budować

See also: bùdowac

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰuH-

Proto-Germanic *būaną

Proto-Germanic *bōþōder.

Middle High German büdenbor.

Proto-Indo-European *h₂euh₁-der.?

Proto-Slavic *-ovati

Old Polish -ować

Old Polish budować

From Middle High German büden + Old Polish -ować. First attested in the 14th century.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /budɔvat͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /budɔvat͡ɕʲ/

Verb

budować impf

1. (transitive, attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) to build
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 146, 2, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Wczynø albo budvyø gervsalem gospodzyn rozproszena yzrahel[s]ka sberze

     [Uczynię albo buduję Jerusalem, Gospodzin rozproszenia izrahelska z bierze]

   • 1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[1], [2], [3]}, volume XXIV, page 76:

     Bądą budoyal edificabo

     [Będę budował edificabo]

   • 1967 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 486, Kościan:

     Yako tho swatczimi, jako tho budowane, czszo Bauor budowal, […] stoy na prawem Crzemenewskem a ne na Drobninskem

     [Jako to światczymy, jako to budowane, czoso Bauor budował, […] stoj na prawem Crzemieniewskiem a nie na Drobińskiem]

   • 1959 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1179, Poznań:

     Yako pany Helska s paszyrbathy y Vączenczem […] ne podneszly wyschey pogrodk, […] nysz czo budowaly sznowu mlyn, to budowaly yako s stara dawno

     [Jako Pani Helska z pasirbaty i Wączeńczem […] nie podnieśli wyżej pogródk,{{..}} niż co budowali znowu młyn, to budowali jako z stara dawno]

   • 1967 [1432], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1429, Kościan:

     Jako tha karczma, *czssą na nyey schedzy Maczek Przybyssewicz, budowana mymo trzy latha

     [Jako ta karczma, czso na niej schodzi Maciek Przybyszewicz, budowana mimo trzy lata]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 46:

     Chczącz take tey skodze potrzebną pomocz opatrzicz Vstawyamy aby gylko krocz nawoyną przes zyemye nasze szcze bądze nygeden w wszy stanow nyecziny alye napolv Any drapyeszstwa wkonyech wdrobye wbidle abo wginszich szą nyedopvsczay alye tilko pokarm vmyerny wszącz ma swogim konyem Astany szdrew czynycz narąbyonych abo wsząthich wleszyech ab wchrosczech nyegodzączych szą kvbv dowanyv Aby thako przes tho bvdowanya czala ostala ynapo them mogla bicz bvdowana

     [Chcąc takie tej szkodzie potrzebną pomoc opatrzyć ustawiamy, aby, jilkokroć na wojnę przez ziemie nasze ście będzie, nijeden w wsi stanow nie *czyni, ale na polu, ani drapieżstwa w koniech, w drobie, w bydle abo w jinszych [rzeczach] się nie dopuszczaj, ale tylko pokarm umierny wziąć ma swojim koniem a stany z drew czynić narąbionych abo wziętych w lesiech, ab〈o〉 w chrościech, nie godzących się ku budowaniu, aby tako przez to budowania cała ostała i na potem mogła być budowana]

   • 1981-2001 [XV med.], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume III, Dąbrówka Kujawska, Krakow, page 51:

     Tercio informo, quod magni est meriti apud Deum ecclesias fundare, edificare budowacz

     [Tercio informo, quod magni est meriti apud Deum ecclesias fundare, edificare budować]

   • 1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 127:

     Stawyczel, czo budvye architectus

     [Stawiciel, co buduje architectus]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 117, 21, Greater Poland:

     Kamyen yen odrzuczyly buduyøczy ten szye vczynyl wglowę køta

     [Kamień, jen odrzucili budujący, ten sie uczynił w głowę kąta]

   • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎^{transliteration, transcription}, Warsaw, page 304:

     y rzekly mv szydo vye Sztherdeszczy y szeszcz lyath bvdovan yest kosczol then a ve thrzech dnyach vsbvdzysz gy

     [I rzekli mu Żydowie: „Szterdz ieści i sześć lat budowan jest kościoł ten, a we trzech dniach wz budzisz ji?”]

   • 1950 [1500], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1843, Warsaw:

     Jakom ssya vyethnal s thobem, *yszech thy myal skazicz mlin […] anisch go myal budovacz

     [Jakom sie wiednial z tobą, iżech ty miał skazić młyn […] aniż go miał budować]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[4], page 306:

     Vy ych groby buduyeczye

     [Wy ich groby budujecie]

2. (reflexive with się, hapax legomenon) to set up (to build a house for oneself)
   • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[5], [6], [7]}, volume I, page XLV:

     Chczesz szye bvdowacz, nyechay czye nye przywodzy k themv ząndza twa, ale potrzeba

     [Chcesz sie budować, niechaj cię nie przywodzi k temu żądza twa, ale potrzeba]

Derived terms

nouns

• budnica
• budniczka
• budnik
• budowacz
• budowanie

verbs

• pobudować pf
• przebudować pf
• przybudować pf
• ubudować pf
• wzbudować pf
• zabudować pf
• zbudować pf

Related terms

adjectives

• wzbudowający

nouns

• buda
• budne
• pobudowanie
• zbudowanie

Descendants

• Polish: budować
  • → Kashubian: bùdowac
  • → Slovincian: bùdac
• Silesian: budować

References

• Boryś, Wiesław (2005), “budować”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “budować”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “budować”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “buda”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Brückner, Aleksander (1927), “buda”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• K. Nitsch, editor (1954), “budować”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 174
• Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “budować”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “budować”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “budować się”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰuH-

Proto-Germanic *būaną

Proto-Germanic *bōþōder.

Middle High German büdenbor.

Proto-Indo-European *h₂euh₁-der.?

Proto-Slavic *-ovati

Old Polish -ować

Old Polish budować

Polish budować

Inherited from Old Polish budować.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /buˈdɔ.vat͡ɕ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /buˈdɔ.vat͡ɕ/
• (Masovia):
  • (Near Masovian) IPA^(key): [buˈdɔ.vat͡ɕ]
• (Lesser Poland):
  • (Kielce) IPA^(key): [buˈdɔ.vat͡ɕ]
  • (Goral):
    • (Zagórze) IPA^(key): (north) [buˈdɔ.vat͡ɕ], (south) [ˈbu.dɔ.vat͡ɕ]

• Audio 1:

  (file)

• Audio 2:

  (file)

• Rhymes: -ɔvat͡ɕ
• Syllabification: bu‧do‧wać

Verb

budować impf (perfective zbudować or wybudować)

1. (transitive, construction) to build; to construct (to combining various elements to create objects, especially buildings) [with z (+ genitive) ‘from what’]

   Antonym: burzyć

   Hypernym: tworzyć

2. (transitive) to build, to construct (to fabricate machines or other technical devices)
3. (transitive) to build, to construct (to contribute gradually to the creation of something, usually some value or social good)
4. (transitive, geometry) to build, to construct (to draw geometric figures)
5. (transitive) to build, to construct (to base something on something) [with na (+ locative) ‘on what’]
6. (transitive) to build up (to influence someone positively, giving them strength)

   Hypernym: pocieszać

7. (transitive) to build up (to create or organize something)
8. (reflexive with się, colloquial) to be built (to arise via construction)
9. (reflexive with się, colloquial or Zagórze) to set up (to build a house for oneself)
10. (reflexive with się, colloquial) to be built up (to feel uplifted by watching someone or something) [with instrumental ‘by what’]
11. (reflexive with się, Near Masovian, Czersk, Kielce, of e.g. ulcers) to form, to appear

Conjugation

Conjugation of budować impf

	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		budować
present tense	1st	buduję			budujemy
	2nd	budujesz			budujecie
	3rd	buduje			budują
	impersonal	buduje się
past tense	1st	budowałem, -(e)m budował	budowałam, -(e)m budowała	budowałom, -(e)m budowało	budowaliśmy, -(e)śmy budowali	budowałyśmy, -(e)śmy budowały
	2nd	budowałeś, -(e)ś budował	budowałaś, -(e)ś budowała	budowałoś, -(e)ś budowało	budowaliście, -(e)ście budowali	budowałyście, -(e)ście budowały
	3rd	budował	budowała	budowało	budowali	budowały
	impersonal	budowano
future tense	1st	będę budował, będę budować	będę budowała, będę budować	będę budowało, będę budować	będziemy budowali, będziemy budować	będziemy budowały, będziemy budować
	2nd	będziesz budował, będziesz budować	będziesz budowała, będziesz budować	będziesz budowało, będziesz budować	będziecie budowali, będziecie budować	będziecie budowały, będziecie budować
	3rd	będzie budował, będzie budować	będzie budowała, będzie budować	będzie budowało, będzie budować	będą budowali, będą budować	będą budowały, będą budować
	impersonal	będzie budować się
conditional	1st	budowałbym, bym budował	budowałabym, bym budowała	budowałobym, bym budowało	budowalibyśmy, byśmy budowali	budowałybyśmy, byśmy budowały
	2nd	budowałbyś, byś budował	budowałabyś, byś budowała	budowałobyś, byś budowało	budowalibyście, byście budowali	budowałybyście, byście budowały
	3rd	budowałby, by budował	budowałaby, by budowała	budowałoby, by budowało	budowaliby, by budowali	budowałyby, by budowały
	impersonal	budowano by
imperative	1st	niech buduję			budujmy
	2nd	buduj			budujcie
	3rd	niech buduje			niech budują
active adjectival participle		budujący	budująca	budujące	budujący	budujące
passive adjectival participle		budowany	budowana	budowane	budowani	budowane
contemporary adverbial participle		budując
verbal noun		budowanie

Derived terms

nouns

• budowa
• budownik

proverbs

• zgoda buduje, niezgoda rujnuje

verbs

• dobudować pf, dobudowywać impf
• nabudować pf
• nadbudować pf, nadbudowywać impf
• obudować pf, obudowywać impf
• odbudować pf, odbudowywać impf
• pobudować pf
• podbudować pf, podbudowywać impf
• przebudować pf, przebudowywać impf
• przybudować pf, przybudowywać impf
• rozbudować pf, rozbudowywać impf
• wbudować pf, wbudowywać impf
• wybudować pf
• wybudować pf
• wzbudować pf, wzbudowywać impf
• zabudować pf, zabudowywać impf

verbs

• budować zamki na lodzie impf

Related terms

adjectives

• budowniczy

Descendants

• → Kashubian: bùdowac
• → Slovincian: bùdac

Further reading

• “budować”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[8] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “budować się”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[9] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “budować”, in Polish dictionaries at PWN‎^[10] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “budować”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “budować się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Wiesław Morawski (01.10.2019), “BUDOWAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Wiesław Morawski (10.07.2008), “BUDOWAĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “budować”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “budować”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “budować”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 226
• Jan Karłowicz (1900), “budować się”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 133
• budować in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
• Józefa Kobylińska (2001), “budować (się)”, in Marian Kucała, editor, Słownik gwary gorczańskiej (zagórzańskiej)‎^[11] (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, →ISBN, page 10

Silesian

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *bʰuH-

Proto-Germanic *būaną

Proto-Germanic *bōþōder.

Middle High German büdenbor.

Proto-Indo-European *h₂euh₁-der.?

Proto-Slavic *-ovati

Old Polish -ować

Old Polish budować

Silesian budować

Inherited from Old Polish budować.

Pronunciation

• IPA^(key): /buˈdɔ.vat͡ɕ/
• Rhymes: -ɔvat͡ɕ
• Syllabification: bu‧do‧wać

Verb

budować impf

1. (transitive, construction) to build; to construct

Conjugation

Conjugation of budować impf
	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		budować
present tense	1st	budujã			budujymy
	2nd	budujesz			budujecie
	3rd	buduje			budujōm
past tense	1st	budowołch, budowołech, budowoł żech	budowałach budowała żech	budowałoch1) budowało żech1)	budowalimy, budowalichmy	budowałymy, budowałychmy
	2nd	budowołś, budowołeś, budowoł żeś	budowałaś budowała żeś	budowałoś1) budowało żeś1)	budowaliście, budowali żeście	budowałyście, budowały żeście
	3rd	budowoł	budowała	budowało	budowali	budowały
future tense	1st	bydã budowoł, bydã budować	bydã budowała, bydã budować	bydã budowało,1) bydã budować	bydymy budowali, bydymy budować	bydymy budowały, bydymy budować
	2nd	bydziesz budowoł, bydziesz budować	bydziesz budowała, bydziesz budować	bydziesz budowało,1) bydziesz budować	bydziecie budowali, bydziecie budować	bydziecie budowały, bydziecie budować
	3rd	bydzie budowoł, bydzie budować	bydzie budowała, bydzie budować	bydzie budowało, bydzie budować	bydōm budowali, bydōm budować	bydōm budowały, bydōm budować
pluperfect tense2)	1st	bōłch budowoł, bōłech budowoł, bōł żech budowoł	byłach budowała była żech budowała	byłoch budowało1) było żech budowało1)	byli my budowali, bylichmy budowali	były my budowały, byłychmy budowały
	2nd	bōłś budowoł, bōłeś budowoł, bōł żeś budowoł	byłaś budowała była żeś budowała	byłoś budowało1) było żeś budowało1)	byliście budowali, byli żeście budowali	byłyście budowały, były żeście budowały
	3rd	bōł budowoł	była budowała	było budowało1)	były my budowali, byłychmy budowali	były budowały
conditional	1st	bych budowoł	bych budowała	byście budowali	by my budowały, bychmy budowały
	2nd	byś budowoł	byś budowała	byście budowali	byście budowały
	3rd	by budowoł	by budowała	by budowało	by budowali	by budowały
imperative	1st	niych budujã			budujmy
	2nd	buduj			budujcie
	3rd	niych buduje			niych budujōm
active adjectival participle		budujōncy	budujōncŏ	budujōnce	budujōncy	budujōnce
passive adjectival participle		budowany	budowanŏ	budowane	bud	budowane
verbal noun		budowanie
1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms. 2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

Further reading

• budować in silling.org
• Henryk Jaroszewicz (2022), “budować”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 66
• Eugeniusz Kosmała (2023), Dykcjōnôrz Polsko-Ślonskiy (in Silesian), b, page 119