powiat

English

Etymology

Borrowed from Polish powiat.

Noun

powiat (plural powiats)

2. The second-level unit of local government and administration in Poland.

Translations

Translations

• Belarusian: паве́т m (pavjét)
• Polish: powiat (pl) m inan
• Russian: по́вят (ru) m (póvjat)
• Ukrainian: пові́т m (povít)

Old Polish

Alternative forms

• powiet

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *-o

Proto-Indo-European *h₂epó

Proto-Indo-European *h₂pó

Proto-Balto-Slavic *pa

Proto-Slavic *po

Proto-Slavic *po-

Proto-Indo-European *weyt-der.

Proto-Balto-Slavic *waitas

Proto-Slavic *větъ

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Balto-Slavic *-éitei

Proto-Slavic *-iti

Proto-Slavic *větiti

Proto-Slavic *povětitideverb.

Proto-Slavic *povětъ

Old Polish powiat

Inherited from Proto-Slavic *povětъ. First attested in the 14th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /pɔvʲa(ː)t/
• IPA^(key): (15^th CE) /pɔvʲat/, /pɔvʲɒt/

Noun

powiat m inan

1. (attested in Greater Poland) district; powiat; judicial district
   • 1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1045, Poznań:

     Ysze pan starosta w tem posnanskem powacze nye bil ot swantego Thomi asz do nedzele Letare

     [Iże pan starosta w tem Poznańskiem powiacie nie był ot świętego Tomy aż do niedziele Letare]

   • 1876-1929 [Fifteenth century], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[2], volume XXVII, page 265:

     Powyath krolewsky bannum regium

     [Powiat krolewski bannum regium]

   • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 91r:

     Districtus vlg. powyath

     [Districtus vlg. powiat]

   • [End of the 15th century], rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rkpsie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 381, z r. 1457, page 71rb:

     [D]istrictus vlg. powath

     [[D]istrictus vlg. powiat]

   • End of the 15th century, Wokabularz petersburski I, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.XVI.33, page 6:

     Districtus powat

     [Districtus powiat]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 37r:

     Decapolis est regio decem ciuitatum povyąth districtus

     [Decapolis est regio decem ciuitatum powiat districtus]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 136v:

     Territorium id est parua terra eyn lendleyn povyąth

     [Territorium id est parua terra eyn lendleyn powiat]

2. (attested in Lesser Poland) diocese
   • 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎^[3], Krakow, page 716:

     A yesthlyby potrzebno, o thaką rzecz mogą sye do povyąthu svego bysskupa vczyecz (si facultas affuerit episcopi dioecesani consilio in hac parte)

     [A jestliby potrzebno, o taką rzecz mogą sie do powiatu swego biskupa uciec (si facultas affuerit episcopi dioecesani consilio in hac parte)]

   • 1901 [End of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 324:

     Ut de subvrbanis villis... ad suam homines ciuitatem capitalem convenirent, vbi territorium, povath, habebant

     [Ut de subvrbanis villis... ad suam homines ciuitatem capitalem convenirent, vbi territorium, powiat, habebant]

Derived terms

adjectives

• powiatny

nouns

• powiatek

Descendants

• Polish: powiat
  • → English: powiat

References

• Boryś, Wiesław (2005), “powiat”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “powiat”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “powiat”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “powiat”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “powiat”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *-o

Proto-Indo-European *h₂epó

Proto-Indo-European *h₂pó

Proto-Balto-Slavic *pa

Proto-Slavic *po

Proto-Slavic *po-

Proto-Indo-European *weyt-der.

Proto-Balto-Slavic *waitas

Proto-Slavic *větъ

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Balto-Slavic *-éitei

Proto-Slavic *-iti

Proto-Slavic *větiti

Proto-Slavic *povětitideverb.

Proto-Slavic *povětъ

Old Polish powiat

Polish powiat

Inherited from Old Polish powiat.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈpɔ.vjat/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈpɔ.vjat/, /ˈpɔ.vjɒt/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɔvjat
• Syllabification: po‧wiat

Noun

powiat m inan (diminutive powiacik, related adjective powiatowy)

1. powiat, county (second-level unit of local government and administration in Poland, between a gmina and a województwo)

   Coordinate terms: gmina, sołectwo, województwo

   1. (metonymic) powiat (people living in such a division)
   2. (government, metonymic) powiat office (headquarters of such a district)
   3. (government, metonymic) powiat authorities (people in charge of such a district)
   • 2001 [1970], 50:24 from the start, in Jak rozpętałem drugą wojnę światową [How I Unleashed World War II]‎^[4], spoken by Franek Dola (Marian Kociniak):

     “Chrząszczyżewoszyce, powiat Łękołody.”

     “Chrząszczyżewoszyce, Łękołody county.”

Declension

Declension of powiat

	singular	plural
nominative	powiat	powiaty
genitive	powiatu	powiatów
dative	powiatowi	powiatom
accusative	powiat	powiaty
instrumental	powiatem	powiatami
locative	powiecie	powiatach
vocative	powiecie	powiaty

Descendants

• → English: powiat

Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), powiat is one of the most used words in Polish, appearing 1 time in scientific texts, 66 times in news, 40 times in essays, 6 times in fiction, and 3 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 116 times, making it the 523rd most common word in a corpus of 500,000 words.

Further reading

• powiat in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• powiat in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “powiat”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “POWIAT”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 20.03.2020
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “powiat”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “powiat”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “powiat”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 841