budzić

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰewdʰ-

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Indo-European *bʰowdʰéyeti

Proto-Balto-Slavic *báudīˀtei

Proto-Slavic *budìti

Old Polish budzić

Inherited from Proto-Slavic *budìti. First attested in the 15th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /bud͡ʑʲit͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /bud͡ʑʲit͡ɕʲ/

Verb

budzić impf

1. (hapax legomenon) to awaken
   • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[1], [2], [3]}, volume XXV, page 157:

     Budzy wolą movet enim liberum

     [Budzi wolą movet enim liberum]

Derived terms

verbs

• obudzić pf, obudzać impf
• pobudzić pf, pobudzać impf, pobudzawać impf
• wzbudzić pf, wzbudzać impf
• zbudzić pf

Related terms

nouns

• pobudek
• pobudka
• pobudzenie
• podbudzenie
• wzbudzenie

Descendants

• Polish: budzić
• Silesian: budzić

References

• Boryś, Wiesław (2005), “budzić”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “budzić”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “budzić”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “budzić”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Brückner, Aleksander (1927), “budzić”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• K. Nitsch, editor (1954), “budzić”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 175
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “budzić”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “budzić”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰewdʰ-

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Indo-European *bʰowdʰéyeti

Proto-Balto-Slavic *báudīˀtei

Proto-Slavic *budìti

Old Polish budzić

Polish budzić

Inherited from Old Polish budzić.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈbu.d͡ʑit͡ɕ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈbu.d͡ʑit͡ɕ/
• (Greater Poland):
  • (Kuyavia) IPA^(key): [ˈbu.d͡ʑit͡ɕ]

• Audio 1; “budzić”:

  (file)

• Audio 2; “budzić”:

  (file)

• Audio 3; “budzić się”:

  (file)

• Rhymes: -ud͡ʑit͡ɕ
• Syllabification: bu‧dzić

Verb

budzić impf (perfective obudzić)

1. (transitive) to awaken, to wake, to wake up, to stir (to interrupt someone's sleep) [with z (+ genitive) ‘from what’; or with instrumental ‘with what’]

   Synonyms: przebudzać, zbudzać

   Antonym: usypiać

2. (transitive) to awaken, to wake, to wake up, to stir (to bring out of some state) [with z (+ genitive) ‘from what’; or with do (+ genitive) ‘to/for what’]

   Synonyms: przebudzać, zbudzać

3. (transitive) to awaken, to stir (to evoke some reactions, e.g. attitudes or feelings) [with w (+ locative) ‘in whom’; or (proscribed) with u (+ genitive) ‘in whom’]

   Synonyms: wzbudzać, zbudzać

4. (transitive, Kuyavia, agriculture) to stir (to move beetroots with a hoe, etc.)
5. (transitive, obsolete) to encourage, to arouse

   Synonym: pobudzać

6. (transitive, Middle Polish) to heal, to cure, to treat

   Synonym: leczyć

7. (reflexive with się) to awaken, to wake up (to stop sleeping, to become awake) [with z (+ genitive) ‘from what’]

   Synonyms: przebudzać się, wybudzać się, zbudzać się

   Antonyms: usypiać, zasypiać

   Budziłem się kilka razy w nocy. ― I woke up a few times during the night.

8. (reflexive with się) to wake up (to regain a sense of reality) [with z (+ genitive) ‘from what’]

   Synonyms: przebudzać się, przytomnieć, wybudzać się, zbudzać się

9. (reflexive with się) to wake up (to become active after a period of inactivity) [with z (+ genitive) ‘from what’; or with do (+ genitive) ‘to/for what’]

   Synonyms: odradzać się, przebudzać się, wybudzać się, zbudzać się

10. (reflexive with się, of internal phenomena, e.g. feelings) to awaken (to arise as a result of some circumstances or events) [with w (+ locative) ‘in whom’; or (proscribed) with u (+ genitive) ‘in whom/what’]

    Synonyms: przebudzać się, rodzić się, wzbudzać się, zbudzać się

    Hypernym: powstawać

Conjugation

Conjugation of budzić impf

	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		budzić
present tense	1st	budzę			budzimy
	2nd	budzisz			budzicie
	3rd	budzi			budzą
	impersonal	budzi się
past tense	1st	budziłem, -(e)m budził	budziłam, -(e)m budziła	budziłom, -(e)m budziło	budziliśmy, -(e)śmy budzili	budziłyśmy, -(e)śmy budziły
	2nd	budziłeś, -(e)ś budził	budziłaś, -(e)ś budziła	budziłoś, -(e)ś budziło	budziliście, -(e)ście budzili	budziłyście, -(e)ście budziły
	3rd	budził	budziła	budziło	budzili	budziły
	impersonal	budzono
future tense	1st	będę budził, będę budzić	będę budziła, będę budzić	będę budziło, będę budzić	będziemy budzili, będziemy budzić	będziemy budziły, będziemy budzić
	2nd	będziesz budził, będziesz budzić	będziesz budziła, będziesz budzić	będziesz budziło, będziesz budzić	będziecie budzili, będziecie budzić	będziecie budziły, będziecie budzić
	3rd	będzie budził, będzie budzić	będzie budziła, będzie budzić	będzie budziło, będzie budzić	będą budzili, będą budzić	będą budziły, będą budzić
	impersonal	będzie budzić się
conditional	1st	budziłbym, bym budził	budziłabym, bym budziła	budziłobym, bym budziło	budzilibyśmy, byśmy budzili	budziłybyśmy, byśmy budziły
	2nd	budziłbyś, byś budził	budziłabyś, byś budziła	budziłobyś, byś budziło	budzilibyście, byście budzili	budziłybyście, byście budziły
	3rd	budziłby, by budził	budziłaby, by budziła	budziłoby, by budziło	budziliby, by budzili	budziłyby, by budziły
	impersonal	budzono by
imperative	1st	niech budzę			budźmy
	2nd	budź			budźcie
	3rd	niech budzi			niech budzą
active adjectival participle		budzący	budząca	budzące	budzący	budzące
passive adjectival participle		budzony	budzona	budzone	budzeni	budzone
contemporary adverbial participle		budząc
verbal noun		budzenie

Derived terms

nouns

• budzik

verbs

• dobudzić pf
• obudzić pf
• pobudzić pf, pobudzać impf
• przebudzić pf, przebudzać impf
• rozbudzić pf, rozbudzać impf
• wybudzić pf, wybudzać impf
• wzbudzić pf, wzbudzać impf
• zabudzić pf, zabudzać impf
• zbudzić pf, zbudzać impf

verbs

• budzić się z ręką w nocniku impf, obudzić się z ręką w nocniku pf

Related terms

adjectives

• pobudliwy

nouns

• pobudka

Further reading

• “budzić”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[4] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “budzić się”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[5] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “budzić”, in Polish dictionaries at PWN‎^[6] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “budzić”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “budzić się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Ewa Małachowska-Pasek (20.11.2025), “BUDZIĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Ewa Małachowska-Pasek (28.04.2011), “BUDZIĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “budzić”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “budzić”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “budzić”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 228
• budzić in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
• Władysław Matlakowski (1892), “budzić”, in Słownik wyrazów ludowych zebranych w Czerskiem i na Kujawach (in Polish), Kraków: nakł. Akademii Umiejętności; Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego pod zarządem A. M. Kosterkiewicza, page 2

Silesian

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰewdʰ-

Proto-Indo-European *-yeti

Proto-Indo-European *-éyeti

Proto-Indo-European *bʰowdʰéyeti

Proto-Balto-Slavic *báudīˀtei

Proto-Slavic *budìti

Old Polish budzić

Silesian budzić

Inherited from Old Polish budzić.

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈbu.d͡ʑit͡ɕ/
• Rhymes: -ud͡ʑit͡ɕ
• Syllabification: bu‧dzić

Verb

budzić impf

1. (transitive) to awaken, to wake, to wake up, to stir (to interrupt someone's sleep)
2. (transitive) to awaken, to wake, to wake up, to stir (to cause; to entice)
3. (transitive) to awaken, to stir (to evoke some reactions, e.g. attitudes or feelings)
4. (reflexive with sie) to awaken, to wake up (to stop sleeping, to become awake)

Conjugation

Conjugation of budzić impf
	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		budzić
present tense	1st	budzã			budzymy
	2nd	budzisz			budzicie
	3rd	budzi			budzōm
past tense	1st	budziłch, budziłech, budził żech	budziłach budziła żech	budziłoch1) budziło żech1)	budzilimy, budzilichmy	budziłymy, budziłychmy
	2nd	budziłś, budziłeś, budził żeś	budziłaś budziła żeś	budziłoś1) budziło żeś1)	budziliście, budzili żeście	budziłyście, budziły żeście
	3rd	budził	budziła	budziło	budzili	budziły
future tense	1st	bydã budził, bydã budzić	bydã budziła, bydã budzić	bydã budziło,1) bydã budzić	bydymy budzili, bydymy budzić	bydymy budziły, bydymy budzić
	2nd	bydziesz budził, bydziesz budzić	bydziesz budziła, bydziesz budzić	bydziesz budziło,1) bydziesz budzić	bydziecie budzili, bydziecie budzić	bydziecie budziły, bydziecie budzić
	3rd	bydzie budził, bydzie budzić	bydzie budziła, bydzie budzić	bydzie budziło, bydzie budzić	bydōm budzili, bydōm budzić	bydōm budziły, bydōm budzić
pluperfect tense2)	1st	bōłch budził, bōłech budził, bōł żech budził	byłach budziła była żech budziła	byłoch budziło1) było żech budziło1)	byli my budzili, bylichmy budzili	były my budziły, byłychmy budziły
	2nd	bōłś budził, bōłeś budził, bōł żeś budził	byłaś budziła była żeś budziła	byłoś budziło1) było żeś budziło1)	byliście budzili, byli żeście budzili	byłyście budziły, były żeście budziły
	3rd	bōł budził	była budziła	było budziło1)	były my budzili, byłychmy budzili	były budziły
conditional	1st	bych budził	bych budziła	byście budzili	by my budziły, bychmy budziły
	2nd	byś budził	byś budziła	byście budzili	byście budziły
	3rd	by budził	by budziła	by budziło	by budzili	by budziły
imperative	1st	niych budzã			budźmy
	2nd	budź			budźcie
	3rd	niych budzi			niych budzōm
active adjectival participle		budzōncy	budzōncŏ	budzōnce	budzōncy	budzōnce
passive adjectival participle		budzōny	budzōnŏ	budzōne	budzyni	budzōne
verbal noun		budzynie
1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms. 2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

Further reading

• budzic in dykcjonorz.eu
• budzić in silling.org
• Henryk Jaroszewicz (2022), “budzić (siã)”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 66
• Eugeniusz Kosmała (2023), Dykcjōnôrz Polsko-Ślonskiy (in Silesian), b, page 120