gdyby

Lower Sorbian

Etymology

Univerbation of gdyž (“if”) +‎ by (“would”).

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈdɨ.bɨ/
• Rhymes: -ɨbɨ
• Syllabification: gdy‧by

Verb

gdyby (defective, invariable)

1. if…would

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *kʷodéh₂

Proto-Balto-Slavic *kadāˀn

Proto-Slavic *kъda

Proto-Slavic *kъdy

Old Polish gdy

Proto-Indo-European *bʰuH-

Proto-Indo-European *-t

Proto-Indo-European *bʰúHt

Proto-Indo-European *h₁es-

Proto-Indo-European *h₁ésti

Proto-Balto-Slavic *bū́ˀtei

Proto-Slavic *byti

Proto-Slavic *by

Old Polish by

Old Polish -by

Old Polish gdyby

From gdy + -by. First attested in 1418.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /ɡdibi/
• IPA^(key): (15^th CE) /ɡdibi/

Conjunction

gdyby

1. (attested in Greater Poland) introduces an unreal conditional; if
   • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 31:

     Gdyby ktho kogo zabyl, ranyl, yako mayą na nye doszwyaczycz

     [Gdyby kto kogo zabił, ranił, jako mają na nie doświaczyć]

   • 1895 [1418], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici‎^[2], volume VIIIa, page 144:

     A gdibi bil plascza ne wrzocil, tegdy tego rakoyemstwa przoszen

     [A gdyby był płaszcza nie wrocił, tegdy tego rękojemstwa prożen]

   • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 37:

     Gdyby ktho mowyl o rayczach przed dzyedzycznym panem. Pythalysczye nasz o prawo thymy szlowy: Gdyby kthory czlowyek rzekl przed dzyedzycznym paanem o rayczach mowyącz, aby nye byly prawdzywy..., czo then za tho przepadl?

     [Gdyby kto mowił o rajcach przed dziedzicznym panem. Pytaliście nas o prawo tymi słowy: Gdyby ktory człowiek rzekł przed dziedzicznem pa[a]nem o rajcach mowiąc, aby nie byli prawdziwi..., co ten za to przepadł?]

   • 1858 [1498], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich‎^[3], 2 edition, volume VI, page 273:

     Gdibi sią w sądzie zwada stala (de trubatione iuris)

     [Gdyby się w sądzie zwada stała (de trubatione iuris)]

2. The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
   1. to, so that, in order to
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[4], page 549:

        Alye tego myly Cristus yavnye nye rzekl, gdyby yny slyschely, alye ysch tego nye baczyly, bo nye chczyal myly Krystus grzecha Iudaschova

        [Ale tego miły Krystus jawnie nie rzekł, gdyby ini słyszeli, ale iż tego nie baczyli, bo nie chciał miły Krystus [zjawiać] grzecha Judaszowa]

Derived terms

conjunctions

• gdyby tylko
• jako gdyby
• niżli gdyby

Descendants

• Polish: gdyby
• Silesian: gdyby

References

• Bańkowski, Andrzej (2000), “gdyby”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “gdyby”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *kʷodéh₂

Proto-Balto-Slavic *kadāˀn

Proto-Slavic *kъda

Proto-Slavic *kъdy

Old Polish gdy

Proto-Indo-European *bʰuH-

Proto-Indo-European *-t

Proto-Indo-European *bʰúHt

Proto-Indo-European *h₁es-

Proto-Indo-European *h₁ésti

Proto-Balto-Slavic *bū́ˀtei

Proto-Slavic *byti

Proto-Slavic *by

Old Polish by

Old Polish -by

Old Polish gdyby

Polish gdyby

Inherited from Old Polish gdyby. By surface analysis, gdy +‎ -by.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈɡdɘ.bɘ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ɡdɨ.bɨ/
• (Greater Poland):
  • (Chełmno-Dobrzyń) IPA^(key): [ˈɡdɘ.bɘ]
  • (Central Greater Poland) IPA^(key): [ˈɡdɘ.bɘ]
  • (Southern Greater Poland) IPA^(key): [ˈɡdɘ.bɘ]
• (Lesser Poland):
  • (Masovian Borderland) IPA^(key): [ˈɡdɘ.bɘ]
• (Borderlands):
  • (Northern Borderlands) IPA^(key): [ˈɡdɘ.bɘ]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɘbɘ
• Syllabification: gdy‧by

Conjunction

gdyby

1. introduces an unreal conditional; if

   Near-synonyms: jakby, jeśliby, jeżeliby, żeby

   Gdybym miał więcej pieniędzy, kupiłbym nowy samochód. ― If I had more money, I would buy a new car.

   Byłoby nam cieplej, gdybyś nie otworzył okna! ― We would be warmer if you hadn’t opened the window!

   Gdybym był wiedział, że się przewrócę, to bym usiadł. ― If I had known that I would fall over, I would have sat down.

2. used to introduce a polite suggestion; what if
3. (originally Northern Borderlands, Lithuania, now standard) expresses optative meaning; if only

   Near-synonym: żeby

4. (Chełmno-Dobrzyń, Mały Komorsk, Central Greater Poland, Września, Southern Greater Poland, Rawicz, Pakosław, Masovian Borderland, Głowaczów, Brzóza, Northern Borderlands, Lithuania) synonym of niby
5. (Masovian Borderland, Przytyk, Bukówno, Młodynie Górne) synonym of aniżeli
6. (Central Greater Poland, Kościan) synonym of czy / czyby
7. (obsolete) synonym of jakby

Declension

Combined forms of gdyby

	singular	plural
1st person	gdybym	gdybyśmy
2nd person	gdybyś	gdybyście
3rd person	gdyby	gdyby

Derived terms

adverb

• jak gdyby nigdy nic

conjunction

• jak gdyby

noun

• gdybologia

particle

• gdyby nie

phrase

• gdyby babcia miała wąsy, toby była dziadkiem

verbs

• gdybać impf

Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), gdyby is one of the most used words in Polish, appearing 25 times in scientific texts, 1 time in news, 27 times in essays, 67 times in fiction, and 103 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 223 times, making it the 248th most common word in a corpus of 500,000 words.

Further reading

• “gdyby”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[5] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “gdyby”, in Polish dictionaries at PWN‎^[6] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “gdyby”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “GDYBY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 14 January 2008
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “gdyby”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “gdyby”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “gdyby”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 814
• Jan Karłowicz (1901), “gdyby”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 65
• gdyby in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

Silesian

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *kʷodéh₂

Proto-Balto-Slavic *kadāˀn

Proto-Slavic *kъda

Proto-Slavic *kъdy

Old Polish gdy

Proto-Indo-European *bʰuH-

Proto-Indo-European *-t

Proto-Indo-European *bʰúHt

Proto-Indo-European *h₁es-

Proto-Indo-European *h₁ésti

Proto-Balto-Slavic *bū́ˀtei

Proto-Slavic *byti

Proto-Slavic *by

Old Polish by

Old Polish -by

Old Polish gdyby

Silesian gdyby

Inherited from Old Polish gdyby. By surface analysis, gdy +‎ -by.

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈɡdɪ.bɪ/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɪbɪ
• Syllabification: gdy‧by

Conjunction

gdyby

1. introduces an unreal conditional; if

Declension

Combined forms of gdyby

	singular	plural
1st person	gdybych	gdybychmy
2nd person	gdybyś	gdybyście
3rd person	gdyby	gdyby

Further reading

• gdyby in silling.org