czwartek

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *kʷetwóresder.

Proto-Indo-European *kʷetwr̥-

Proto-Indo-European *-tós

Proto-Indo-European *kʷetwr̥tós

Proto-Balto-Slavic *ketwirtas

Proto-Slavic *četvьrtъ

Proto-Indo-European *-kos

Proto-Slavic *-kъ

Proto-Slavic *-ъkъ

Proto-Slavic *četvьrtъkъ

Old Polish czwartek

Inherited from Proto-Slavic *četvьrtъkъ. By surface analysis, czwarty +‎ -ek. First attested in the 15th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /t͡ʃʲfártɛk/
• IPA^(key): (15^th CE) /t͡ʃʲfártɛk/

Noun

czwartek m inan (related adjective czwartkowy)

1. (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) Thursday
   • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎^[2], Krakow, Brodnia, page 53a:

     We czwartek o dwu sinu obu syostr panny Mariey (sc. modlitwa)

     [We czwartek o dwu synu obu siostr Panny Maryjej (sc. modlitwa)]

Derived terms

nouns

• Wielki Czwartek
• Zielony Czwartek

Descendants

• Polish: czwartek
• Silesian: sztwŏrtek

References

• Boryś, Wiesław (2005), “czwartek”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “czwartek”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Mańczak, Witold (2017), “czwartek”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “czwartek”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czwartek”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *kʷetwóresder.

Proto-Indo-European *kʷetwr̥-

Proto-Indo-European *-tós

Proto-Indo-European *kʷetwr̥tós

Proto-Balto-Slavic *ketwirtas

Proto-Slavic *četvьrtъ

Proto-Indo-European *-kos

Proto-Slavic *-kъ

Proto-Slavic *-ъkъ

Proto-Slavic *četvьrtъkъ

Old Polish czwartek

Polish czwartek

Inherited from Old Polish czwartek. By surface analysis, czwarty (“fourth”) +‎ -ek.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈt͡ʂfar.tɛk/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈt͡ʂfɒr.tɛk/
• (Greater Poland):
  • (Central Greater Poland) IPA^(key): [ˈt͡ʂfar.tɛk]
• (Lesser Poland):
  • (Western Kraków) IPA^(key): [ˈt͡ʂfar.tɛk]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -artɛk
• Syllabification: czwar‧tek

Noun

czwartek m inan (related adjective czwartkowy, abbreviation cz. or czw.)

1. Thursday
2. (Western Kraków, astronomy) synonym of kwadra (“quarter”) (lunar phase)

   nowy czwartek ― new quarter/new moon

3. (Central Greater Poland, Niegolewo) synonym of ćwierć (“one-quarter”)

Declension

Declension of czwartek

	singular	plural
nominative	czwartek	czwartki
genitive	czwartku	czwartków
dative	czwartkowi	czwartkom
accusative	czwartek	czwartki
instrumental	czwartkiem	czwartkami
locative	czwartku	czwartkach
vocative	czwartku	czwartki

Derived terms

nouns

• tłusty czwartek
• Wielki Czwartek

See also

• days of the week: dni tygodnia (appendix): poniedziałek · wtorek · środa · czwartek · piątek · sobota · niedziela ^[edit]

Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czwartek is one of the most used words in Polish, appearing 0 times in scientific texts, 72 times in news, 3 times in essays, 2 times in fiction, and 2 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 79 times, making it the 813th most common word in a corpus of 500,000 words.

Further reading

• “czwartek”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[3] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “czwartek”, in Polish dictionaries at PWN‎^[4] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “czwartek”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Magdalena Majdak (16.01.2023), “CZWARTEK”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “czwartek”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “czwartek”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “czwartek”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 407