pchać

See also: pchac

Old Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *peys-

Proto-Indo-European *pis-é-ti

Proto-Balto-Slavic *pištei

Proto-Slavic *pьxàti

Old Polish pchać

Inherited from Proto-Slavic *pьxàti. First attested in 1402.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /pxat͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /pxat͡ɕʲ/

Verb

pchać impf (perfective pchnąć, frequentative pychać)

1. to prick, to puncture, to sting
   • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[1], [2], [3]}, volume XXIV, page 363:

     Pungencia przicra vel pchaiøcza

     [Pungencia przykra vel pchająca]

   • 1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎^[4], number 2479:

     Bedagar spik, roza polna pchøcza

     [Bedagar spik, roża polna pchąca]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[5], page 180:

     Czy ystny vyeczsche podolky nad ynsze lyvdzy noszyly a kv tem przyvyązovaly czyrnye, aby ye pchalo, yschby chodzącz byly pamyetlyvy dzyeszyączyora przykazanya

     [Czy istny więcsze podołki nad insze ludzi nosili a ku tem przywiązowali czyrnie, aby je pchało, iżby chodząc byli pamiętliwy dziesięciora przykazania]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[6], page 830:

     Bo yako nascha zyemya rodzy tarnye pchayącze, thakyez myly Cristus przyymvyącz koroną tarnovą, barzo przykrą a barzo ostrą, pchayączą czyernym, myenyl, yze nasche bolyesczy sam on myal noszycz

     [Bo jako nasza ziemia rodzi tarnie pchające, takież miły Krystus przyimując koronę tarnową, barzo przykrą, a barzo ostrą, pchająca ciernim, mienił, iże nasze boleści sam on miał nosić]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[7], page 830:

     Alye podlug szvyątego Augustyna, yze svyątha glova yego [yego] slotka trudno pchayączem tarnym [ukoronowana?], boską volyą stalo szye, yze tako vkoronovan

     [Ale podług świętego Augustyna, iże święta głowa jego [yego] słodka trudno pchającem tarnim [ukoronowana?], boską wolą stało sie, iże tako ukoronowan]

   1. (figuratively, hapax legomenon) to prick, to puncture, to sting
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[8], page 830:

        Prze odpusczenye grzechow yest czyrpyal, ktore grzechy czlovyeka pchayą-cz albo kolyą-cz vyączey nyzly czyrnye

        [Prze odpuszczenie grzechow jest cirpiał, ktore grzechy człowieka pchają-ć albo kolą-ć więcej niżli cirnie]

2. (attested in Masovia, Greater Poland) to push (to move forcefully)
   • 1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 258, Płońsk:

     Tom vczinil za iey poczøtkem, kedi mø s pecza pchala

     [Tom uczynił za jej początkiem, kiedy mię z pieca pchała]

   • 1967 [1402], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 188, Kościan:

     Jaco Opacz ne vderzil odlewf Jandrzea po *gambey, ale gy pchal swe roley

     [Jako Opac(z) nie uderzył odlew Jędrzeja po gębie, ale ji pchał z swe rolej]

   • 1920 [1410], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 1453, Płońsk:

     Yacom ya ne yechal na Staskow dom sylø samosothm ani yego zoni pchal nogø, pychal

     [Jakom ja nie jechałna Staśkow dom siłą samoszotm ani jego żony pchał nogą, pychał]

   • 1920 [1427], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 2665, Zakroczym:

     Iacom ya Pawla nye syepal any pchal samopyanth silø […] Micolag Pa­wla nye syepal ani pchal samopyąth silø

     [Jakom ja Pawła nie siepał ani pchał samopięć siłą […] Mikołaj Pawła nie siepał ani pchał samopięć siłą]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[9], page 653:

     Nyektorzy z boku pchayącz

     [Niektorzy z boku pchając]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[10], page 664:

     A ony nye telko pchaly y byly, alye tez plvaly y rzygaly yemv pod noss

     [A oni nie telko pchali i bili, ale też plwali i rzygali jemu pod nos]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[11], page 694:

     Any vymy, yesczely zyw albo yvzly vbyly, gednosmy vydzyely przez ląka Iozeff byyącz, pchayącz, syepayącz przed szye y za szye

     [Ani wymi, jeszczeli żyw albo iwżli ubili, jednośmy widzieli prze łąkę Jozef bijąc, pchając, siepając przed się i za się]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[12], page 701:

     Postavyly y srod domv y daly yemv dlugą chvylą stacz a tu byegayącz okolo yego y byly, y pchaly nyektorzy

     [Postawili ji środ domu i dali jemu długą chwilę stać a tu biejająć około jego i byli, i pchali niektorzy]

Derived terms

verbs

• dopychać impf
• odpchnąć pf
• popchnąć pf, popychać impf
• przypchać pf
• upychać impf
• wepchać pf, wepchnąć pf
• wspychać impf
• wypchać pf, wypchnąć pf
• zapchnąć pf
• zepchać pf, spychać impf
• zepchać pf, zepchnąć pf

Descendants

• Polish: pchać
• Silesian: pkać (obsolete)

References

• Boryś, Wiesław (2005), “pchać”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “pchać”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “pchać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• S. Urbańczyk, editor (1970), “pchać”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 6, Wrocław, Warsaw, Kraków: Polish Academy of Sciences, page 61
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “pchać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “pchać”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Polish

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *peys-

Proto-Indo-European *pis-é-ti

Proto-Balto-Slavic *pištei

Proto-Slavic *pьxàti

Old Polish pchać

Polish pchać

Inherited from Old Polish pchać.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /ˈpxat͡ɕ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /ˈpxat͡ɕ/

• Audio 1; “pchać”:

  (file)

• Audio 2; “pchać się”:

  (file)

• Rhymes: -at͡ɕ
• Syllabification: pchać

Verb

pchać impf (perfective pchnąć)

1. (transitive) to push (to move something forward by physical force)

   Synonym: popychać

   Antonym: ciągnąć

2. (transitive) to push (to place someone or something inside something by force) [with do (+ genitive) ‘to what’; or with w (+ accusative) ‘into what’]

   Synonym: wpychać

3. (transitive) to push (to persuade someone to do something) [with do (+ genitive) ‘to what’; or with ku (+ dative) ‘to what’]

   Synonym: popychać

   Antonym: powstrzymywać

4. (transitive, colloquial) to stuff (to eat too much or persuade someone to eat too much) [with w (+ accusative) ‘into whom’]

   Synonym: wpychać

5. (transitive, collloquial) to stuff (to allocate large financial resources for something) [with w (+ accusative) ‘into what’]
6. (transitive) to push (to cause progress in some activity)

   Synonym: popychać

7. (transitive) to get, to hit (to strike a blow with something sharp)
8. (transitive, colloquial) to push (to force something into something)

   Synonym: wkładać

9. (transitive, colloquial) to push (to do a significant part of some work, to speed up something)
10. (transitive, colloquial) to push (to invest significant sums in something)
11. (transitive, colloquial) to push (to send someone with a letter, parcel; also: to send a letter, parcel)
12. (transitive, obsolete) to pierce, to stab

    Synonyms: dźgać, kłuć

13. (reflexive with się) to push oneself (to try to get somewhere by making one's way)

    Synonyms: cisnąć się, przepychać się

14. (reflexive with się) to push oneself (to move stubbornly in a certain direction)

Conjugation

Conjugation of pchać impf

	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		pchać
present tense	1st	pcham			pchamy
	2nd	pchasz			pchacie
	3rd	pcha			pchają
	impersonal	pcha się
past tense	1st	pchałem, -(e)m pchał	pchałam, -(e)m pchała	pchałom, -(e)m pchało	pchaliśmy, -(e)śmy pchali	pchałyśmy, -(e)śmy pchały
	2nd	pchałeś, -(e)ś pchał	pchałaś, -(e)ś pchała	pchałoś, -(e)ś pchało	pchaliście, -(e)ście pchali	pchałyście, -(e)ście pchały
	3rd	pchał	pchała	pchało	pchali	pchały
	impersonal	pchano
future tense	1st	będę pchał, będę pchać	będę pchała, będę pchać	będę pchało, będę pchać	będziemy pchali, będziemy pchać	będziemy pchały, będziemy pchać
	2nd	będziesz pchał, będziesz pchać	będziesz pchała, będziesz pchać	będziesz pchało, będziesz pchać	będziecie pchali, będziecie pchać	będziecie pchały, będziecie pchać
	3rd	będzie pchał, będzie pchać	będzie pchała, będzie pchać	będzie pchało, będzie pchać	będą pchali, będą pchać	będą pchały, będą pchać
	impersonal	będzie pchać się
conditional	1st	pchałbym, bym pchał	pchałabym, bym pchała	pchałobym, bym pchało	pchalibyśmy, byśmy pchali	pchałybyśmy, byśmy pchały
	2nd	pchałbyś, byś pchał	pchałabyś, byś pchała	pchałobyś, byś pchało	pchalibyście, byście pchali	pchałybyście, byście pchały
	3rd	pchałby, by pchał	pchałaby, by pchała	pchałoby, by pchało	pchaliby, by pchali	pchałyby, by pchały
	impersonal	pchano by
imperative	1st	niech pcham			pchajmy
	2nd	pchaj			pchajcie
	3rd	niech pcha			niech pchają
active adjectival participle		pchający	pchająca	pchające	pchający	pchające
passive adjectival participle		pchany	pchana	pchane	pchani	pchane
contemporary adverbial participle		pchając
verbal noun		pchanie

Derived terms

nouns

• pchacz

phrases

• nie pchać palca między drzwi

verbs

• dopchnąć pf, dopchać pf, dopychać impf
• napchać pf, napychać impf
• odepchnąć pf, odpychać impf
• opchnąć pf, opchać pf, opychać impf
• podepchnąć pf, podpychać impf
• popchać pf, popychać impf
• przepchnąć pf, przepchać pf, przepychać impf
• rozepchnąć pf, rozepchać pf, rozpychać impf
• upchnąć pf, upchać pf, upychać impf
• wepchnąć pf, wepchać pf, wpychać impf
• wypchnąć pf, wypchać pf, wypychać impf
• zapchać pf, zapychać impf
• zepchnąć pf, spychać impf

verbs

• pchać się do łóżka impf
• pchać się w ręce impf

Further reading

• “pchać”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[13] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “pchać się”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[14] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “pchać”, in Polish dictionaries at PWN‎^[15] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “pchać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “pchać się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “pchać”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “pchać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “pchać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 100
• pchać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
• pchać się in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego