czarny

From Wiktionary, the free dictionary
Jump to navigation Jump to search
See also: Czarny

Old Polish[edit]

Etymology[edit]

Inherited from Proto-Slavic *čь̀rnъ. First attested in the first half of the 15th century.

Pronunciation[edit]

  • IPA(key): (10th–15th CE) /t͡ʃʲaːrnɨː/
  • IPA(key): (15th CE) /t͡ʃʲɒrnɨ/

Adjective[edit]

czarny

  1. black (of a dark color)
    Coordinate term: biały
    • 1896, Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,[1], page 321:
      Ony nyewyasty odpowyedzaly: Czarny sø waszych bogow ob[ra]szy..., odpuscycyesz naam, acz ge do wody donyesyemy y zmygemy
      [Ony niewiasty odpowiedziały: Czarny są waszych bogow obr[a]zy..., odpuścicież nam, ać je do wody doniesiemy i zmyjemy]
    • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[2], page 527:
      Dał mi bog ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada, kako mogę cirpieć śmierci syna mego?
      [Dał mi Bog Ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada; kako mogę cirpieć śmierć syna mego?]
    • 1930 [Fifteenth century], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[3], 30, 40:
      Y bili sø Labanowi wszitky byale a czarne (alba et nigra) owce, a gyne bili wszitky Iacobowi
      [I były są Labanowy wszytki białe a czarne (alba et nigra) owce, a jine były wszytki Jakobowy]
    • 1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 994:
      Jako ja nye wzal thkanky pyerlovey... y plashshcza czharnego
      [Jako ja nie wziął tkanki pierłowej... i płaszcza czarnego]
    • 1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej[4], page 270:
      Lepka czyrna
      [Łepka czyrna]
  2. The meaning of this term is uncertain.
    • 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 151:
      De coccione ruffa czarneyDe coccione ruffa czarnej
      [-]
      (please add an English translation of this quotation)

Derived terms[edit]

adjectives
nouns
verbs

Related terms[edit]

nouns

Descendants[edit]

  • Masurian: cárnÿ
  • Polish: czarny
  • Silesian: czŏrny

References[edit]

Polish[edit]

Polish Wikipedia has an article on:
Wikipedia pl

Alternative forms[edit]

Etymology[edit]

Inherited from Old Polish czarny.

Pronunciation[edit]

Adjective[edit]

czarny (comparative czarniejszy or bardziej czarny, superlative najczarniejszy or najbardziej czarny, derived adverb czarno)

  1. black (the darkest color)
    Coordinate term: biały
  2. black (unlit and dark)
  3. black; dark (standing out from the lighter background with its dark color)
  4. black; dark (very dirty)
  5. black (belonging to or descended from any of various (African, Aboriginal, etc) ethnic groups which typically have dark pigmentation of the skin)
    Synonym: czarnoskóry
    1. black (related or coming from with this group)
  6. black; dark (pessimistic)
    Synonym: pesymistyczny
    Antonym: różowy
  7. black; dark (unfortunate; filled with misfortune)
    Synonym: ciemny
    Antonym: jasny
  8. dark (i.e. of humor or a character; evil or somber)

Declension[edit]

Derived terms[edit]

adjectives
adverbs
nouns
proverbs
verbs
verbs

Related terms[edit]

nouns

Trivia[edit]

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czarny (adjective) is one of the most used words in Polish, appearing 21 times in scientific texts, 5 times in news, 1 time in essays, 53 times in fiction, and 13 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 93 times, making it the 676th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

See also[edit]

Colors in Polish · kolory (layout · text)
     biały      szary      czarny
             czerwony; karmazyn              pomarańczowy; brązowy              żółty; beżowy
             limonkowy              zielony              miętowy; ciemnozielony
             cyjan; morski              błękitny              niebieski
             fuksja; indygo              magenta; purpurowy              różowy

Noun[edit]

czarny m pers

  1. (nominalized, colloquial) black person
    Synonyms: Murzyn, czarnoskóry
  2. (nominalized, derogatory) Catholic priest
    Synonyms: see Thesaurus:ksiądz
  3. (nominalized, heraldry) sable

Declension[edit]

References[edit]

  1. ^ Ida Kurcz (1990), “czarny (adjective)”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 59

Further reading[edit]