ականջ

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Armenian[edit]

ականջ

Etymology[edit]

From Old Armenian ականջ (akanǰ); see it for more.

Pronunciation[edit]

Noun[edit]

ականջ (akanǰ)

  1. (anatomy) ear
    ականջ անել / ականջ դնելakanǰ anel / akanǰ dnel1) listen; 2) to consider, to pay attention to; 3) to eavesdrop, to listen in
    ականջ կախելakanǰ kaxelto listen, to agree
    ականջ(ը) տալakanǰ(ə) tal1) to do as someone says; 2) to listen
    ականջը արնոտել՝ կտրելakanǰə arnotel, ktrel1) used when a man or woman gets engaged; 2) to sacrifice an animal
    ականջը բամբակ՝ բուրդ կոխելakanǰə bambak, burd koxelto ignore, to turn a deaf ear
    ականջը գցելakanǰə gcʿelto reach someone's ears, to inform someone
    ականջը դռանը / ականջը դռանը լինելakanǰə dṙanə / akanǰə dṙanə linelto have one's ear to the ground, to await something
    ականջը թեթևakanǰə tʿetʿewto do as one's told, to quickly obey
    ականջը լցնելakanǰə lcʿnelto turn someone against someone else by repeatedly saying negative things about that person
    ականջը ծակakanǰə cakunyielding, intractable
    ականջը ծակելakanǰə cakel1) to pierce the earlobe; 2) to hurt the ears (e.g., with a piercing shriek)
    ականջը ծանրakanǰə canrhard of hearing, partially deaf
    ականջը ծանրանալakanǰə canranalto have a trouble hearing, to become somewhat hard of hearing
    ականջը կախakanǰə kax1) eavesdropping, following secret conversations; 2) minding one's own business, not getting involved in other people's business
    ականջը կանչել (խոսել)akanǰə kančʿel (xosel)to hear a voice in one's head, which is seen as a sign that someone is talking about one
    ականջը կանչի՝ խոսիakanǰə kančʿi, xosito let someone know that they are being talked about (especially when an absent person is talked about)
    ականջը ձայնի՝ ձենի (լինել)akanǰə jayni, jeni (linel)to be waiting for news, to have one's ear to the ground
    ականջը մտնելakanǰə mtnelto understand, to get
    ականջը ոլորել / ականջը քաշելakanǰə olorel / akanǰə kʿašel1) to twist someone's ear (causing pain); 2) to advise, to warn, to scold
    ականջը սղոցել՝ խարտոցելakanǰə słocʿel, xartocʿel1) to annoy by repeatedly saying the same things over and over again; 2) (music) to unnerve with cacophony
    ականջը սրել՝ լարելakanǰə srel, larelto prick up one's ears, to concentrate in order to hear well
    ականջը տանելakanǰə tanelto talk someone's ear off, to talk excessively
    ականջը ցցելakanǰə cʿcʿelsee ականջը սրել
    ականջի՝ ականջից բուրդը (բամբակը) հանելakanǰi, akanǰicʿ burdə (bambakə) hanelto listen carefully, to be all ears
    ականջի ետև գցելakanǰi etew gcʿelto ignore
    ականջի ետևը տեսնելakanǰi etewə tesnelto see that someone cannot achieve what they set out to do, that they are bound to fail
    ականջին ասելakanǰin aselto whisper secretly in someone's ear
    ականջին դիպչել՝ հասնելakanǰin dipčʿel, hasnelto listen, to not know something fully or with certainty
    ականջին զարկելakanǰin zarkelto reach one's ear, to remember, to not forget
    ականջին ընկնելakanǰin ənknelsee ականջն ընկնել
    ականջին հասցնելakanǰin hascʿnel1) to box someone's ear; 2) to announce news, to bring news
    ականջին օղ անելakanǰin ōł anelto keep in one's mind as a piece of advice, to always remember something as a piece of advice
    ականջն ընկնել / ականջովն ընկնելakanǰn ənknel / akanǰovn ənknelto hear, to listen
    ականջները խլշելakanǰnerə xlšelto prick up one's ear, to listen carefully
    ականջները խցելakanǰnerə xcʿelto be indifferent, to not want to hear
    ականջները չորս անելakanǰnerə čʿors anelto be all ears, to listen very attentively
    ականջում հալելakanǰum halelto explain the details, to explain very well
    իշի (ուղտի) ականջում քնելiši (ułti) akanǰum kʿnelto be unaware or ignorant of the reality
    մեծ կտորը ականջը թողնել՝ մնալmec ktorə akanǰə tʿołnel, mnalused as an expression of threat
    մի ականջից մտնել, մյուսից դուրս գալmi akanǰicʿ mtnel, myusicʿ durs gal1) in one ear and out the other; 2) to ignore or not value what was said
  2. (figuratively) hearing, ability to hear
  3. (figuratively) spy, informant
  4. (figuratively) anything that is ear-shaped or resembles an ear
  5. (figuratively) shoehorn
  6. (dialectal) eye (of a needle)
  7. (dialectal) leather bearing (on a spinning wheel)
  8. (dialectal) type of pastry shaped like an ear

Declension[edit]


Old Armenian[edit]

Etymology[edit]

Originally the dual of ունկն (unkn), from earlier *ագկանջ (*agkanǰ), from Proto-Indo-European *h₂(e/o)ws-kn̥-ih₁, from *h₂ṓws.

Noun[edit]

ականջ (akanǰ)

  1. ear
    թմբուկ ականջացtʿmbuk akanǰacʿdrum, tympanum
    խնուլ զականջսxnul zakanǰsto stop one's ears
    ուղղել զականջսułłel zakanǰsto prick up one's ears
    ասել, խօսել յականջսasel, xōsel yakanǰsto speak in one's ear
    ցաւ ականջացcʿaw akanǰacʿear-ache
    քչփորիկ ականջացkʿčʿpʿorik akanǰacʿear-picker
    գէջ ականջացgēǰ akanǰacʿear-wax
    ականջ ծովուakanǰ covucove, creek
    ականջ ձկանakanǰ jkanmussel
    ձգել զականջ ուրուքjgel zakanǰ urukʿto pinch the ear of someone; to rub his ears

Declension[edit]

Usage notes[edit]

Classically used only in the plural ականջք (akanǰkʿ), referring to both ears; ունկն (unkn) referred to a single ear. This is one of few words in which the Proto-Indo-European dual number has survived. See ակն (akn)/աչք (ačʿkʿ) for another example.

Derived terms[edit]

Descendants[edit]

References[edit]

  • Ačaṙyan, Hračʿya (1940) Hayocʿ lezvi patmutʿyun [History of the Armenian Language] (in Armenian), volume I, Yerevan: University Press, page 34
  • Ačaṙean, Hračʿeay (1971–1979), “ականջ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words] (in Armenian), 2nd edition, Yerevan: University Press
  • Awetikʿean, G.; Siwrmēlean, X.; Awgerean, M. (1836–1837), “ականջ”, in Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Martirosyan, Hrach (2010), “akanǰ”, in Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden, Boston: Brill, page 21
  • Petrosean, H. Matatʿeay V. (1879), “ականջ”, in Nor Baṙagirkʿ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy