czyli
Old Polish
[edit]Etymology
[edit]Etymology tree
Inherited from Proto-Slavic *či li, univerbation of *či + *li. First attested in the end of the 14th century. By surface analysis, univerbation of czy + li.
Pronunciation
[edit]Particle
[edit]czyli
- introduces a second alternative question; or
- 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 13, 19:
- Opatrzicze... lvd..., gestli silni, czili mdli, iestli mali, czili wyeliki (utrum fortis sit, an infirmus, si pauci numero, an plures)?
- [Opatrzycie... lud..., jestli silny czyli mdły, jestli mały czyli wieliki (utrum fortis sit, an infirmus, si pauci numero, an plures)?]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[2], page 433:
- Będzieli kto chcieć wolą jego czynić, pozna, ta nauka jestli od boga, czyli ja sam od siebie czynię, iż mowię (utrum ex deo sit, an ego a me ipso loquar Jo 7, 17)
- [Będzieli kto chcieć wolą jego czynić, pozna tę naukę, jestli od Boga, czyli sam od siebie czynię, iż mowię (utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar Jo 7, 17)]
- 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,[3], page 322:
- Chcesz sye bogom naszym modlicz, czily nye chcesz?
- [Chcesz sie bogom naszym modlić, czyli nie chcesz?]
- (attested in Lesser Poland) introduces a question sentence; whether
- Synonym: czy
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 13, 8, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Ne iest strach boszi przed oczima gich. Czili ne poznaiø wszitcy (nonne cognoscent omnes), czso stroiø lichotø, gisz to szrø lud moy iaco karmø chleba?
- [Nie jest strach boży przed oczyma jich. Czyli nie poznają wszytcy (nonne cognoscent omnes), cso stroją lichotę, jiż to żrą lud moj jako karmią chleba?]
Conjunction
[edit]czyli
- (attested in Greater Poland) which is actually
- 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:
- Gyesthly k themu... domu tha nyewyastha blysza, czyly […] dzyeczy, czyly czo prawo, a ktho gy ma wszyacz albo oszyescz?
- [Jestli k temu... domu ta niewiasta blisza, czyli […] dzieci, czyli co prawo, a kto ji ma wziąć albo osieść?]
Descendants
[edit]References
[edit]- Boryś, Wiesław (2005), “czyli”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Sławski, Franciszek (1958-1965), “czyli”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Mańczak, Witold (2017), “czyli”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000), “czyli 1”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czyli”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
[edit]Etymology
[edit]Etymology tree
Inherited from Old Polish czyli. By surface analysis, univerbation of czy + li.
Pronunciation
[edit]- (Middle Polish) IPA(key): /ˈt͡ʂɨ.li/
- (Greater Poland):
- (Masovia):
- (Near Masovian) IPA(key): [ˈt͡ʂɘ.li]
Particle
[edit]czyli
- clarifying or connective particle; as in, in other words, i.e., or, that is to say
- Synonyms: a więc, eo ipso, inaczej, inaczej mówiąc, innymi słowy, jednym słowem, krótko mówiąc, mianowicie, przeto, słowem, tedy, to jest, toteż, to znaczy, tym samym, więc, w takim razie, w takim układzie, zatem, znaczy, znaczy się
- Kupiłem książkę o Bolesławie I Chrobrym, czyli pierwszym królu Polski. ― I bought a book about Bolesław I the Brave, i.e. the first king of Poland.
- Poszedłem sam, czyli byłem samotny. ― I went alone, which means I was lonely.
- (obsolete or Kuyavia, Kowal, Rakutowo, Kłótno, Piotrków Kujawski, Bytoń, Near Masovian, Maciejowice, Samogoszcz, Żelechów, Sokół, Gończyce, sometimes repeated) synonym of czy
Synonyms
[edit]| Regional synonyms of czyli (“as in, in other words, i.e., or, that is to say; if; whether”) | |||
|---|---|---|---|
| ; edit data | |||
| Dialect group | Dialect | Location | Words |
| Standard | czyli | ||
| Middle Polish | czyli | ||
| Greater Poland | Kuyavia | Bytoń | czyli |
| Kłótno | czyli | ||
| Kowal | czyli | ||
| Kruszwica | czyli | ||
| Osięciny | czyli | ||
| Piotrków Kujawski | czyli | ||
| Radziejów | czyli | ||
| Rakutowo | czyli | ||
| Masovia | Far Masovian | Węgrów | cyli |
| Near Masovian | Budziszyn | cyli | |
| Budziszynek | cyli | ||
| Gończyce | czyli | ||
| Krężel | cyli | ||
| Maciejowice | czyli | ||
| Samogoszcz | czyli | ||
| Sokół | czyli | ||
| Żelechów | czyli | ||
| Lesser Poland | Kielce | Rytwiany | cyli |
| Staszów | cyli | ||
| Lasovia | Bilcza | cyli | |
| Długołęka | cyli | ||
| Osiek | cyli | ||
| Western Kraków | Częstochowa | cyli | |
| Krasice | cyli | ||
| Mstów | cyli | ||
| Łęczyca | Mazew | cyli | |
| Orenice | cyli | ||
| Piątek | cyli | ||
| Goral | Podhale | Rabka-Zdrój | cyli |
| This table shows various regional forms in the Polish language. | |||
Conjunction
[edit]czyli
Trivia
[edit]According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czyli is one of the most used words in Polish, appearing 77 times in scientific texts, 11 times in news, 18 times in essays, 10 times in fiction, and 4 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 120 times, making it the 500th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
[edit]Further reading
[edit]- “czyli”, in Wielki słownik języka polskiego[4] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “czyli”, in Polish dictionaries at PWN[5] (in Polish)
- Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “czyli”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “CZYLI”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 07.05.2010
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “czyli”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “czyli”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “czyli”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 410
- Jan Karłowicz (1900), “czyli”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 293
- Bańkowski, Andrzej (2000), “czyli 2”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
Silesian
[edit]Etymology
[edit]Etymology tree
Inherited from Old Polish czyli.
Pronunciation
[edit]Particle
[edit]czyli
- clarifying or connective particle; in other words, i.e., or, that is to say
- Synonym: abo
- (archaic) or
- Synonym: abo
Further reading
[edit]- czyli in silling.org
Categories:
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European word *kʷís
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *kʷ-
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *h₂el- (other)
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish univerbations
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish particles
- Old Polish terms with quotations
- Lesser Poland Old Polish
- Old Polish conjunctions
- Greater Poland Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *h₂el- (other)
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *kʷ-
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European word *kʷís
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish univerbations
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Kuyavian Polish
- Near Masovian Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/ɘli
- Rhymes:Polish/ɘli/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish particles
- Polish terms with usage examples
- Polish terms with obsolete senses
- Polish conjunctions
- Silesian terms derived from the Proto-Indo-European root *h₂el- (other)
- Silesian terms derived from Proto-Indo-European
- Silesian terms inherited from Old Polish
- Silesian terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Silesian terms derived from Old Polish
- Silesian terms derived from Proto-Slavic
- Silesian terms derived from the Proto-Indo-European root *kʷ-
- Silesian terms inherited from Proto-Slavic
- Silesian terms derived from the Proto-Indo-European word *kʷís
- Silesian terms with IPA pronunciation
- Silesian terms with audio pronunciation
- Rhymes:Silesian/ɪli
- Rhymes:Silesian/ɪli/2 syllables
- Silesian lemmas
- Silesian particles
- Silesian terms with archaic senses