क्षय

Hindi

Etymology

Borrowed from Sanskrit क्षय (kṣayá). Doublet of खै (khai).

Noun

क्षय • (kṣay) m (Urdu spelling کشی) (literary)

1. destruction
2. decline, failure

Declension

Declension of क्षय (masc cons-stem)

	singular	plural
direct	क्षय kṣay	क्षय kṣay
oblique	क्षय kṣay	क्षयों kṣayõ
vocative	क्षय kṣay	क्षयो kṣayo

Sanskrit

Alternative scripts

Alternative scripts

• ক্ষয় (Assamese script)
• ᬓ᭄ᬱᬬ (Balinese script)
• ক্ষয় (Bengali script)
• 𑰎𑰿𑰬𑰧 (Bhaiksuki script)
• 𑀓𑁆𑀱𑀬 (Brahmi script)
• က္ၑယ (Burmese script)
• ક્ષય (Gujarati script)
• ਕ੍ਸ਼ਯ (Gurmukhi script)
• 𑌕𑍍𑌷𑌯 (Grantha script)
• ꦏ꧀ꦰꦪ (Javanese script)
• 𑂍𑂹𑂭𑂨 (Kaithi script)
• ಕ್ಷಯ (Kannada script)
• ក្ឞយ (Khmer script)
• ກ຺ຩຍ (Lao script)
• ക്ഷയ (Malayalam script)
• ᡬᢢᠠᠶᠠ (Manchu script)
• 𑘎𑘿𑘬𑘧 (Modi script)
• ᢉᢔᠠᠶ᠋ᠠ᠋ (Mongolian script)
• 𑦮𑧠𑧌𑧇 (Nandinagari script)
• 𑐎𑑂𑐲𑐫 (Newa script)
• କ୍ଷଯ (Odia script)
• ꢒ꣄ꢰꢫ (Saurashtra script)
• 𑆑𑇀𑆰𑆪 (Sharada script)
• 𑖎𑖿𑖬𑖧 (Siddham script)
• ක්‍ෂය (Sinhalese script)
• 𑩜 𑪙𑪀𑩻 (Soyombo script)
• 𑚊𑚶𑚣 (Takri script)
• க்ஷய (Tamil script)
• క్షయ (Telugu script)
• กฺษย (Thai script)
• ཀྵ་ཡ (Tibetan script)
• 𑒏𑓂𑒭𑒨 (Tirhuta script)
• 𑨋𑩇𑨯𑨪 (Zanabazar Square script)

Pronunciation

• (Vedic) IPA^(key): /kʂɐ.jɐ́/
• (Classical Sanskrit) IPA^(key): /kʂɐ.jɐ/

Etymology 1

Etymology tree

Proto-Indo-European *tek-der.

Sanskrit क्षि (kṣi)

Sanskrit क्षय

Formed on the root क्षि (kṣi, “to rule”).

Noun

क्षय॑ • (kṣáya) stem, m

1. dominion

Declension

Masculine a-stem declension of क्षय॑

	singular	dual	plural
nominative	क्षयः॑ (kṣáyaḥ)	क्षयौ॑ (kṣáyau) क्षया॑¹ (kṣáyā¹)	क्षयाः॑ (kṣáyāḥ) क्षया॑सः¹ (kṣáyāsaḥ¹)
accusative	क्षय॑म् (kṣáyam)	क्षयौ॑ (kṣáyau) क्षया॑¹ (kṣáyā¹)	क्षया॑न् (kṣáyān)
instrumental	क्षये॑ण (kṣáyeṇa)	क्षया॑भ्याम् (kṣáyābhyām)	क्षयैः॑ (kṣáyaiḥ) क्षये॑भिः¹ (kṣáyebhiḥ¹)
dative	क्षया॑य (kṣáyāya)	क्षया॑भ्याम् (kṣáyābhyām)	क्षये॑भ्यः (kṣáyebhyaḥ)
ablative	क्षया॑त् (kṣáyāt)	क्षया॑भ्याम् (kṣáyābhyām)	क्षये॑भ्यः (kṣáyebhyaḥ)
genitive	क्षय॑स्य (kṣáyasya)	क्षय॑योः (kṣáyayoḥ)	क्षया॑णाम् (kṣáyāṇām)
locative	क्षये॑ (kṣáye)	क्षय॑योः (kṣáyayoḥ)	क्षये॑षु (kṣáyeṣu)
vocative	क्षय॑ (kṣáya)	क्षयौ॑ (kṣáyau) क्षया॑¹ (kṣáyā¹)	क्षयाः॑ (kṣáyāḥ) क्षया॑सः¹ (kṣáyāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Etymology 2

Etymology tree

Proto-Indo-European *teḱ-der.

Proto-Indo-European *tḱey-

Sanskrit क्षि (kṣi)

Sanskrit क्षय

Formed on the root क्षि (kṣi, “to dwell”).

Noun

क्षय॑ • (kṣáya) stem, m

1. place of abode, seat, house

Declension

Masculine a-stem declension of क्षय॑

	singular	dual	plural
nominative	क्षयः॑ (kṣáyaḥ)	क्षयौ॑ (kṣáyau) क्षया॑¹ (kṣáyā¹)	क्षयाः॑ (kṣáyāḥ) क्षया॑सः¹ (kṣáyāsaḥ¹)
accusative	क्षय॑म् (kṣáyam)	क्षयौ॑ (kṣáyau) क्षया॑¹ (kṣáyā¹)	क्षया॑न् (kṣáyān)
instrumental	क्षये॑ण (kṣáyeṇa)	क्षया॑भ्याम् (kṣáyābhyām)	क्षयैः॑ (kṣáyaiḥ) क्षये॑भिः¹ (kṣáyebhiḥ¹)
dative	क्षया॑य (kṣáyāya)	क्षया॑भ्याम् (kṣáyābhyām)	क्षये॑भ्यः (kṣáyebhyaḥ)
ablative	क्षया॑त् (kṣáyāt)	क्षया॑भ्याम् (kṣáyābhyām)	क्षये॑भ्यः (kṣáyebhyaḥ)
genitive	क्षय॑स्य (kṣáyasya)	क्षय॑योः (kṣáyayoḥ)	क्षया॑णाम् (kṣáyāṇām)
locative	क्षये॑ (kṣáye)	क्षय॑योः (kṣáyayoḥ)	क्षये॑षु (kṣáyeṣu)
vocative	क्षय॑ (kṣáya)	क्षयौ॑ (kṣáyau) क्षया॑¹ (kṣáyā¹)	क्षयाः॑ (kṣáyāḥ) क्षया॑सः¹ (kṣáyāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Adjective

क्षय • (kṣaya) stem

1. dwelling, residing

Declension

Masculine a-stem declension of क्षय

	singular	dual	plural
nominative	क्षयः (kṣayaḥ)	क्षयौ (kṣayau) क्षया¹ (kṣayā¹)	क्षयाः (kṣayāḥ) क्षयासः¹ (kṣayāsaḥ¹)
accusative	क्षयम् (kṣayam)	क्षयौ (kṣayau) क्षया¹ (kṣayā¹)	क्षयान् (kṣayān)
instrumental	क्षयेण (kṣayeṇa)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयैः (kṣayaiḥ) क्षयेभिः¹ (kṣayebhiḥ¹)
dative	क्षयाय (kṣayāya)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयेभ्यः (kṣayebhyaḥ)
ablative	क्षयात् (kṣayāt)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयेभ्यः (kṣayebhyaḥ)
genitive	क्षयस्य (kṣayasya)	क्षययोः (kṣayayoḥ)	क्षयाणाम् (kṣayāṇām)
locative	क्षये (kṣaye)	क्षययोः (kṣayayoḥ)	क्षयेषु (kṣayeṣu)
vocative	क्षय (kṣaya)	क्षयौ (kṣayau) क्षया¹ (kṣayā¹)	क्षयाः (kṣayāḥ) क्षयासः¹ (kṣayāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Feminine ā-stem declension of क्षया

	singular	dual	plural
nominative	क्षया (kṣayā)	क्षये (kṣaye)	क्षयाः (kṣayāḥ)
accusative	क्षयाम् (kṣayām)	क्षये (kṣaye)	क्षयाः (kṣayāḥ)
instrumental	क्षयया (kṣayayā) क्षया¹ (kṣayā¹)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयाभिः (kṣayābhiḥ)
dative	क्षयायै (kṣayāyai)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयाभ्यः (kṣayābhyaḥ)
ablative	क्षयायाः (kṣayāyāḥ) क्षयायै² (kṣayāyai²)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयाभ्यः (kṣayābhyaḥ)
genitive	क्षयायाः (kṣayāyāḥ) क्षयायै² (kṣayāyai²)	क्षययोः (kṣayayoḥ)	क्षयाणाम् (kṣayāṇām)
locative	क्षयायाम् (kṣayāyām)	क्षययोः (kṣayayoḥ)	क्षयासु (kṣayāsu)
vocative	क्षये (kṣaye)	क्षये (kṣaye)	क्षयाः (kṣayāḥ)

• ¹Vedic
• ²Brāhmaṇas

Neuter a-stem declension of क्षय

	singular	dual	plural
nominative	क्षयम् (kṣayam)	क्षये (kṣaye)	क्षयाणि (kṣayāṇi) क्षया¹ (kṣayā¹)
accusative	क्षयम् (kṣayam)	क्षये (kṣaye)	क्षयाणि (kṣayāṇi) क्षया¹ (kṣayā¹)
instrumental	क्षयेण (kṣayeṇa)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयैः (kṣayaiḥ) क्षयेभिः¹ (kṣayebhiḥ¹)
dative	क्षयाय (kṣayāya)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयेभ्यः (kṣayebhyaḥ)
ablative	क्षयात् (kṣayāt)	क्षयाभ्याम् (kṣayābhyām)	क्षयेभ्यः (kṣayebhyaḥ)
genitive	क्षयस्य (kṣayasya)	क्षययोः (kṣayayoḥ)	क्षयाणाम् (kṣayāṇām)
locative	क्षये (kṣaye)	क्षययोः (kṣayayoḥ)	क्षयेषु (kṣayeṣu)
vocative	क्षय (kṣaya)	क्षये (kṣaye)	क्षयाणि (kṣayāṇi) क्षया¹ (kṣayā¹)

• ¹Vedic

Etymology 3

Etymology tree

Proto-Indo-European *dʰegʷʰ-

Proto-Indo-European *-éyti

Proto-Indo-European *dʰgʷʰéyti

Proto-Indo-European *dʰgʷʰey-der.

Proto-Indo-Iranian *gžʰayás

Proto-Indo-Aryan *gẓʰayás

Sanskrit क्षय

From Proto-Indo-Aryan *gẓʰayás, from Proto-Indo-Iranian *gžʰayás, from Proto-Indo-European *dʰgʷʰey- (“to perish, decline”). Cognate with Ancient Greek φθῐ́σῐς (phthĭ́sĭs, “decline, atrophy”), Latin situs (“decay, filth; neglect”) Old English dwīnan (whence English dwindle).

Noun

क्ष॒य • (kṣayá) stem, m

1. decay, corrosion

   Synonyms: भ्रंश (bhraṃśá), विलयन (vilayana)

2. ruin, destruction

   Synonyms: नाश (nāśá), प्रलय (pralaya)

3. diminution, decline, wasting away
4. fall (as of prices, opposed to वृद्धि)
5. removal
6. end, termination
7. consumption, phthisis pulmonalis
8. (general) sickness
9. the destruction of the universe
10. (algebra) a negative quantity; minus

Declension

Masculine a-stem declension of क्ष॒य

	singular	dual	plural
nominative	क्ष॒यः (kṣayáḥ)	क्ष॒यौ (kṣayáu) क्ष॒या¹ (kṣayā́¹)	क्ष॒याः (kṣayā́ḥ) क्ष॒यासः॑¹ (kṣayā́saḥ¹)
accusative	क्ष॒यम् (kṣayám)	क्ष॒यौ (kṣayáu) क्ष॒या¹ (kṣayā́¹)	क्ष॒यान् (kṣayā́n)
instrumental	क्ष॒येण॑ (kṣayéṇa)	क्ष॒याभ्या॑म् (kṣayā́bhyām)	क्ष॒यैः (kṣayáiḥ) क्ष॒येभिः॑¹ (kṣayébhiḥ¹)
dative	क्ष॒याय॑ (kṣayā́ya)	क्ष॒याभ्या॑म् (kṣayā́bhyām)	क्ष॒येभ्यः॑ (kṣayébhyaḥ)
ablative	क्ष॒यात् (kṣayā́t)	क्ष॒याभ्या॑म् (kṣayā́bhyām)	क्ष॒येभ्यः॑ (kṣayébhyaḥ)
genitive	क्ष॒यस्य॑ (kṣayásya)	क्ष॒ययोः॑ (kṣayáyoḥ)	क्ष॒याणा॑म् (kṣayā́ṇām)
locative	क्ष॒ये (kṣayé)	क्ष॒ययोः॑ (kṣayáyoḥ)	क्ष॒येषु॑ (kṣayéṣu)
vocative	क्षय॑ (kṣáya)	क्षयौ॑ (kṣáyau) क्षया॑¹ (kṣáyā¹)	क्षयाः॑ (kṣáyāḥ) क्षया॑सः¹ (kṣáyāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Derived terms

• क्षयरोग (kṣayaroga, “tuberculosis”)

Descendants

• → Old Marathi: क्षय (kṣaya)
  • → Marathi: क्षय (kṣay)
• Paisaci Prakrit:
  • Punjabi: ਖੈ (khai)
• Pali: khaya (“decay, ruin”)
  • → Thai: ขยะ (kà-yà, “rubbish”)
• Prakrit khaya
  • → Tamil: கயம் (kayam)
• Assamese: ক্ষয় (khoy) / খয় (khoy)
• Bengali: ক্ষয় (khoẏ)
• Konkani: क्षय (kṣay)
• Nepali: क्षय (kṣaya)
• Odia: କ୍ଷୟ (kṣaya)
• Marwari: खे (khe)
• Sindhi: کَيِٴ
• Hindi: खै (khai)
• → Telugu: క్షయ (kṣaya)
• → Kannada: ಕ್ಷಯ (kṣaya)

References

• Monier Williams (1899), “क्षय”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 327/1&3.
• Monier Williams (1899), “क्षय”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 328/1.
• Mayrhofer, Manfred (1992), Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan]‎^[1] (in German), volume 1, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, pages 426-428