czarny
Jump to navigation
Jump to search
See also: Czarny
Old Polish
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Proto-Slavic *čь̀rnъ. First attested in the first half of the 15th century.
Pronunciation
[edit]Adjective
[edit]czarny
- (attested in Masovia) black (of a dark color)
- Coordinate term: biały
- 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,[1], page 321:
- Ony nyewyasty odpowyedzaly: Czarny sø waszych bogow ob[ra]szy..., odpuscycyesz naam, acz ge do wody donyesyemy y zmygemy
- [Ony niewiasty odpowiedziały: Czarny są waszych bogow obr[a]zy..., odpuścicież nam, ać je do wody doniesiemy i zmyjemy]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[2], page 527:
- Dał mi bog ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada, kako mogę cirpieć śmierci syna mego?
- [Dał mi Bog Ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada; kako mogę cirpieć śmierć syna mego?]
- 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[3], 30, 40:
- Y bili sø Labanowi wszitky byale a czarne (alba et nigra) owce, a gyne bili wszitky Iacobowi
- [I były są Labanowy wszytki białe a czarne (alba et nigra) owce, a jine były wszytki Jakobowy]
- 1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 994, Warsaw:
- Jako ja nye wzal thkanky pyerlovey... y plashshcza czharnego
- [Jako ja nie wziął tkanki pierłowej... i płaszcza czarnego]
- 1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej[4], page 270:
- Lepka czyrna
- [Łepka czyrna]
- The meaning of this term is uncertain.
Derived terms
[edit]adjectives
nouns
verbs
- czyrznić impf
Related terms
[edit]nouns
Descendants
[edit]References
[edit]- Boryś, Wiesław (2005) “czarny”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Sławski, Franciszek (1958-1965) “czarny”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Mańczak, Witold (2017) “czarny”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000) “czarny”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czarny”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
[edit]Alternative forms
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Old Polish czarny.
Pronunciation
[edit]- IPA(key): /ˈt͡ʂar.nɨ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈt͡ʂɒr.nɨ/
Audio 1: (file) Audio 2: (file) - Rhymes: -arnɨ
- Syllabification: czar‧ny
- Homophone: Czarny
Adjective
[edit]czarny (comparative czarniejszy or bardziej czarny, superlative najczarniejszy or najbardziej czarny, derived adverb czarno)
- black (the darkest color)
- black (unlit and dark)
- black; dark (standing out from the lighter background with its dark color)
- black; dark (very dirty)
- black (belonging to or descended from any of various (African, Aboriginal, etc) ethnic groups which typically have dark pigmentation of the skin)
- Synonym: czarnoskóry
- black (related or coming from with this group)
- black; dark (pessimistic)
- Synonym: pesymistyczny
- Antonym: różowy
- black; dark (unfortunate; filled with misfortune)
- dark (i.e. of humor or a character; evil or somber)
Declension
[edit]Declension of czarny (hard)
singular | plural | |||||
---|---|---|---|---|---|---|
masculine animate | masculine inanimate | feminine | neuter | virile (= masculine personal) | non-virile | |
nominative | czarny | czarna | czarne | czarni | czarne | |
genitive | czarnego | czarnej | czarnego | czarnych | ||
dative | czarnemu | czarnej | czarnemu | czarnym | ||
accusative | czarnego | czarny | czarną | czarne | czarnych | czarne |
instrumental | czarnym | czarną | czarnym | czarnymi | ||
locative | czarnym | czarnej | czarnym | czarnych |
Derived terms
[edit]adjectives
adverbs
nouns
- bażyna czarna
- bez czarny
- bocian czarny
- borówka czarna
- Czarna Afryka
- czarna dziura
- czarna godzina
- czarna kawa
- czarna lista
- czarna magia
- czarna melancholia
- czarna msza
- czarna ospa
- czarna owca
- czarna pantera
- czarna polewka
- czarna procesja
- czarna reakcja
- czarna robota
- czarna rozpacz
- czarna skrzynka
- czarna śmierć
- czarna teczka
- czarna wdowa
- czarne koszule
- Czarne Pantery
- czarne złoto
- czarniak
- czarnoksiężnik
- czarnoskóra
- czarnoskóry
- czarność
- czarnoziem
- czarnuch
- czarny charakter
- czarny chleb
- czarny humor
- czarny koń
- Czarny Ląd
- czarny lud
- czarny marsz
- czarny piątek
- czarny PR
- czarny rynek
- czarny salceso
- czarny sport
- czarny zwierz
- czerniak
- czernidło
- czernina
- dzięcioł czarny
- kormoran czarny
- lulek czarny
- mała czarna
- Morze Czarne
- olsza czarna
- rybitwa czarna
- wrona czarna
proverbs
verbs
verbs
Related terms
[edit]nouns
Trivia
[edit]According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czarny (adjective) is one of the most used words in Polish, appearing 21 times in scientific texts, 5 times in news, 1 time in essays, 53 times in fiction, and 13 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 93 times, making it the 676th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
See also
[edit]biały | szary | czarny |
czerwony; karmazyn | pomarańczowy; brązowy | żółty; beżowy |
limonkowy | zielony | miętowy; ciemnozielony |
cyjan; morski | błękitny | niebieski |
fuksja; indygo | magenta; purpurowy | różowy |
Noun
[edit]czarny m pers
- (nominalized, colloquial) black person
- Synonyms: Murzyn, czarnoskóry
- (nominalized, derogatory) Catholic priest
- Synonyms: see Thesaurus:ksiądz
- (nominalized, heraldry) sable
Declension
[edit]Declension of czarny
References
[edit]- ^ Ida Kurcz (1990) “czarny (adjective)”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 59
Further reading
[edit]- czarny in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- czarny in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “czarny”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “CZARNY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 24.05.2007
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “czarny”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “czarny”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “czarny”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 373
- czarny in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
Categories:
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish adjectives
- Masovia Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Old Polish terms with uncertain meaning
- zlw-opl:Blacks
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/arnɨ
- Rhymes:Polish/arnɨ/2 syllables
- Polish terms with homophones
- Polish lemmas
- Polish adjectives
- Polish hard adjectives
- Polish nouns
- Polish masculine nouns
- Polish personal nouns
- Polish nominalized adjectives
- Polish colloquialisms
- Polish derogatory terms
- pl:Heraldry
- pl:Blacks
- pl:Roman Catholicism
- pl:Male people