मित्र

See also: मित्रो and मित्रा

Hindi

Hindi Wikipedia has an article on:

मित्र

Wikipedia ^hi

Hindi Wikipedia has an article on:

मित्र (देव)

Wikipedia ^hi

Etymology

Learned borrowing from Sanskrit मित्र (mitra). Doublet of मीत (mīt), a tadbhava.

Pronunciation

(Standard Hindi) IPA^(key): /mɪt̪.ɾᵊ/, /mɪ.t̪əɾ/, [mɪ.t̪ɐɾ]

Noun

मित्र • (mitra) m or f (Urdu spelling متر)

friend
मैंने एक मित्र से अपना सामान मँगवाया।
ma͠ine ek mitra se apnā sāmān maṅgvāyā.
I got a friend to bring my luggage.

मेरे मित्र ने मुझे ठगा है।
mere mitra ne mujhe ṭhagā hai.
My friend has duped me.
ally
दूसरे विश्वयुद्ध में, इंग्लैंड अमरीका का पक्का मित्र था।
dūsre viśvayuddh mẽ, iṅglaiṇḍ amrīkā kā pakkā mitra thā.
During the Second World War, England was America's staunch ally.

Declension

Declension of *मित्र* (masc cons-stem)
	singular	plural
direct	मित्र mitra	मित्र mitra
oblique	मित्र mitra	मित्रों mitrõ
vocative	मित्र mitra	मित्रो mitro

Proper noun

मित्र • (mitra) m

(Hinduism) Mitra; a Vedic deity, one of the Adityas

Declension

Declension of *मित्र* (sg-only masc cons-stem)
	singular
direct	मित्र mitra
oblique	मित्र mitra
vocative	मित्र mitra

Synonyms

(friend): दोस्त (dost)

Related terms

मित्रा f (mitrā)
मित्राई f (mitrāī)
मित्रता f (mitratā)

References

Dāsa, Śyāmasundara (1965–1975), “मित्र”, in Hindī Śabdasāgara [lit. “Sea of Hindi words”] (in Hindi), Kashi [Varanasi]: Nagari Pracarini Sabha
Caturvedi, Mahendra; Bhola Nath Tiwari (1970), “मित्र”, in A practical Hindi-English dictionary, Delhi: National Publishing House
McGregor, Ronald Stuart (1993), “मित्र”, in The Oxford Hindi-English Dictionary, London: Oxford University Press
Bahri, Hardev (1989), “मित्र”, in Siksarthi Hindi-Angrejhi Sabdakosa [Learners' Hindi-English Dictionary], Delhi: Rajpal & Sons.

Marathi

Etymology

Learned borrowing from Sanskrit मित्र (mitra). First attested as Old Marathi 𑘦𑘺𑘝𑘿𑘨 (maitra, “friend”).

Noun

मित्र • (mitra) m

friend
Synonym: दोस्त (dosta) ( less common)
(literary) the sun
Synonyms: सूर्य (sūrya), भानु (bhānu), रवि (ravi)

Declension

Declension of मित्र (masc cons-stem)
direct singular	मित्र mitra
direct plural	मित्र mitra
	singular एकवचन	plural अनेकवचन
nominative प्रथमा	मित्र mitra	मित्र mitra
oblique सामान्यरूप	मित्रा mitrā	मित्रां- mitrān-
acc. / dative द्वितीया / चतुर्थी	मित्राला mitrālā	मित्रांना mitrānnā
ergative	मित्राने, मित्रानं mitrāne, mitrāna	मित्रांनी mitrānnī
instrumental	मित्राशी mitrāśī	मित्रांशी mitrānśī
locative सप्तमी	मित्रात mitrāt	मित्रांत mitrāt
vocative संबोधन	मित्रा mitrā	मित्रांनो mitrānno
Oblique Note: The oblique case precedes all postpositions. There is no space between the stem and the postposition. Locative Note: -त (-ta) is a postposition.

Genitive declension of मित्र (masc cons-stem)
	masculine object पुल्लिंगी कर्म		feminine object स्त्रीलिंगी कर्म		neuter object नपुसकलिंगी कर्म		oblique सामान्यरूप
	singular एकवचन	plural अनेकवचन	singular एकवचन	plural अनेकवचन	singular^* एकवचन	plural अनेकवचन	oblique सामान्यरूप
singular subject एकवचनी कर्ता	मित्राचा mitrāċā	मित्राचे mitrāċe	मित्राची mitrācī	मित्राच्या mitrācā	मित्राचे, मित्राचं mitrāċe, mitrāċa	मित्राची mitrācī	मित्राच्या mitrācā
plural subject अनेकवचनी कर्ता	मित्रांचा mitrānċā	मित्रांचे mitrānċe	मित्रांची mitrāñcī	मित्रांच्या mitrāncā	मित्रांचे, मित्रांचं mitrānċe, mitrānċa	मित्रांची mitrāñcī	मित्रांच्या mitrāñcā
^* Note: Word-final ए (e) in neuter words is alternatively written with the anusvara and pronounced as अ (a). Oblique Note: For most postpostions, the oblique genitive can be optionally inserted between the stem and the postposition.

Related terms

मैत्री (maitrī)
मैत्रीण (maitrīṇ)

References

Berntsen, Maxine (1982–1983), “मित्र”, in A Basic Marathi-English Dictionary, New Delhi: American Institute of Indian Studies
Molesworth, James Thomas (1857), “मित्र”, in A dictionary, Marathi and English, Bombay: Printed for government at the Bombay Education Society's Press

Nepali

Etymology

Learned borrowing from Sanskrit मित्र (mitra).

Pronunciation

IPA^(key): [mit̪rʌ]
Phonetic Devanagari: मित्र

Noun

मित्र • (mitra)

Derived terms

मित्रता (mitratā)

Sanskrit

Alternative scripts

মিত্ৰ (Assamese script)
ᬫᬶᬢ᭄ᬭ (Balinese script)
মিত্র (Bengali script)
𑰦𑰰𑰝𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
𑀫𑀺𑀢𑁆𑀭 (Brahmi script)
မိတြ (Burmese script)
મિત્ર (Gujarati script)
ਮਿਤ੍ਰ (Gurmukhi script)
𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰 (Grantha script)
ꦩꦶꦠꦿ (Javanese script)
𑂧𑂱𑂞𑂹𑂩 (Kaithi script)
ಮಿತ್ರ (Kannada script)
មិត្រ (Khmer script)
ມິຕ຺ຣ (Lao script)
മിത്ര (Malayalam script)
ᠮᡳᢠᡵᠠ (Manchu script)
𑘦𑘱𑘝𑘿𑘨 (Modi script)
ᠮᠢᢐᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
𑧆𑧒𑦽𑧠𑧈 (Nandinagari script)
𑐩𑐶𑐟𑑂𑐬 (Newa script)
ମିତ୍ର (Odia script)
ꢪꢶꢡ꣄ꢬ (Saurashtra script)
𑆩𑆴𑆠𑇀𑆫 (Sharada script)
𑖦𑖰𑖝𑖿𑖨 (Siddham script)
මිත්‍ර (Sinhalese script)
𑩴𑩑𑩫 𑪙𑩼 (Soyombo script)
𑚢𑚮𑚙𑚶𑚤 (Takri script)
மித்ர (Tamil script)
మిత్ర (Telugu script)
มิตฺร (Thai script)
མི་ཏྲ (Tibetan script)
𑒧𑒱𑒞𑓂𑒩 (Tirhuta script)
𑨢𑨁𑨙𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)

Etymology

From Proto-Indo-Aryan *mitrás, from Proto-Indo-Iranian *mitrás (literally “(that which) causes binding”), from Proto-Indo-European *mey- (literally “to bind”).^[1] Indo-Aryan languages preserve the literal meaning in the sense of friend, one of the aspects of binding and alliance. Cognate with Avestan 𐬨𐬌𐬚𐬭𐬀 (miθra) [cf. Mithra], which was also borrowed into Old Persian 𐎷𐎰𐎼 (mi-θ-r /⁠miθra⁠/).

Pronunciation

(Vedic) IPA^(key): /mit.ɾɐ́/
(Classical Sanskrit) IPA^(key): /mit̪.ɾɐ/

Noun

मि॒त्र • (mitrá) stem, m or n (feminine मित्रा)

a friend, companion, associate
the sun

Declension

Masculine a-stem declension of मि॒त्र
	singular	dual	plural
nominative	मि॒त्रः (mitráḥ)	मि॒त्रौ (mitráu) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)	मि॒त्राः (mitrā́ḥ) मि॒त्रासः॑¹ (mitrā́saḥ¹)
accusative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रौ (mitráu) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)	मि॒त्रान् (mitrā́n)
instrumental	मि॒त्रेण॑ (mitréṇa)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रैः (mitráiḥ) मि॒त्रेभिः॑¹ (mitrébhiḥ¹)
dative	मि॒त्राय॑ (mitrā́ya)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
ablative	मि॒त्रात् (mitrā́t)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
genitive	मि॒त्रस्य॑ (mitrásya)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्राणा॑म् (mitrā́ṇām)
locative	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्रेषु॑ (mitréṣu)
vocative	मित्र॑ (mítra)	मित्रौ॑ (mítrau) मित्रा॑¹ (mítrā¹)	मित्राः॑ (mítrāḥ) मित्रा॑सः¹ (mítrāsaḥ¹)

¹Vedic

Neuter a-stem declension of मि॒त्र
	singular	dual	plural
nominative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्राणि॑ (mitrā́ṇi) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)
accusative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्राणि॑ (mitrā́ṇi) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)
instrumental	मि॒त्रेण॑ (mitréṇa)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रैः (mitráiḥ) मि॒त्रेभिः॑¹ (mitrébhiḥ¹)
dative	मि॒त्राय॑ (mitrā́ya)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
ablative	मि॒त्रात् (mitrā́t)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
genitive	मि॒त्रस्य॑ (mitrásya)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्राणा॑म् (mitrā́ṇām)
locative	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्रेषु॑ (mitréṣu)
vocative	मित्र॑ (mítra)	मित्रे॑ (mítre)	मित्रा॑णि (mítrāṇi) मित्रा॑¹ (mítrā¹)

¹Vedic

Proper noun

मि॒त्र • (mitrá) stem, m or n

Mitra, one of the twelve Adityas
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 1.89.3:
  तान्पूर्व॑या नि॒विदा॑ हूमहे व॒यं भगं॑ मि॒त्रम्अदि॑तिं॒ दक्ष॑म॒स्रिध॑म्।
  अ॒र्य॒मणं॒ वरु॑णं॒ सोम॑म॒श्विना॒ सर॑स्वती नः सु॒भगा॒ मय॑स्करत्॥
  tā́npū́rvayā nivídā hūmahe vayáṃ bhágaṃ mitrámáditiṃ dákṣamasrídham.
  aryamáṇaṃ váruṇaṃ sómamaśvínā sárasvatī naḥ subhágā máyaskarat.
  We invoke them with an ancient text, Bhaga, Mitra, Aditi, Dakṣa, Asridh, Aryaman, Varuṇa, Soma, the Aśvins; and may the gracious Sarasvatī grant us happiness.
name of a मरुत् (marut)
name of a son of वसिष्ठ (vasiṣṭha) and various other men
name of the third मुहूर्त (muhūrta)
(in the dual) = मित्रवरुण (mitrávaruṇa)

Declension

Masculine a-stem declension of मि॒त्र
	singular	dual	plural
nominative	मि॒त्रः (mitráḥ)	मि॒त्रौ (mitráu) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)	मि॒त्राः (mitrā́ḥ) मि॒त्रासः॑¹ (mitrā́saḥ¹)
accusative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रौ (mitráu) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)	मि॒त्रान् (mitrā́n)
instrumental	मि॒त्रेण॑ (mitréṇa)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रैः (mitráiḥ) मि॒त्रेभिः॑¹ (mitrébhiḥ¹)
dative	मि॒त्राय॑ (mitrā́ya)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
ablative	मि॒त्रात् (mitrā́t)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
genitive	मि॒त्रस्य॑ (mitrásya)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्राणा॑म् (mitrā́ṇām)
locative	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्रेषु॑ (mitréṣu)
vocative	मित्र॑ (mítra)	मित्रौ॑ (mítrau) मित्रा॑¹ (mítrā¹)	मित्राः॑ (mítrāḥ) मित्रा॑सः¹ (mítrāsaḥ¹)

¹Vedic

Neuter a-stem declension of मि॒त्र
	singular	dual	plural
nominative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्राणि॑ (mitrā́ṇi) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)
accusative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्राणि॑ (mitrā́ṇi) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)
instrumental	मि॒त्रेण॑ (mitréṇa)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रैः (mitráiḥ) मि॒त्रेभिः॑¹ (mitrébhiḥ¹)
dative	मि॒त्राय॑ (mitrā́ya)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
ablative	मि॒त्रात् (mitrā́t)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
genitive	मि॒त्रस्य॑ (mitrásya)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्राणा॑म् (mitrā́ṇām)
locative	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्रेषु॑ (mitréṣu)
vocative	मित्र॑ (mítra)	मित्रे॑ (mítre)	मित्रा॑णि (mítrāṇi) मित्रा॑¹ (mítrā¹)

¹Vedic

Noun

मि॒त्र • (mitrá) stem, n

friendship
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 10.108.3:
  की॒दृङ्ङिन्द्रः॑ सरमे॒ का दृ॑शी॒का यस्ये॒दं दू॒तीरस॑रः परा॒कात्।
  आ च॒ गच्छा॑न्मि॒त्रम्एना दधा॒माथा॒ गवां॒ गोप॑तिर्नो भवाति॥
  kīdṛ́ṅṅíndraḥ sarame kā́ dṛśīkā́ yásyedáṃ dūtī́rásaraḥ parākā́t.
  ā́ ca gácchānmitráménā́ dádhāmā́thā gávāṃ gópatirno bhavāti.
  What is that Indra like, what is his aspect whose envoy, Saramā, from afar thou comest?
  Let him approach, and we will show him friendship: he shall be made the herdsman of our cattle.
a friend, companion
(with औरस (aurasa)) a friend connected by blood-relationship
an ally (a prince whose territory adjoins that of an immediate neighbour who is called अरि (ari), enemy; in this meaning also applied to planets)
a companion to = resemblance of (+ genitive)
(at the end of a compound) resembling, like
name of the god Mitra (enumerated among the 10 fires)
a particular mode of fighting

Declension

Neuter a-stem declension of मि॒त्र
	singular	dual	plural
nominative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्राणि॑ (mitrā́ṇi) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)
accusative	मि॒त्रम् (mitrám)	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्राणि॑ (mitrā́ṇi) मि॒त्रा¹ (mitrā́¹)
instrumental	मि॒त्रेण॑ (mitréṇa)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रैः (mitráiḥ) मि॒त्रेभिः॑¹ (mitrébhiḥ¹)
dative	मि॒त्राय॑ (mitrā́ya)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
ablative	मि॒त्रात् (mitrā́t)	मि॒त्राभ्या॑म् (mitrā́bhyām)	मि॒त्रेभ्यः॑ (mitrébhyaḥ)
genitive	मि॒त्रस्य॑ (mitrásya)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्राणा॑म् (mitrā́ṇām)
locative	मि॒त्रे (mitré)	मि॒त्रयोः॑ (mitráyoḥ)	मि॒त्रेषु॑ (mitréṣu)
vocative	मित्र॑ (mítra)	मित्रे॑ (mítre)	मित्रा॑णि (mítrāṇi) मित्रा॑¹ (mítrā¹)

¹Vedic

Derived terms

Dardic:
- Kashmiri: میترین (mētrēn)
Central:
- Sauraseni Prakrit:
  - Hindustani: mītī, mītan
    - Hindi: मीती, मीतन
    - Urdu: مِیتتِی, مِیتَن
Eastern:
- Magadhi Prakrit:
  - Assamese: মিতিনি (mitini)
  - Bengali: মিতা (mita)
  - Odia: ମିଟଣି (miṭaṇi)
Northern:
- Khasa Prakrit:
  - Nepali: मित्यानि (mityāni)

Descendants

Dardic:
- Kashmiri: mạthᵃr
  Devanagari script: म्यऺथॖर
  
  Arabic script: میٛٔتھٕر
Pali: mitta
- → Thai: มิตร (mít)
- → Burmese: မိတ္တ (mitta.)
- → Khmer: មិត្ត (mɨt)
Prakrit: 𑀫𑀺𑀢𑁆𑀢 (mitta)
- Central:
  - Sauraseni Prakrit:
    - Hindustani: mīt, mit, mītā
      - Hindi: मीत, मित, मीता
      - Urdu: مِیت, مِت, مِیتَا
- Eastern:
  - Magadhi Prakrit:
    - Assamese: মিত (mit), মিতা (mita)
    - Bengali: মিতা (mita)
    - Odia: ମିତ (mita), ମିତା (mitā)
    - Bihari:
      - Bhojpuri:
        Devanagari script: मीत
        
        Kaithi script: 𑂧𑂲𑂞
- Northern:
  - Khasa Prakrit:
    - Kumaoni: मीत (mīt)
    - Nepali: मित (mit)
- Southern:
  - Helu Prakrit:
    - Dhivehi: މިތުރު (mituru)
    - Sinhalese: මිත් (mit), මිතුරු (mituru)
- Western:
  - Paisaci Prakrit:
    - Punjabi: mitt
      Gurmukhi script: ਮਿੱਤ
      
      Shahmukhi script: مِتّ
    - Sindhi: miṭru
      Arabic script: مِٹرُ
      
      Devanagari script: मिट्रु
      - Kachchi: મિત્તર (mittar)
→ Old Javanese: mitra
- > Javanese: ꦩꦶꦠꦿ (mitra) (inherited)
  - → Indonesian: mitra
- → Balinese: ᬫᬶᬢ᭄ᬭ (mitra)
→ Malayalam: മിത്രൻ (mitraṉ), മിത്രം (mitraṁ)

References

^ Mayrhofer, Manfred (1996), “mitrá-”, in Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan]‎^[1] (in German), volume 2, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, page 354

Hindi

Etymology

Pronunciation

Noun

Declension

Proper noun

Declension

Synonyms

Related terms

References

Marathi

Etymology

Noun

Declension

Related terms

References

Nepali

Etymology

Pronunciation

Noun

Derived terms

See also

Sanskrit

Alternative scripts

Etymology

Pronunciation

Noun

Declension

Proper noun

Declension

Noun

Declension

Derived terms

Descendants

References

Further reading