सहस्र

Hindi

Hindi numbers ^(edit)

←  100	←  200	१,००० 1,000	10,000  → [a], [b]	1,000,000 (106)  →
		100
Cardinal: हज़ार (hazār), सहस्र (sahasra), सहस (sahas)     Ordinal: हज़ारवाँ (hazārvā̃), हजारवाँ (hajārvā̃), सहस्रवाँ (sahasravā̃)

Alternative forms

• सहस्त्र (sahastra) — hypercorrect

Etymology

Borrowed from Sanskrit सहस्र (sahasra). Doublet of हज़ार (hazār).

Pronunciation

• (Standard Hindi) IPA^(key): /sə.ɦəs.ɾᵊ/, [sɛ.ɦɛs.ɾᵊ]
• (hypercorrect) (Standard Hindi) IPA^(key): /sə.ɦəs.t̪ɾᵊ/, [sɛ.ɦɛs.t̪ɾᵊ]

Numeral

सहस्र • (sahasra) m (Urdu spelling سہسر) (cardinal)

1. thousand

   Synonym: हज़ार (hazār)

Declension

Declension of सहस्र (masc cons-stem)

	singular	plural
direct	सहस्र sahasra	सहस्र sahasra
oblique	सहस्र sahasra	सहस्रों sahasrõ
vocative	सहस्र sahasra	सहस्रो sahasro

References

• Dāsa, Śyāmasundara (1965–1975), “सहस्र”, in Hindī Śabdasāgara [lit. “Sea of Hindi words”] (in Hindi), Kashi [Varanasi]: Nagari Pracarini Sabha, page 5030
• Caturvedi, Mahendra; Bhola Nath Tiwari (1970), “सहस्र”, in A practical Hindi-English dictionary, Delhi: National Publishing House, page 794
• Bahri, Hardev (1989), “सहस्र”, in Siksarthi Hindi-Angrejhi Sabdakosa [Learners' Hindi-English Dictionary], Delhi: Rajpal & Sons, page 646.

Sanskrit

Sanskrit numbers ^(edit)

←  1	←  100	१००० 1,000	10,000  →	1,000,000 (106)  → [a], [b]
Cardinal: सहस्र (sahasra)     Ordinal: सहस्रतम (sahasratama)     Multiplier: सहस्रधा (sahasradhā)     Distributive: सहस्रशस् (sahasraśas)

Alternative scripts

Alternative scripts

• সহস্ৰ (Assamese script)
• ᬲᬳᬲ᭄ᬭ (Balinese script)
• সহস্র (Bengali script)
• 𑰭𑰮𑰭𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
• 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀭 (Brahmi script)
• သဟသြ (Burmese script)
• સહસ્ર (Gujarati script)
• ਸਹਸ੍ਰ (Gurmukhi script)
• 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰 (Grantha script)
• ꦱꦲꦱꦿ (Javanese script)
• 𑂮𑂯𑂮𑂹𑂩 (Kaithi script)
• ಸಹಸ್ರ (Kannada script)
• សហស្រ (Khmer script)
• ສຫສ຺ຣ (Lao script)
• സഹസ്ര (Malayalam script)
• ᠰᠠᡥᠠᠰ᠌ᡵᠠ (Manchu script)
• 𑘭𑘮𑘭𑘿𑘨 (Modi script)
• ᠰᠠᠾᠠᠰᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
• 𑧍𑧎𑧍𑧠𑧈 (Nandinagari script)
• 𑐳𑐴𑐳𑑂𑐬 (Newa script)
• ସହସ୍ର (Odia script)
• ꢱꢲꢱ꣄ꢬ (Saurashtra script)
• 𑆱𑆲𑆱𑇀𑆫 (Sharada script)
• 𑖭𑖮𑖭𑖿𑖨 (Siddham script)
• සහස්‍ර (Sinhalese script)
• 𑪁𑪂𑪁 𑪙𑩼 (Soyombo script)
• 𑚨𑚩𑚨𑚶𑚤 (Takri script)
• ஸஹஸ்ர (Tamil script)
• సహస్ర (Telugu script)
• สหสฺร (Thai script)
• ས་ཧ་སྲ (Tibetan script)
• 𑒮𑒯𑒮𑓂𑒩 (Tirhuta script)
• 𑨰𑨱𑨰𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *sem-

Proto-Indo-European *sm̥-

Proto-Indo-European *ǵʰes-

Proto-Indo-European *-lom

Proto-Indo-European *ǵʰéslom

Proto-Indo-Iranian *saȷ́ʰásram

Sanskrit सहस्र

From Proto-Indo-Iranian *saȷ́ʰásram (“thousand”), from Proto-Indo-European *sm̥-ǵʰéslom, from *ǵʰéslom. Cognate with Avestan 𐬵𐬀𐬰𐬀𐬢𐬭𐬀 (hazaŋra), Persian هزار (hezâr), Ancient Greek χίλιοι (khílioi), Latin mīlle.

Pronunciation

• (Vedic) IPA^(key): /sɐ.ɦɐ́s.ɾɐ/
• (Classical Sanskrit) IPA^(key): /s̪ɐ.ɦɐs̪.ɾɐ/

Numeral

सहस्र • (sahásra) n (rarely m)

1. a thousand
   • c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 10.62.8:

     प्र नू॒नं जा॑यताम॒यं मनु॒स्तोक्मे॑व रोहतु।
     यः स॒हस्रं॑ श॒ताश्वं॑ स॒द्यो दा॒नाय॒ मंह॑ते॥

     prá nūnáṃ jāyatāmayáṃ mánustókmeva rohatu.
     yáḥ sahásraṃ śatā́śvaṃ sadyó dānā́ya máṃhate.

     May this Manu (Sāvarṇi) quickly be born, may he increase like (well- watered) seed, who sends meat once a thousand and a hundred horses for a present.

Declension

Neuter a-stem declension of स॒हस्र॑

	singular	dual	plural
nominative	स॒हस्र॑म् (sahásram)	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)
accusative	स॒हस्र॑म् (sahásram)	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)
instrumental	स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹)
dative	स॒हस्रा॑य (sahásrāya)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
ablative	स॒हस्रा॑त् (sahásrāt)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
genitive	स॒हस्र॑स्य (sahásrasya)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām)
locative	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu)
vocative	सह॑स्र (sáhasra)	सह॑स्रे (sáhasre)	सह॑स्राणि (sáhasrāṇi) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹)

• ¹Vedic

Masculine a-stem declension of स॒हस्र॑

	singular	dual	plural
nominative	स॒हस्रः॑ (sahásraḥ)	स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)	स॒हस्राः॑ (sahásrāḥ) स॒हस्रा॑सः¹ (sahásrāsaḥ¹)
accusative	स॒हस्र॑म् (sahásram)	स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)	स॒हस्रा॑न् (sahásrān)
instrumental	स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹)
dative	स॒हस्रा॑य (sahásrāya)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
ablative	स॒हस्रा॑त् (sahásrāt)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
genitive	स॒हस्र॑स्य (sahásrasya)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām)
locative	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu)
vocative	सह॑स्र (sáhasra)	सह॑स्रौ (sáhasrau) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹)	सह॑स्राः (sáhasrāḥ) सह॑स्रासः¹ (sáhasrāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Derived terms

• सहस्रिन् (sahasrín)
• सहस्रिय (sahasríya)
• साहस्र (sāhasrá)

Descendants

• Ashokan Prakrit: 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀭 (sahasra)
  • Prakrit: (see there for further descendants)

    Ardhamagadhi Prakrit: 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀲 (sahassa)

    Magadhi Prakrit: 𑀰𑀳𑀰𑁆𑀰 (śahaśśa)

    Maharastri Prakrit: 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀲 (sahassa)

    Paisaci Prakrit: 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀲 (sahassa)

    Sauraseni Prakrit: 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀲 (sahassa)

  • • Pali: sahassa
• Dhivehi: ހާސް (hās)
• Kashmiri: ساس (sās)
• Punjabi: ਸਹੰਸ (sahansa) (archaic)
• Saraiki: سَیہِنس (saihins)
• → Bengali: সহস্র (śôhôśrô)
• → Gujarati: સહસ્ત્ર (sahastra)
• → Hindi: सहस्र (sahasra)
• → Marathi: सहस्र (sahasra)
• → Old Marathi: 𑘭𑘮𑘭𑘿𑘨 (sahasra), 𑘭𑘰𑘭𑘿𑘨 (sāsra), 𑘭𑘰𑘮𑘭𑘿𑘨 (sāhasra)
• → Nepali: सहस्र (sahasra)
• → Old Kannada: ಸಾಸಿರ (sāsira)
  • Kannada: ಸಾವಿರ (sāvira)
    • → Kota (India): [script needed] (cāvrm)
    • → Toda: [script needed] (sōfer), [script needed] (sēfer)
    • → Tulu: ಸಾವಿರ (sāvira), ಸಾರ (sāra)
• → Old Tamil:
  • Kodava: [script needed] (āirë), [script needed] (āira)
  • Malayalam: ആയിരം (āyiraṁ)
  • Tamil: ஆயிரம் (āyiram)
• → Punjabi: ਸਹੰਸਰ (sahansar)
• → Telugu: సహస్రము (sahasramu)

Adjective

स॒हस्र॑ • (sahásra) stem

1. a thousandth or the thousandth

   Synonym: सहस्रतम (sahasratamá)

Declension

Masculine a-stem declension of स॒हस्र॑

	singular	dual	plural
nominative	स॒हस्रः॑ (sahásraḥ)	स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)	स॒हस्राः॑ (sahásrāḥ) स॒हस्रा॑सः¹ (sahásrāsaḥ¹)
accusative	स॒हस्र॑म् (sahásram)	स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)	स॒हस्रा॑न् (sahásrān)
instrumental	स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹)
dative	स॒हस्रा॑य (sahásrāya)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
ablative	स॒हस्रा॑त् (sahásrāt)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
genitive	स॒हस्र॑स्य (sahásrasya)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām)
locative	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu)
vocative	सह॑स्र (sáhasra)	सह॑स्रौ (sáhasrau) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹)	सह॑स्राः (sáhasrāḥ) सह॑स्रासः¹ (sáhasrāsaḥ¹)

• ¹Vedic

Feminine ī-stem declension of स॒हस्री॑

	singular	dual	plural
nominative	स॒हस्री॑ (sahásrī)	स॒हस्र्यौ॑ (sahásryau) स॒हस्री॑¹ (sahásrī¹)	स॒हस्र्यः॑ (sahásryaḥ) स॒हस्रीः॑¹ (sahásrīḥ¹)
accusative	स॒हस्री॑म् (sahásrīm)	स॒हस्र्यौ॑ (sahásryau) स॒हस्री॑¹ (sahásrī¹)	स॒हस्रीः॑ (sahásrīḥ)
instrumental	स॒हस्र्या॑ (sahásryā)	स॒हस्री॑भ्याम् (sahásrībhyām)	स॒हस्री॑भिः (sahásrībhiḥ)
dative	स॒हस्र्यै॑ (sahásryai)	स॒हस्री॑भ्याम् (sahásrībhyām)	स॒हस्री॑भ्यः (sahásrībhyaḥ)
ablative	स॒हस्र्याः॑ (sahásryāḥ) स॒हस्र्यै॑² (sahásryai²)	स॒हस्री॑भ्याम् (sahásrībhyām)	स॒हस्री॑भ्यः (sahásrībhyaḥ)
genitive	स॒हस्र्याः॑ (sahásryāḥ) स॒हस्र्यै॑² (sahásryai²)	स॒हस्र्योः॑ (sahásryoḥ)	स॒हस्री॑णाम् (sahásrīṇām)
locative	स॒हस्र्या॑म् (sahásryām)	स॒हस्र्योः॑ (sahásryoḥ)	स॒हस्री॑षु (sahásrīṣu)
vocative	सह॑स्रि (sáhasri)	सह॑स्र्यौ (sáhasryau) सह॑स्री¹ (sáhasrī¹)	सह॑स्र्यः (sáhasryaḥ) सह॑स्रीः¹ (sáhasrīḥ¹)

• ¹Vedic
• ²Brāhmaṇas

Neuter a-stem declension of स॒हस्र॑

	singular	dual	plural
nominative	स॒हस्र॑म् (sahásram)	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)
accusative	स॒हस्र॑म् (sahásram)	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹)
instrumental	स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹)
dative	स॒हस्रा॑य (sahásrāya)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
ablative	स॒हस्रा॑त् (sahásrāt)	स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām)	स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ)
genitive	स॒हस्र॑स्य (sahásrasya)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām)
locative	स॒हस्रे॑ (sahásre)	स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ)	स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu)
vocative	सह॑स्र (sáhasra)	सह॑स्रे (sáhasre)	सह॑स्राणि (sáhasrāṇi) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹)

• ¹Vedic

Further reading

• Monier Williams (1899), “सहस्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 1195, column 2.
• Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “sahásra”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 768