օրէն

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search
See also: -որեն

Old Armenian[edit]

Alternative forms[edit]

Etymology[edit]

The original spelling is աւրեն(awren), from Middle Iranian *aβδēn(manner, way), which is cognate with Avestan [script needed](awiδayana-), composed of the prefix [script needed](awi-, toward) and the verb [script needed](dāy-, to watch, to see), corresponding to Middle Persian dytn'(dīdan) and Persian دیدن(dīdan). The same verb with the prefix *ā- gave Middle Iranian *āδēn, whence Old Armenian -արէն(-arēn) and Persian آیین(āyīn, custom). Related to օրինակ(ōrinak).

The sense “district, province” arose mistakenly as a calque of Ancient Greek νόμος(nómos, law, custom) by confusing it with νομός(nomós, district, nome). The sense “menstruation” is a calque of Classical Syriac ܐܘܪܚܐ(ʼūrḥāʼ, way, road; law, custom; menstruation).

Noun[edit]

օրէն ‎(ōrēn)

  1. law; precepts; faith, religion; constitution; rule, regulation; right; principle, maxim
    աստուածային օրէնք‎ ― astuacayin ōrēnkʿ ― divine law
    յաւիտենական օրէնք‎ ― yawitenakan ōrēnkʿ ― eternal law
    բնական օրէնք‎ ― bnakan ōrēnkʿ ― natural law
    հին օրէնք‎ ― hin ōrēnkʿ ― ancient law
    նոր օրէնք‎ ― nor ōrēnkʿ ― new law
    աւետարանական օրէնք‎ ― awetaranakan ōrēnkʿ ― evangelical law
    գրաւոր օրէնք‎ ― grawor ōrēnkʿ ― written law
    քաղաքական օրէնք‎ ― kʿałakʿakan ōrēnkʿ ― civil law
    զինուորական օրէնք‎ ― zinuorakan ōrēnkʿ ― military law
    օրէնք ազգաց‎ ― ōrēnkʿ azgacʿ ― the law of nations
    օրէնք մտաց‎ ― ōrēnkʿ mtacʿ ― principles
    օրէնք հզօրագունին‎ ― ōrēnkʿ hzōragunin ― the law of might, the good old rule
    հակառակ, ընդդէմ օրինաց‎ ― hakaṙak, ənddēm ōrinacʿ ― against all rule, illegally
    օրէն աւետեաց‎ ― ōrēn aweteacʿ ― guerdon or gift to a bringer of good news
    օրէնք քահանայապետականք‎ ― ōrēnkʿ kʿahanayapetakankʿ ― decretals
    հմուտ քահանայապետական օրինաց‎ ― hmut kʿahanayapetakan ōrinacʿ ― decretalist, canonist
    Գիրք Բ. օրինաց/Երկրորդումն օրինաց‎ ― Girkʿ B. ōrinacʿ/Erkrordumn ōrinacʿ ― Deuteronomy
    օրէն պատուոյ‎ ― ōrēn patuoy ― decoration, insignia, badge
    գրաւոր օրէնք‎ ― grawor ōrēnkʿ ― statute law
    օրինօք, ընդ օրինաց/օրինի‎ ― ōrinōkʿ, ənd ōrinacʿ/ōrini ― according to law, legally, legitimately, lawfully; duly, suitably, regularly, properly
    օրէնս դնել, հաստատել‎ ― ōrēns dnel, hastatel ― to establish, to give laws
    օրէնս դնել‎ ― ōrēns dnel ― to dictate or lay down laws; to give laws to, to prescribe laws
    օրէնս տալ‎ ― ōrēns tal ― to give laws
    պահել զօրէնս‎ ― pahel zōrēns ― to keep, to obey the laws
    ընդ օրէնս համարել‎ ― ənd ōrēns hamarel ― to law down or state as a principle
    խոտորել յօրինաց‎ ― xotorel yōrinacʿ ― to swerve, to depart or deviate from the laws
    անցանել զօրինօք‎ ― ancʿanel zōrinōkʿ ― to transgress, to violate the law
    բառնել, ջնջել զօրէնս‎ ― baṙnel, ǰnǰel zōrēns ― to abolish, to repeal, to abrogate a law
    եթէ օրէն իցէ ասել‎ ― etʿē ōrēn icʿē asel ― if it may be said
    օրէն է‎ ― ōrēn ē ― it may be, it is allowed, one may
    օրէն էր նմա‎ ― ōrēn ēr nma ― he was allowed to
    օրէն էր քեզ‎ ― ōrēn ēr kʿez ― you might
    օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ օրէն‎ ― ōrē?n icʿē, icʿē? ōrēn ― is it allowed to?
    չէ օրէն‎ ― čʿē ōrēn ― it is not permitted to
    օրէն կարծեցին անձանց‎ ― ōrēn karcecʿin anjancʿ ― they believed themselves permitted to
    օրէնս իւր կալեալ էր‎ ― ōrēns iwr kaleal ēr ― he held as a maxim or principle
    է երբեք զի եւ վարք անբարիք ծնանին օրէնս բարիս‎ ― ē erbekʿ zi ew varkʿ anbarikʿ cnanin ōrēns baris ― good laws are often produced by evil customs
  2. usage, uses, custom
    օրէնք անօրէնք‎ ― ōrēnkʿ anōrēnkʿ ― corrupt practice, abuses
  3. (Christianity) communion
    սուրբ՝ անապական օրէնք‎ ― surb, anapakan ōrēnkʿ ― the Eucharist, the Holy Sacrament or Communion
    խնդրել օրէնս‎ ― xndrel ōrēns ― to come to Communion
    տալ օրէնս‎ ― tal ōrēns ― to administer the Sacrament
    օրէնս առնուլ, հաղորդել օրինաց‎ ― ōrēns aṙnul, hałordel ōrinacʿ ― to receive the Sacraments, to communicate
    արժանի լինել օրինաց‎ ― aržani linel ōrinacʿ ― to be worthy of receiving the Sacrament
    յետ օրինացն կցորդութեան‎ ― yet ōrinacʿn kcʿordutʿean ― after the Holy Communion
  4. condition, fashion, mode
    բազում օրինօք հակառակիլ‎ ― bazum ōrinōkʿ hakaṙakil ― to resist or oppose in many ways
    զամենայն ինչ օրէն համարի ի լրումն ըղձից իւրոց‎ ― zamenayn inčʿ ōrēn hamari i lrumn əłjicʿ iwrocʿ ― he avails himself of every means in order to satisfy his desires
    ընդ օրինի փարիսեցւոյն‎ ― ənd ōrini pʿarisecʿwoyn ― like the pharisee
  5. district, canton, province
  6. menstruation
    օրէնք կանանց‎ ― ōrēnkʿ kanancʿ ― menses, menstrua, catamenia
    լինել ի կանանց օրինի/ի կանանց օրէնս‎ ― linel i kanancʿ ōrini/i kanancʿ ōrēns ― to have the menses
    ի կանանց օրինաց պակասել‎ ― i kanancʿ ōrinacʿ pakasel ― to cease to be after the manner of women
  7. (as a suffix) forming adverbs
    արքայօրէն‎ ― arkʿayōrēn ― royally
    ազատօրէն‎ ― azatōrēn ― freely

Declension[edit]

Usage notes[edit]

  • The word was usually used in plural: օրէնք(ōrēnkʿ).
  • The word has the following combining forms: օրէն-(ōrēn-), օրէնս-(ōrēns-) (the accusative plural), օրին-(ōrin-), յօրէն-(yōrēn-), յօրին-(yōrin-).

Derived terms[edit]

Related terms[edit]

Descendants[edit]

References[edit]

  • Petrosean, H. Matatʿeay V. (1879), “օրէն”, in Nor Baṙagirkʿ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Awetikʿean, G.; Siwrmēlean, X.; Awgerean, M. (1836–1837), “օրէն”, in Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Ačaṙean, Hračʿeay (1971–1979), “օրէն”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words] (in Armenian), 2nd edition, Yerevan: University Press, published 1926–1935
  • J̌ahukyan, Geworg (1998), “-աւրէն”, in Hin hayereni verǰacancʿneri cagumə [The Origin of Old Armenian Suffixes] (Hayocʿ lezvi hamematakan kʿerakanutʿyan harcʿer; 2) (in Armenian), Yerevan: Anania Širakacʿi, pages 5–48