Jump to content

wysoki

From Wiktionary, the free dictionary

Old Polish

[edit]

Etymology

[edit]
Etymology tree
Proto-Indo-European *upó
Proto-Indo-European *h₃ewps-der.?
Proto-Slavic *vysь
Proto-Indo-European *-kosder.
Proto-Slavic *-okъ
Proto-Slavic *vysòkъ
Old Polish wysoki

    Inherited from Proto-Slavic *vysòkъ. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    [edit]
    • IPA(key): (10th–15th CE) /visɔkiː/
    • IPA(key): (15th CE) /visɔki/

    Adjective

    [edit]

    wysoki (comparative wyszy, superlative nawyszy, derived adverb wysoko)

    1. (attested in Lesser Poland) tall; high (having a considerable distance from the bottom to the top)
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, number I Prol 2, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Weszø wisokø (turrim alte) stawi na nebesech
        [Wieżę wysoką (turrim alte) stawi na niebiesiech]
    2. (of eyes, attested in Greater Poland) spread far apart
      • 1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie‎[2], [3], [4], Lubin, page 120:
        Attonitos vyszokye aut gromem srzesnony (leg. zrześniony; attonitos habes oculos Job 15, 12)
        [Attonitos wysokie aut gromem zrześniony (attonitos habes oculos Job 15, 12)]
    3. (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) high (physically elevated)
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 76, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Przemenene prawicze twoiey wisokey (dexterae excelsi)
        [Przemienienie prawice twojej wysokiej (dexterae excelsi)]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[5], Krakow, Brodnia, page 94b:
        Osztatheczny y nawysszy kor napelnyla (sc. święta Anna), w kthorem iesth nawyssza boszka chwala
        [Ostateczny i nawyszy kor napełniła (sc. święta Anna), w ktorem jest nawysza boska chwała]
      • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 33, 19:
        Myesczcza, na nychze dzalal wisoke modli (in quibus aedificavit excelsa)
        [Mieśćca, na nichże działał wysokie modły (in quibus aedificavit excelsa)]
      • 1950 [1500], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1843, Warsaw:
        Jsze Jan myal skazicz nysch[y] mlin, *thory skodzyl vyschemv
        [Iże Jan miał skazić ni[ż]sz[y] młyn, [k]tory szkodził wyszemu]
    4. (of a voice) resonant, sonorant
    5. (music, of a note, attested in Sieradz-Łęczyca) thin
      • 1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[6], [7], [8], volume XXII, Łęczyca, page 26:
        Que, gl. sc. angelica, vox... in dyapente, gl. alta voce na vyschokem podnyeszyenyu, sonat
        [Que, gl. sc. angelica, vox... in dyapente, gl. alta voce na wysokiem podniesieniu, sonat]
    6. (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) high (elevated in status, esteem, or prestige)
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 51, 4:
        Wyeszmyely woyth wyną nyesprawnye..., tedy ma szye nayn zalowacz przed sandzą wyschym nad nym (coram superiori iudice)
        [Wieźmieli wojt winę niesprawnie..., tedy ma sie nań żałować przed sędzią wyszym nad nim (coram superiori iudice)]
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 63, 4:
        Tho poleczyl (sc. ten człowiek)... szwemv opyekaldnykowy... opowyedacz przed wyszym wylozonym gayonym szandem
        [To polecił (sc. ten człowiek)... swemu opiekaldnikowi... opowiedać przed wyszym wyłożonym gajonym sądem]
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 54, 2:
        Ten ma naydz gyny ortel y szlacz szye s thym ortelem... ku wyszemu stolczv (ad scamnum superiorem)
        [Ten to ma najć jiny ortel i słać sie z tym ortelem... ku wyszemu stolcu (ad scamnum superiorem)]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 12, 6, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Pacz bødø ymenu gospodnowemu barzo wisokemu (nomini domini altissimi)
        [Piać będę imieniu gospodnowemu barzo wysokiemu (nomini domini altissimi)]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 96, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Ti ies gospodzyn naywyszszy nade wszø zemø (tu dominus altissimus super omnem terram)
        [Ty jeś Gospodzin najwyszszy nade wszą ziemią (tu dominus altissimus super omnem terram)]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 17, 15, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Pogrzmal iest z neba gospodzin y wszech naywiszszi (altissimus) dal iest glos
        [Pogrzmiał jest z nieba Gospodzin, i wszech Najwyszszy (altissimus) dał jest głos]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[9], Krakow, Brodnia, page 107b:
        Angelskemu krolyowi poymy pospolu, Michala wielbiacz nawisszego
        [Anjelskiemu krolowi pojmy pospołu, Michała wielbiąc nawyszego]
      • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 28, 1:
        Vczini czø pan bog twoy visszego nad wszistki lvdzi (excelsiorem cunctis gentibus)
        [Uczyni cię Pan Bog twoj wyszszego nad wszystki ludzi (excelsiorem cunctis gentibus)]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[10], page 666:
        Krol Davyd... vstavyl cztyrzy a *dvanasczye popow y yednego vyschem myedzy ymy
        [Krol Dawid... ustawił cztyrzy a dwa[naście][dzieścia] popow i jednego wyszem miedzy imi]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[11], page 380:
        Przyklad o tem, yze nykt ny ma sobye ządacz vyschego myescza, kyedy bądzye na godzyech
        [Przykład o tem, iże nikt ni ma sobie żędać wyszego mieśca, kiedy będzie na godziech]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[12], page 44:
        Bo swe (leg. z swe) boskye rady od svego vyschego stolcza krolevskyego chczyal sve nam [zesłać] wschechmogącze slovo
        [Bo z swe boskie rady od swego wyszego stolca krolewskiego chciał swe nam [zesłać] wszechmogące słowo]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[13], page 559:
        Bo kv vyschemv stolczv (ad summam virtutum) nye moczą, alye smyarą [jest podobno] przydz
        [Bo ku wyszemu stolcu (ad summam virtutum) nie mocą, ale śmiarą [jest podobno] przyć]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[14], page 846:
        Nye myalby moczy nyyedney przeczyv mnye, bycz nye byla dana od vysschey moczy (nisi tibi datum esset desuper Jo 19, 11), czvsch od czeszarza albo od boga
        [Nie miałby mocy nijednej przeciw mnie, być nie była dana od wyszszej mocy (nisi tibi datum esset desuper Jo 19, 11), czusz od cesarza albo od Boga]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 28:
        Gdi nyekthorzy... k naszemv sąndv pozwaany biwayą, myanvyą pani y ktorekolye gych viszee (quoslibet ipsorum superiores) zachoczczyamy
        [Gdy niektorzy... k naszemu sądu pozwani bywają, mianują pany i ktorekole jich wysze (quoslibet ipsorum superiores) zachodźcami]
      • 1451-1455, Legenda o świętym Aleksym‎[15], line 27:
        Byl wyszokyego rodv (sc. Eufamijan)
        [Był wysokiego rodu (sc. Eufamijan)]
      • 1968 [End of the fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku‎[16], Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 81:
        Hec est dies magnus, dei dies summus nawysszy
        [Hec est dies magnus, dei dies summus nawyższy]
    7. (attested in Greater Poland) high; grand, great; significant
      • 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎[17], Modlitewnik Nawojki, page 67:
        Pokazy my v mogym konyczv nawyszscha vczyecha dvschy mey
        [Pokaży mi w mojim końcu nawyszszą uciechę duszy mej]
      • 1960 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 263, Pyzdry:
        Iacosmi vissego posagv Dzychne... ne røczili, nis iaco Katherzine
        [Jakosmy wyszszego posagu Dzichnie... nie ręczyli, niż jako Katerzynie]
    8. great, grand; unique
    9. (attested in Lesser Poland) high; haughty, prideful
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, number Ann 4, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Ne wspladzaycze molwycz *wysøkych rzeczy pochwalayøcz se (nolite multiplicare loqui sublimia, gloriantes I Reg 2, 3)
        [Nie wspładzajcie mołwić wysokich rzeczy pochwalając sie (nolite multiplicare loqui sublimia, gloriantes I Reg 2, 3)]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 137, 7, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Bo wysoky pan a smerna ogląda, a wysoka (alta) od daleka znage
        [Bo wysoki Pan a śmierna ogląda, a wysoka (alta) od daleka znaje]
    10. (in the comparative, attested in Masovia) above mentioned
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 75:
        Ysz *oczcecz baczącz vyszsze (superiora advertens), czso gemv synowye przes w[d]zącze gimyenya vczynyly, gim nye thbal any chczal dopomocz
        [Iż oćciec bacząc wyszsze (superiora advertens), cso jemu synowie przez wzięcie jimienia uczynili jim nie tbał ani chciał dopomoc]
      • 1950 [1480], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1507, Warsaw:
        Yakosz thy myal sze mna posadzycz yednacze w pyathek przeth Svyatha Troycza... podla vysych kxyąk
        [Jakoś ty miał se mną posadzić jednacze w piątek przed Świętą Trojcą... podla wyszych ksiąg]

    Derived terms

    [edit]
    adjectives
    adverbs
    nouns
    verbs

    Descendants

    [edit]
    • Polish: wysoki
    • Silesian: wysoki

    References

    [edit]
    • Boryś, Wiesław (2005), “wysoki”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    • B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “wysoki”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

    Polish

    [edit]

    Etymology

    [edit]
    Etymology tree
    Proto-Indo-European *upó
    Proto-Indo-European *h₃ewps-der.?
    Proto-Slavic *vysь
    Proto-Indo-European *-kosder.
    Proto-Slavic *-okъ
    Proto-Slavic *vysòkъ
    Old Polish wysoki
    Polish wysoki

      Inherited from Old Polish wysoki.

      Pronunciation

      [edit]
       
      • Audio:(file)
      • Rhymes: -ɔki
      • Syllabification: wy‧so‧ki

      Adjective

      [edit]

      wysoki (comparative wyższy, superlative najwyższy, derived adverb wysoko)

      1. tall; high (having a considerable distance from the bottom to the top)
        Antonym: niski
      2. tall (of a person, building, etc., having a considerable height)
        Antonym: niski
      3. high (physically elevated)
        Antonym: niski
      4. (of an amount) high (in amount or quantity, value, force, energy, etc.)
        Antonym: niski
      5. high (considered better)
        Antonym: niski
      6. high (elevated in status, esteem, or prestige, or in importance or development; exalted in rank, station, or character)
        Antonym: niski
      7. high (holding an elevated position in a hierarchy)
        Antonym: niski
      8. (acoustics) high (acute or shrill in pitch, due to being of greater frequency, i.e. produced by more rapid vibrations (wave oscillations))
        Antonyms: gruby, niski

      Declension

      [edit]
      Declension of wysoki (velar)
      singular plural
      masculine animate masculine inanimate feminine neuter virile (= masculine personal) non-virile
      nominative/vocative wysoki wysoka wysokie wysocy wysokie
      genitive wysokiego wysokiej wysokiego wysokich
      dative wysokiemu wysokiej wysokiemu wysokim
      accusative wysokiego wysoki wysoką wysokie wysokich wysokie
      instrumental wysokim wysoką wysokim wysokimi
      locative wysokim wysokiej wysokim wysokich

      Derived terms

      [edit]
      adjectives
      adjective/adverb
      adverbs
      nouns
      phrases

      Trivia

      [edit]

      According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), wysoki is one of the most used words in Polish, appearing 80 times in scientific texts, 108 times in news, 155 times in essays, 61 times in fiction, and 23 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 427 times, making it the 110th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

      References

      [edit]
      1. ^ Ida Kurcz (1990), “wysoki”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 2, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 711

      Further reading

      [edit]

      Silesian

      [edit]

      Etymology

      [edit]
      Etymology tree
      Proto-Indo-European *upó
      Proto-Indo-European *h₃ewps-der.?
      Proto-Slavic *vysь
      Proto-Indo-European *-kosder.
      Proto-Slavic *-okъ
      Proto-Slavic *vysòkъ
      Old Polish wysoki
      Silesian wysoki

        Inherited from Old Polish wysoki.

        Pronunciation

        [edit]
        • IPA(key): /vɪˈsɔ.ki/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -ɔki
        • Syllabification: wy‧so‧ki

        Adjective

        [edit]

        wysoki (comparative wyższy, superlative nojwyższy, derived adverb wysoko)

        1. tall; high

        Declension

        [edit]
        Declension of wysoki
        singular plural
        masculine neuter feminine virile nonvirile
        animate inanimate
        nominative wysoki wysokie wysokŏ wysocy wysokie
        genitive wysokigo wysokij wysokich
        dative wysokimu wysokij wysokim
        accusative wysokigo wysoki wysokie wysokõ wysokich wysokie
        instrumental wysokim wysokōm wysokimi
        locative wysokim wysokij wysokich
        vocative wysoki wysokie wysokŏ wysocy wysokie
        [edit]
        noun

        Further reading

        [edit]

        Upper Sorbian

        [edit]

        Etymology

        [edit]

        Inherited from Proto-Slavic *vysòkъ.

        Pronunciation

        [edit]
        • IPA(key): /ˈwɨsɔki/
        • Rhymes: -ɨsɔki
        • Hyphenation: wy‧so‧ki
        • Syllabification: wy‧so‧ki

        Adjective

        [edit]

        wysoki (comparative wyši, superlative najwyši, absolute superlative nanajwyši, excessive přewysoki, derived adverb wysoce or wysoko)

        1. tall
        2. high
          Antonym: niski
          Njemóžu lampu docpěć, dokelž je přewysoka. ― I can't reach the lamp because it's too high.

        Declension

        [edit]
        Declension of wysoki
        singular dual plural
        masculine neuter feminine virile nonvirile virile nonvirile
        personal/animal inanimate
        nominative, vocative wysoki wysoke wysoka wysokaj
        wysokej         		wysokej wysocy wysoke
        genitive wysokeho
        wysokoh¹         		wysokeje wysokeju wysokich
        dative wysokemu
        wysokom¹         		wysokej wysokimaj wysokim
        accusative wysokeho
        wysokoh¹         		wysoki wysoke wysoku wysokeju wysokej wysokich wysoke
        instrumental wysokim wysokej wysokimaj wysokimi
        locative wysokich

        References

        [edit]
        Retrieved from "https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=wysoki&oldid=88990677"