श्रमण
Appearance
See also: शिरोमणि
Hindi
[edit]Etymology
[edit]Borrowed from Sanskrit श्रमण (śramaṇa).
Pronunciation
[edit]- (Standard Hindi) IPA(key): /ʃɾə.məɳ/, [ʃɾɐ.mɐ̃ɳ]
Noun
[edit]श्रमण • (śramaṇ) m
Declension
[edit]| singular | plural | |
|---|---|---|
| direct | श्रमण śramaṇ |
श्रमण śramaṇ |
| oblique | श्रमण śramaṇ |
श्रमणों śramaṇõ |
| vocative | श्रमण śramaṇ |
श्रमणो śramaṇo |
References
[edit]- McGregor, Ronald Stuart (1993), “श्रमण”, in The Oxford Hindi-English Dictionary, London: Oxford University Press
Sanskrit
[edit]Alternative forms
[edit]Alternative scripts
- শ্ৰমণ (Assamese script)
- ᬰ᭄ᬭᬫᬡ (Balinese script)
- শ্রমণ (Bengali script)
- 𑰫𑰿𑰨𑰦𑰜 (Bhaiksuki script)
- 𑀰𑁆𑀭𑀫𑀡 (Brahmi script)
- ၐြမဏ (Burmese script)
- શ્રમણ (Gujarati script)
- ਸ਼੍ਰਮਣ (Gurmukhi script)
- 𑌶𑍍𑌰𑌮𑌣 (Grantha script)
- ꦯꦿꦩꦟ (Javanese script)
- 𑂬𑂹𑂩𑂧𑂝 (Kaithi script)
- ಶ್ರಮಣ (Kannada script)
- ឝ្រមណ (Khmer script)
- ຨ຺ຣມຓ (Lao script)
- ശ്രമണ (Malayalam script)
- ᡧᡵᠠᠮᠠᢏᠠ (Manchu script)
- 𑘫𑘿𑘨𑘦𑘜 (Modi script)
- ᠱᠷᠠᠮᠠᢏᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑧋𑧠𑧈𑧆𑦼 (Nandinagari script)
- 𑐱𑑂𑐬𑐩𑐞 (Newa script)
- ଶ୍ରମଣ (Odia script)
- ꢯ꣄ꢬꢪꢠ (Saurashtra script)
- 𑆯𑇀𑆫𑆩𑆟 (Sharada script)
- 𑖫𑖿𑖨𑖦𑖜 (Siddham script)
- ශ්රමණ (Sinhalese script)
- 𑩿 𑪙𑩼𑩴𑩪 (Soyombo script)
- 𑚧𑚶𑚤𑚢𑚘 (Takri script)
- ஶ்ரமண (Tamil script)
- శ్రమణ (Telugu script)
- ศฺรมณ (Thai script)
- ཤྲ་མ་ཎ (Tibetan script)
- 𑒬𑓂𑒩𑒧𑒝 (Tirhuta script)
- 𑨮𑩇𑨫𑨢𑨘 (Zanabazar Square script)
Etymology
[edit]Apparently from the root श्रम् (śram, “to be or become weary or tired, be tired of doing anything”), which however is mixed in meaning with शम् (śam, “to exert”).[1][2]
Pronunciation
[edit]Adjective
[edit]श्र॒म॒ण • (śramaṇá) stem
- making effort or exertion, toiling, labouring, (esp.) following a toilsome or menial business (W.)
- base, vile, bad (ib.)
- naked (L.)
Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | श्र॒म॒णः (śramaṇáḥ) | श्र॒म॒णौ (śramaṇáu) श्र॒म॒णा¹ (śramaṇā́¹) |
श्र॒म॒णाः (śramaṇā́ḥ) श्र॒म॒णासः॑¹ (śramaṇā́saḥ¹) |
| accusative | श्र॒म॒णम् (śramaṇám) | श्र॒म॒णौ (śramaṇáu) श्र॒म॒णा¹ (śramaṇā́¹) |
श्र॒म॒णान् (śramaṇā́n) |
| instrumental | श्र॒म॒णेन॑ (śramaṇéna) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णैः (śramaṇáiḥ) श्र॒म॒णेभिः॑¹ (śramaṇébhiḥ¹) |
| dative | श्र॒म॒णाय॑ (śramaṇā́ya) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णेभ्यः॑ (śramaṇébhyaḥ) |
| ablative | श्र॒म॒णात् (śramaṇā́t) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णेभ्यः॑ (śramaṇébhyaḥ) |
| genitive | श्र॒म॒णस्य॑ (śramaṇásya) | श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णाना॑म् (śramaṇā́nām) |
| locative | श्र॒म॒णे (śramaṇé) | श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णेषु॑ (śramaṇéṣu) |
| vocative | श्रम॑ण (śrámaṇa) | श्रम॑णौ (śrámaṇau) श्रम॑णा¹ (śrámaṇā¹) |
श्रम॑णाः (śrámaṇāḥ) श्रम॑णासः¹ (śrámaṇāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | श्र॒म॒णा (śramaṇā́) | श्र॒म॒णे (śramaṇé) | श्र॒म॒णाः (śramaṇā́ḥ) |
| accusative | श्र॒म॒णाम् (śramaṇā́m) | श्र॒म॒णे (śramaṇé) | श्र॒म॒णाः (śramaṇā́ḥ) |
| instrumental | श्र॒म॒णया॑ (śramaṇáyā) श्र॒म॒णा¹ (śramaṇā́¹) |
श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णाभिः॑ (śramaṇā́bhiḥ) |
| dative | श्र॒म॒णायै॑ (śramaṇā́yai) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णाभ्यः॑ (śramaṇā́bhyaḥ) |
| ablative | श्र॒म॒णायाः॑ (śramaṇā́yāḥ) श्र॒म॒णायै॑² (śramaṇā́yai²) |
श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णाभ्यः॑ (śramaṇā́bhyaḥ) |
| genitive | श्र॒म॒णायाः॑ (śramaṇā́yāḥ) श्र॒म॒णायै॑² (śramaṇā́yai²) |
श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णाना॑म् (śramaṇā́nām) |
| locative | श्र॒म॒णाया॑म् (śramaṇā́yām) | श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णासु॑ (śramaṇā́su) |
| vocative | श्रम॑णे (śrámaṇe) | श्रम॑णे (śrámaṇe) | श्रम॑णाः (śrámaṇāḥ) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | श्र॒म॒णी (śramaṇī́) | श्र॒म॒ण्यौ॑ (śramaṇyàu) श्र॒म॒णी¹ (śramaṇī́¹) |
श्र॒म॒ण्यः॑ (śramaṇyàḥ) श्र॒म॒णीः¹ (śramaṇī́ḥ¹) |
| accusative | श्र॒म॒णीम् (śramaṇī́m) | श्र॒म॒ण्यौ॑ (śramaṇyàu) श्र॒म॒णी¹ (śramaṇī́¹) |
श्र॒म॒णीः (śramaṇī́ḥ) |
| instrumental | श्र॒म॒ण्या (śramaṇyā́) | श्र॒म॒णीभ्या॑म् (śramaṇī́bhyām) | श्र॒म॒णीभिः॑ (śramaṇī́bhiḥ) |
| dative | श्र॒म॒ण्यै (śramaṇyái) | श्र॒म॒णीभ्या॑म् (śramaṇī́bhyām) | श्र॒म॒णीभ्यः॑ (śramaṇī́bhyaḥ) |
| ablative | श्र॒म॒ण्याः (śramaṇyā́ḥ) श्र॒म॒ण्यै² (śramaṇyái²) |
श्र॒म॒णीभ्या॑म् (śramaṇī́bhyām) | श्र॒म॒णीभ्यः॑ (śramaṇī́bhyaḥ) |
| genitive | श्र॒म॒ण्याः (śramaṇyā́ḥ) श्र॒म॒ण्यै² (śramaṇyái²) |
श्र॒म॒ण्योः (śramaṇyóḥ) | श्र॒म॒णीना॑म् (śramaṇī́nām) श्र॒म॒णी॒नाम्³ (śramaṇīnā́m³) |
| locative | श्र॒म॒ण्याम् (śramaṇyā́m) | श्र॒म॒ण्योः (śramaṇyóḥ) | श्र॒म॒णीषु॑ (śramaṇī́ṣu) |
| vocative | श्रम॑णि (śrámaṇi) | श्रम॑ण्यौ (śrámaṇyau) श्रम॑णी¹ (śrámaṇī¹) |
श्रम॑ण्यः (śrámaṇyaḥ) श्रम॑णीः¹ (śrámaṇīḥ¹) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
- ³Rigvedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | श्र॒म॒णम् (śramaṇám) | श्र॒म॒णे (śramaṇé) | श्र॒म॒णानि॑ (śramaṇā́ni) श्र॒म॒णा¹ (śramaṇā́¹) |
| accusative | श्र॒म॒णम् (śramaṇám) | श्र॒म॒णे (śramaṇé) | श्र॒म॒णानि॑ (śramaṇā́ni) श्र॒म॒णा¹ (śramaṇā́¹) |
| instrumental | श्र॒म॒णेन॑ (śramaṇéna) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णैः (śramaṇáiḥ) श्र॒म॒णेभिः॑¹ (śramaṇébhiḥ¹) |
| dative | श्र॒म॒णाय॑ (śramaṇā́ya) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णेभ्यः॑ (śramaṇébhyaḥ) |
| ablative | श्र॒म॒णात् (śramaṇā́t) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णेभ्यः॑ (śramaṇébhyaḥ) |
| genitive | श्र॒म॒णस्य॑ (śramaṇásya) | श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णाना॑म् (śramaṇā́nām) |
| locative | श्र॒म॒णे (śramaṇé) | श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णेषु॑ (śramaṇéṣu) |
| vocative | श्रम॑ण (śrámaṇa) | श्रम॑णे (śrámaṇe) | श्रम॑णानि (śrámaṇāni) श्रम॑णा¹ (śrámaṇā¹) |
- ¹Vedic
Noun
[edit]श्र॒म॒ण • (śramaṇá) stem, m
- one who performs acts of mortification or austerity, an ascetic, monk, devotee, religious mendicant (ŚBr. etc.)
- a Buddhist monk or mendicant (also applied to Buddha himself compare MWB. 23 etc.; also applied to a Jain ascetic now commonly called yati) (MBh., R. etc.)
- name of a serpent-demon (Buddh.)
Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | श्र॒म॒णः (śramaṇáḥ) | श्र॒म॒णौ (śramaṇáu) श्र॒म॒णा¹ (śramaṇā́¹) |
श्र॒म॒णाः (śramaṇā́ḥ) श्र॒म॒णासः॑¹ (śramaṇā́saḥ¹) |
| accusative | श्र॒म॒णम् (śramaṇám) | श्र॒म॒णौ (śramaṇáu) श्र॒म॒णा¹ (śramaṇā́¹) |
श्र॒म॒णान् (śramaṇā́n) |
| instrumental | श्र॒म॒णेन॑ (śramaṇéna) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णैः (śramaṇáiḥ) श्र॒म॒णेभिः॑¹ (śramaṇébhiḥ¹) |
| dative | श्र॒म॒णाय॑ (śramaṇā́ya) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णेभ्यः॑ (śramaṇébhyaḥ) |
| ablative | श्र॒म॒णात् (śramaṇā́t) | श्र॒म॒णाभ्या॑म् (śramaṇā́bhyām) | श्र॒म॒णेभ्यः॑ (śramaṇébhyaḥ) |
| genitive | श्र॒म॒णस्य॑ (śramaṇásya) | श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णाना॑म् (śramaṇā́nām) |
| locative | श्र॒म॒णे (śramaṇé) | श्र॒म॒णयोः॑ (śramaṇáyoḥ) | श्र॒म॒णेषु॑ (śramaṇéṣu) |
| vocative | श्रम॑ण (śrámaṇa) | श्रम॑णौ (śrámaṇau) श्रम॑णा¹ (śrámaṇā¹) |
श्रम॑णाः (śrámaṇāḥ) श्रम॑णासः¹ (śrámaṇāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Descendants
[edit]- Gandhari: 𐨮𐨨𐨣 (ṣamana)
- Pali: samaṇa
- → Ancient Greek: Σαρμάναι (Sarmánai, “Sarmanae”), Σαμαναίοι (Samanaíoi, “Samanaeans”)
- → Proto-Tocharian: *ṣāmānä
- → Bengali: শ্রমণ (sromon)
- → Hindi: श्रमण (śramaṇ)
- → English: sramana
Noun
[edit]श्रमण • (śramaṇa) stem, n
Declension
[edit]| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | श्रमणम् (śramaṇam) | श्रमणे (śramaṇe) | श्रमणानि (śramaṇāni) श्रमणा¹ (śramaṇā¹) |
| accusative | श्रमणम् (śramaṇam) | श्रमणे (śramaṇe) | श्रमणानि (śramaṇāni) श्रमणा¹ (śramaṇā¹) |
| instrumental | श्रमणेन (śramaṇena) | श्रमणाभ्याम् (śramaṇābhyām) | श्रमणैः (śramaṇaiḥ) श्रमणेभिः¹ (śramaṇebhiḥ¹) |
| dative | श्रमणाय (śramaṇāya) | श्रमणाभ्याम् (śramaṇābhyām) | श्रमणेभ्यः (śramaṇebhyaḥ) |
| ablative | श्रमणात् (śramaṇāt) | श्रमणाभ्याम् (śramaṇābhyām) | श्रमणेभ्यः (śramaṇebhyaḥ) |
| genitive | श्रमणस्य (śramaṇasya) | श्रमणयोः (śramaṇayoḥ) | श्रमणानाम् (śramaṇānām) |
| locative | श्रमणे (śramaṇe) | श्रमणयोः (śramaṇayoḥ) | श्रमणेषु (śramaṇeṣu) |
| vocative | श्रमण (śramaṇa) | श्रमणे (śramaṇe) | श्रमणानि (śramaṇāni) श्रमणा¹ (śramaṇā¹) |
- ¹Vedic
References
[edit]- ^ Pali Text Society (1921–1925), “samaṇa”, in Pali-English Dictionary, London: Chipstead
- ^ Mayrhofer, Manfred (1996), “ŚRAMI”, in Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan][1] (in German), volume II, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, page 664
- Monier Williams (1899), “श्रमण”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 1096.
Categories:
- Hindi terms borrowed from Sanskrit
- Hindi terms derived from Sanskrit
- Hindi terms with IPA pronunciation
- Hindi lemmas
- Hindi nouns
- Hindi masculine nouns
- hi:Buddhism
- hi:Jainism
- Hindi masculine consonant-stem nouns
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit adjectives in Devanagari script
- Sanskrit a-stem adjectives
- Sanskrit nouns
- Sanskrit nouns in Devanagari script
- Sanskrit masculine nouns
- Sanskrit a-stem nouns
- Sanskrit neuter nouns
- sa:Monasticism