Jump to content

kółko

From Wiktionary, the free dictionary
See also: kolko, Kolko, koľko, and kol'ko

Old Polish

[edit]

Etymology

[edit]
Etymology tree
Proto-Indo-European *kʷelh₁-
Proto-Indo-European *-os
Proto-Slavic *kȍlo
Old Polish koło
Proto-Slavic *-ъko
Old Polish -ko
Old Polish kółko

    From koło + -ko. First attested in the 15th century.

    Pronunciation

    [edit]
    • IPA(key): (10th–15th CE) /kɔːɫkɔ/
    • IPA(key): (15th CE) /koɫkɔ/

    Noun

    [edit]

    kółko n (diminutive kółeczko)

    1. (attested in Pomerania, Greater Poland) diminutive of koło (“circle; round object”)
      • 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[2], [3], [4], volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 68:
        Kolko circulus
        [Kółko circulus]
      • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 136v:
        Lista […] sine r est res sperica vlg. kolko eciam dicitur porcio panis
        [Lista […] sine r est res sperica vlg. kółko eciam dicitur porcio panis]
    2. (attested in Greater Poland) diminutive of koło (“wheel”)
      • 1892 [1493], Adolf Warschauer, editor, Sonder-Veröffentlichungen der historischen Gesellschaft für die Provinz Posen, volume I, Poznań, page 351:
        Pro kolka ad taczek decem grossos
        [Pro kółka ad taczek decem grossos]

    Derived terms

    [edit]
    nouns

    Descendants

    [edit]
    • Polish: kółko
    • Silesian: kōłko

    References

    [edit]
    • Boryś, Wiesław (2005), “koło”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    • Bańkowski, Andrzej (2000), “koło”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    • B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “kółko”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
    • Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “kółko”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

    Polish

    [edit]
    Polish Wikipedia has an article on:
    Wikipedia pl

    Alternative forms

    [edit]

    Etymology

    [edit]
    Etymology tree
    Proto-Indo-European *kʷelh₁-
    Proto-Indo-European *-os
    Proto-Slavic *kȍlo
    Old Polish koło
    Proto-Slavic *-ъko
    Old Polish -ko
    Old Polish kółko
    Polish kółko

      Inherited from Old Polish kółko. By surface analysis, koło +‎ -ko. Compare Kashubian kółkò and Slovincian kólkô.

      Pronunciation

      [edit]
       
      • Audio:(file)
      • Rhymes: -uwkɔ
      • Syllabification: kół‧ko

      Noun

      [edit]

      kółko n (diminutive kółeczko)

      1. diminutive of koło
      2. social circle, group (group of people sharing a hobby or similar common interest)
      3. (colloquial) steering wheel
        Synonym: kierownica
      4. (Kuyavia, Central Greater Poland, Kostrzyn, Środa Wielkopolska, Suwałki, Augustów Governorate, Podlachia, Tykocin, Drohiczyn, Masuria, Near Masovian, Łukowiec, Jagodne, Siedlce, Łuków, Far Masovian, Przasnysz, Łowicz, Masovian Borderland, spinning) synonym of kołowrotek (“spinning wheel”)
      5. (Eastern Kraków, Gmina Stopnica, in the plural) cart of a plough
      6. (Western Kraków, Sławków, Eastern Lublin, Biłgoraj) shape of a braid of hair

      Declension

      [edit]
      Declension of kółko
      singular plural
      nominative kółko kółka
      genitive kółka kółek
      dative kółku kółkom
      accusative kółko kółka
      instrumental kółkiem kółkami
      locative kółku kółkach
      vocative kółko kółka

      Derived terms

      [edit]
      adverbs
      nouns
      verbs

      Trivia

      [edit]

      According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), kółko is one of the most used words in Polish, appearing 1 time in scientific texts, 15 times in news, 46 times in essays, 9 times in fiction, and 5 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 75 times, making it the 847th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

      References

      [edit]
      1. ^ Ida Kurcz (1990), “kółko”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 199

      Further reading

      [edit]
      • Modern Standard Polish:
        • “kółko”, in Wielki słownik języka polskiego‎[5] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
        • “kółko”, in Polish dictionaries at PWN‎[6] (in Polish)
      • Middle Polish:
      • Historic dictionaries:
      • Dialectal dictionaries:
        • Jan Karłowicz (1901), “koło”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 405
        • Małgorzata Kapusta (2017), “kółko”, in Mowa mieszkańców pogranicza Mazowsza (na przykładzie gminy Głowaczów w powiecie kozienickim) (in Polish), Warsaw: Elipsa, →ISBN, page 79
        • Marzena Kozanecka-Zwierz, Magdalena Bartosiewicz, Renata Marciniak-Firadza, editors (2014), “kółko”, in Gwara – Księżaków "język ojczysty" Dziedzictwo regionu łowickiego (in Polish), Łowicz: Muzeum w Łowiczu, →ISBN, page 36
      Retrieved from "https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=kółko&oldid=90110018"