[edit]- ^ Mayrhofer, Manfred (1996) Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan][1] (in German), volume 2, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, pages 70-1
- ^ Turner, Ralph Lilley (1969–1985) “paṇḍitá”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press
Further reading
[edit]- Monier Williams (1899) “पण्डित”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 580, column 3.
- Apte, Vaman Shivram (1890) “पण्डित”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan
- Arthur Anthony Macdonell (1893) “पण्डित”, in A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout, London: Oxford University Press
- Hellwig, Oliver (2010-2024) “paṇḍita”, in DCS - The Digital Corpus of Sanskrit, Berlin, Germany.
Categories:
- Hindi terms with IPA pronunciation
- Hindi lemmas
- Hindi adjectives
- Hindi indeclinable adjectives
- Hindi nouns
- Hindi nouns with other-gender equivalents
- Hindi masculine nouns
- Hindi masculine consonant-stem nouns
- Pali lemmas
- Pali nouns
- Pali nouns in Devanagari script
- Pali masculine nouns
- Sanskrit terms belonging to the root ज्ञा
- Sanskrit terms belonging to the root प्रज्ञा
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms derived from the Proto-Indo-European root *ǵneh₃-
- Sanskrit terms borrowed from Prakrit
- Sanskrit terms derived from Prakrit
- Sanskrit terms borrowed back into Sanskrit
- Sanskrit terms suffixed with -इत
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit adjectives in Devanagari script
- Sanskrit terms with quotations
- Sanskrit nouns
- Sanskrit nouns in Devanagari script
- Sanskrit masculine nouns
- Sanskrit a-stem nouns