niedziela

See also: Niedziela, niedzielą, and Niedzielą

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *né

Proto-Balto-Slavic *ne

Proto-Slavic *ne

Proto-Indo-European *dʰeh₁-der.

Proto-Balto-Slavic *dḗˀlan

Proto-Slavic *dě̀lo

Proto-Indo-European *-yeh₂

Proto-Balto-Slavic *-jāˀ

Proto-Slavic *-ja

Proto-Slavic *nedě̀ľa

Old Polish niedziela

Inherited from Proto-Slavic *nedě̀ľa. First attested in 1390.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /ɲɛd͡ʑʲɛlʲa/
• IPA^(key): (15^th CE) /ɲɛd͡ʑʲɛlʲa/

Noun

niedziela f (related adjective niedzielny)

1. Sunday
   • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎^{transliteration, transcription}, Krakow, page 2a:

     Oua f pirue nedzele tego tho aduentu poszødali szø verny xpiani priscza gego (sc. Krysta)

     [Owa w pirwe niedzieli tego to adwentu pożądali są wierni krześcijani przyścia jego (sc. Krysta)]

   • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 91v:

     Dominica vlg. nyedzela

     [Dominica vlg. niedziela]

   • [End of the 15th century], rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rkpsie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 381, z r. 1457, page 72rb:

     [D]ominica vlg. nyedzela

     [[D]ominica vlg. niedziela]

   1. Low Sunday
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 94:

        Czestnyczi i slyachta... na roczech velikych... w nyedzyeląn, w ktorąn w kosczyele bozem spyewayąn Misericordia etc., taka vstawyenya vstawyli

        [Czestnicy i ślachta... na rocech wielikich... w niedzielę, w ktorą w kościele bożem śpiewają Misericordia etc., taka ustawienia ustawili]

2. Wednesday Lent
   • 1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1045, Poznań:

     Ysze pan starosta w tem posnanskem powacze nye bil ot swantego Thomi asz do nedzele Letare

     [Iże pan starosta w tem poznańskiem powiacie nie był ot świętego Tomy aż do niedziele Letare]

3. week (period of seven days)
   • 1959 [1390], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 82, Poznań:

     Jaco Potrek ne obszaloual Sandziuoya przet szeczø nedzel

     [Jako Piotrek nie obżałował Sędziwoja przed szecią niedziel]

Derived terms

nouns

• biała niedziela
• krzyżowa niedziela
• kwietnia niedziela
• niedziela handlowa
• niedziela mięsopustna
• Niedziela Palmowa
• Niedziela Wielkanocna
• sześć niedziel
• Wiela Niedziela

Descendants

• Polish: niedziela
• Silesian: niydziela

References

• Boryś, Wiesław (2005), “niedziela”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “niedziela”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “niedziela”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “niedziela”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “niedziela”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *né

Proto-Balto-Slavic *ne

Proto-Slavic *ne

Proto-Indo-European *dʰeh₁-der.

Proto-Balto-Slavic *dḗˀlan

Proto-Slavic *dě̀lo

Proto-Indo-European *-yeh₂

Proto-Balto-Slavic *-jāˀ

Proto-Slavic *-ja

Proto-Slavic *nedě̀ľa

Old Polish niedziela

Polish niedziela

Inherited from Old Polish niedziela.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ɲɛˈd͡ʑɛ.la/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ɲɛˈd͡ʑɛ.la/
• (Greater Poland):
  • (Kuyavia) IPA^(key): [ɲɛˈd͡ʑɛ.la]
• (Masovia):
  • (Far Masovian) IPA^(key): [ɲɛˈd͡ʑɛ.la]
• (Lesser Poland):
  • (Łęczyca) IPA^(key): [ɲɛˈd͡ʑɛ.la]
  • (Kielce) IPA^(key): [ɲɛˈd͡ʑɛ.la]
  • (Western Kraków) IPA^(key): [ɲɛˈd͡ʑɛ.la]

• Audio 1:

  (file)

• Audio 2:

  (file)

• Rhymes: -ɛla
• Syllabification: nie‧dzie‧la
• Homophone: Niedziela

Noun

niedziela f (diminutive (dialectal) niedziołka or (dialectal) niedzieleńka or (dialectal) niedzielicka, related adjective niedzielny)

1. Sunday (day of the week)
2. (obsolete or dialectal, Kuyavia, Far Masovian, Przasnysz County, Łęczyca, Kutno, Sójki, Zgierz, Kielce, Mikułowice, Western Kraków, Rudawa) synonym of tydzień (“week”) (period of seven days)

   A tyś głowy nie cesała śtyry niedziele. (Far Masovian, folk song) ― And you haven't combed your head for four weeks.

Declension

Declension of niedziela

	singular	plural
nominative	niedziela	niedziele
genitive	niedzieli	niedzieli/niedziel
dative	niedzieli	niedzielom
accusative	niedzielę	niedziele
instrumental	niedzielą	niedzielami
locative	niedzieli	niedzielach
vocative	niedzielo	niedziele

• The Western Kraków dialect (Ojców, Pieskowa Skała) shows a genitive singular form niedziela; the Podegrodzie dialect (Zawada) shows niedziele
• The Łęczyca dialect (Zgierz) shows a nominative plural form niedzieli.

Derived terms

adjectives

• urodzony w niedzielę

nouns

• biała niedziela
• cielę na niedzielę
• Niedziela Palmowa
• niedziela przewodnia
• Wielka Niedziela

proverbs

• indyk myślał o niedzieli, a w sobotę łeb mu ścięli

See also

• days of the week: dni tygodnia (appendix): poniedziałek · wtorek · środa · czwartek · piątek · sobota · niedziela ^[edit]

Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), niedziela is one of the most used words in Polish, appearing 0 times in scientific texts, 74 times in news, 0 times in essays, 8 times in fiction, and 9 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 91 times, making it the 702nd most common word in a corpus of 500,000 words.

Further reading

• “niedziela”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[2] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “niedziela”, in Polish dictionaries at PWN‎^[3] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “niedziela”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Magdalena Majdak (20.04.2023), “NIEDZIELA”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “niedziela”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “niedziela”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1904), “niedziela”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 3, Warsaw, page 280
• Jan Karłowicz (1903), “niedziela”, in Hieronim Łopaciński, Wacław Taczanowski, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 3: L do O, Kraków: Akademia Umiejętności, page 298
• niedziela in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego