Jump to content

czarny

From Wiktionary, the free dictionary
See also: Czarny

Old Polish

[edit]

Etymology

[edit]
Etymology tree
Proto-Indo-European *(s)ker-
Proto-Indo-European *kers-
Proto-Indo-European *-nós
Proto-Indo-European *kr̥snós
Proto-Balto-Slavic *kiršnas
Proto-Slavic *čь̀rnъ
Old Polish czarny

    Inherited from Proto-Slavic *čь̀rnъ. First attested in the first half of the 15th century.

    Pronunciation

    [edit]
    • IPA(key): (10th–15th CE) /t͡ʃʲaːrniː/
    • IPA(key): (15th CE) /t͡ʃʲɒrni/

    Adjective

    [edit]

    czarny

    1. (attested in Masovia) black (of a dark color)
      Coordinate term: biały
      • 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,‎[2], page 321:
        Ony nyewyasty odpowyedzaly: Czarny sø waszych bogow ob[ra]szy..., odpuscycyesz naam, acz ge do wody donyesyemy y zmygemy
        [Ony niewiasty odpowiedziały: Czarny są waszych bogow obr[a]zy..., odpuścicież nam, ać je do wody doniesiemy i zmyjemy]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[3], page 527:
        Dał mi bog ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada, kako mogę cirpieć śmierci syna mego?
        [Dał mi Bog Ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada; kako mogę cirpieć śmierć syna mego?]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 30, 40:
        Y bili sø Labanowi wszitky byale a czarne (alba et nigra) owce, a gyne bili wszitky Iacobowi
        [I były są Labanowy wszytki białe a czarne (alba et nigra) owce, a jine były wszytki Jakobowy]
      • 1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 994, Warsaw:
        Jako ja nye wzal thkanky pyerlovey... y plashshcza czharnego
        [Jako ja nie wziął tkanki pierłowej... i płaszcza czarnego]
      • 1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej‎[4], page 270:
        Lepka czyrna
        [Łepka czyrna]
    2. The meaning of this term is uncertain.
      • 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[5], [6], [7], volume XXV, page 151:
        De coccione ruffa czarney
        [De coccione ruffa czarnej]

    Derived terms

    [edit]
    adjectives
    nouns
    verbs
    [edit]
    nouns

    Descendants

    [edit]
    • Polish: czarny, corny (Łowicz, Zagórze)
    • Silesian: czŏrny

    References

    [edit]
    • Boryś, Wiesław (2005), “czarny”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    • Sławski, Franciszek (1958-1965), “czarny”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
    • Mańczak, Witold (2017), “czarny”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
    • Bańkowski, Andrzej (2000), “czarny”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    • B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czarny”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

    Polish

    [edit]
    Polish Wikipedia has an article on:
    Wikipedia pl

    Alternative forms

    [edit]

    Etymology

    [edit]
    Etymology tree
    Proto-Indo-European *(s)ker-
    Proto-Indo-European *kers-
    Proto-Indo-European *-nós
    Proto-Indo-European *kr̥snós
    Proto-Balto-Slavic *kiršnas
    Proto-Slavic *čь̀rnъ
    Old Polish czarny
    Polish czarny

      Inherited from Old Polish czarny.

      Pronunciation

      [edit]
       
      • Audio 1:(file)
      • Audio 2:(file)
      • Rhymes: -arnɘ
      • Syllabification: czar‧ny
      • Homophone: Czarny

      Adjective

      [edit]

      czarny (comparative czarniejszy or bardziej czarny, superlative najczarniejszy or najbardziej czarny, derived adverb czarno, diminutive (dialectal) czerniuśki or (dialectal) cárniućki or (dialectal) cerniutki)

      1. black (the darkest color)
        czarny:  
        Coordinate term: biały
      2. black (unlit and dark)
      3. black; dark (standing out from the lighter background with its dark color)
      4. black; dark (very dirty)
      5. black (belonging to or descended from any of various (African, Aboriginal, etc) ethnic groups which typically have dark pigmentation of the skin)
        Synonym: czarnoskóry
        1. black (related or coming from with this group)
      6. black; dark (pessimistic)
        Synonym: pesymistyczny
        Antonym: różowy
      7. black; dark (unfortunate; filled with misfortune)
        Synonym: ciemny
        Antonym: jasny
      8. dark (i.e. of humor or a character; evil or somber)

      Declension

      [edit]
      Declension of czarny (hard)
      singular plural
      masculine animate masculine inanimate feminine neuter virile (= masculine personal) non-virile
      nominative/vocative czarny czarna czarne czarni czarne
      genitive czarnego czarnej czarnego czarnych
      dative czarnemu czarnej czarnemu czarnym
      accusative czarnego czarny czarną czarne czarnych czarne
      instrumental czarnym czarną czarnym czarnymi
      locative czarnym czarnej czarnym czarnych

      Derived terms

      [edit]
      adjectives
      adverbs
      nouns
      proverbs
      verbs
      verbs
      [edit]
      nouns

      Trivia

      [edit]

      According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czarny (adjective) is one of the most used words in Polish, appearing 21 times in scientific texts, 5 times in news, 1 time in essays, 53 times in fiction, and 13 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 93 times, making it the 676th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

      See also

      [edit]
      Colors in Polish · kolory (layout · text)
           biały      szary      czarny
                   czerwony; karmazyn              pomarańczowy; brązowy              żółty; beżowy
                   limonkowy              zielony              miętowy; ciemnozielony
                   cyjan; morski              błękitny              niebieski
                   fuksja; indygo              magenta; purpurowy              różowy

      Noun

      [edit]

      czarny m pers

      1. (nominalized, colloquial) black person
        Synonyms: Murzyn, czarnoskóry
      2. (nominalized, derogatory) Catholic priest
        Synonyms: see Thesaurus:ksiądz
      3. (nominalized, heraldry) sable

      Declension

      [edit]
      Declension of czarny
      singular plural
      nominative czarny czarni
      genitive czarnego czarnych
      dative czarnemu czarnym
      accusative czarnego czarnych
      instrumental czarnym czarnymi
      locative czarnym czarnych
      vocative czarny czarni

      Synonyms

      [edit]
      Regional synonyms of czarny (“black”)
      view map; edit data
      Dialect groupDialectLocationWords
      Standardczarny
      Middle Polishczárny, cárny
      Lesser PolandLasoviaNisko Countycárny
      Tarnobrzeg Countycárny
      Western KrakówGiebułtówcyrny
      Toniecyrny
      GoralPodhalecárny, cirny
      Rabka-Zdrójcerny
      This table shows various regional forms in the Polish language.

      References

      [edit]
      1. ^ Ida Kurcz (1990), “czarny (adjective)”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 59

      Further reading

      [edit]
      Retrieved from "https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=czarny&oldid=91195567"