सहस्र

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Hindi[edit]

Etymology[edit]

From Sanskrit सहस्र ‎(sahasra)

Adjective[edit]

सहस्र ‎(sahasr) ‎(Urdu spelling سہسر)

  1. thousand

Synonyms[edit]


Sanskrit[edit]

Etymology[edit]

From Proto-Indo-European *(sm̥-)ǵʰéslo-. Cognates include Ancient Greek χίλιοι ‎(khílioi) and Latin mīlle.

Numeral[edit]

सहस्र ‎(sahásran (rarely m)

  1. a thousand (with the counted object in the same case, singular or plural)
    सहस्रेण बाहुना ‎(sahasreṇa bāhunā) — with a thousand arms
    सहस्रं भिषजः ‎(sahasraṃ bhiṣajaḥ) — a thousand drugs; or in the genitive:
    द्व्सहास्रे सुवर्णस्य ‎(dv-sahāsre suvarṇasya) — two thousand pieces of gold
    चत्वारि सहस्राण् वर्षाणम् ‎(catvāri sahasrāṇ varṣāṇam) — four thousand years; sometimes in compounds, either at the beginning of:
    युगसहास्रम् ‎(yuga-sahāsram) — a thousand ages, or at the end of a compound:
    सहास्राश्वेन ‎(sahāsrā-śvena) — with a thousand horses; सहस्रम् ‎(sahasram) may also be used as an indeclinable:
    सहस्रम् रिषिभिः ‎(sahasram riṣibhiḥ) — with a thousand rishis; with other numerals it is used thus:
    एकाधिकं सहस्रम् ‎(ekā-dhikaṃ sahasram) or एकसहस्रम् ‎(eka-sahasram) — a thousand one, 1001
    द्व्यधिकं सहस्रम् ‎(dvyadhikaṃ sahasram) — a thousand two, 1002
    एकादशाधिकं सहस्रम् ‎(ekādaśā-dhikaṃ sahasram) or एकादशं सहस्रम् ‎(ekādaśaṃ sahasram) or एकादशसहस्रम् ‎(ekādaśa-sahasram) — a thousand eleven or a thousand having eleven, 1011
    विंशत्यधिकं सहस्रम् ‎(viṃśaty-adhikaṃ sahasram) or विमं सहस्रम् ‎(vimaṃ sahasram) — a thousand twenty, 1020
    द्वे सहस्रे ‎(dve sahasre) or द्विसहच्रम् ‎(dvi-sahacram) — two thousand
    त्रीणि सहस्राणि ‎(trīṇi sahasrāṇi) or त्रिसहस्रम् ‎(tri-sahasram) — three thousand; etc.
  2. a thousand cows or gifts (= सहस्रं गव्यम् ‎(sahasraṃ gavyam) etc., used to express wealth)
    सहस्रं शताश्वम् ‎(sahasraṃ śatā-śvam) — a thousand cows and a hundred horses
    पर नूनं जायतामयं मनुस्तोक्मेव रोहतु |
    यः सहस्रंशताश्वं सद्यो दानाय मंहते ||
    pra nūnaṃ jāyatāmayaṃ manustokmeva rohatu |
    yaḥ sahasraṃśatāśvaṃ sadyo dānāya maṃhate ||
    May this man's sons be multiplied; like springing corn may Manu grow,
    Who gives at once in bounteous gift a thousand kine, a hundred steeds.
  3. any very large number (in Naighaṇṭuka 3.1 among the बहुनामानि ‎(bahu-nāmāni); compare सहस्रकिरण ‎(sahasra-kiraṇa) etc.)

Declension[edit]

Neuter a-stem declension of सहस्र
Nom. sg. सहस्रम् ‎(sahasram)
Gen. sg. सहस्रस्य ‎(sahasrasya)
Singular Dual Plural
Nominative सहस्रम् ‎(sahasram) सहस्रे ‎(sahasre) सहस्राणि ‎(sahasrāṇi)
Vocative सहस्र ‎(sahasra) सहस्रे ‎(sahasre) सहस्राणि ‎(sahasrāṇi)
Accusative सहस्रम् ‎(sahasram) सहस्रे ‎(sahasre) सहस्राणि ‎(sahasrāṇi)
Instrumental सहस्रेण ‎(sahasreṇa) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रैः ‎(sahasraiḥ)
Dative सहस्रा ‎(sahasrā) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Ablative सहस्रात् ‎(sahasrāt) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Genitive सहस्रस्य ‎(sahasrasya) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्राणाम् ‎(sahasrāṇām)
Locative सहस्रे ‎(sahasre) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्रेषु ‎(sahasreṣu)
Masculine a-stem declension of सहस्र
Nom. sg. सहस्रः ‎(sahasraḥ)
Gen. sg. सहस्रस्य ‎(sahasrasya)
Singular Dual Plural
Nominative सहस्रः ‎(sahasraḥ) सहस्रौ ‎(sahasrau) सहस्राः ‎(sahasrāḥ)
Vocative सहस्र ‎(sahasra) सहस्रौ ‎(sahasrau) सहस्राः ‎(sahasrāḥ)
Accusative सहस्रम् ‎(sahasram) सहस्रौ ‎(sahasrau) सहस्रान् ‎(sahasrān)
Instrumental सहस्रेण ‎(sahasreṇa) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रैः ‎(sahasraiḥ)
Dative सहस्राय ‎(sahasrāya) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Ablative सहस्रात् ‎(sahasrāt) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Genitive सहस्रस्य ‎(sahasrasya) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्राणाम् ‎(sahasrāṇām)
Locative सहस्रे ‎(sahasre) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्रेषु ‎(sahasreṣu)

Adjective[edit]

सहस्र ‎(sahásra)

  1. a thousandth or the thousandth (= सहस्रतम ‎(sahasra-tama) which is the better form)

Declension[edit]

Masculine a-stem declension of सहस्र
Nom. sg. सहस्रः ‎(sahasraḥ)
Gen. sg. सहस्रस्य ‎(sahasrasya)
Singular Dual Plural
Nominative सहस्रः ‎(sahasraḥ) सहस्रौ ‎(sahasrau) सहस्राः ‎(sahasrāḥ)
Vocative सहस्र ‎(sahasra) सहस्रौ ‎(sahasrau) सहस्राः ‎(sahasrāḥ)
Accusative सहस्रम् ‎(sahasram) सहस्रौ ‎(sahasrau) सहस्रान् ‎(sahasrān)
Instrumental सहस्रेण ‎(sahasreṇa) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रैः ‎(sahasraiḥ)
Dative सहस्राय ‎(sahasrāya) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Ablative सहस्रात् ‎(sahasrāt) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Genitive सहस्रस्य ‎(sahasrasya) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्राणाम् ‎(sahasrāṇām)
Locative सहस्रे ‎(sahasre) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्रेषु ‎(sahasreṣu)
Feminine ī-stem declension of सहस्र
Nom. sg. सहस्री ‎(sahasrī)
Gen. sg. सहस्र्याः ‎(sahasryāḥ)
Singular Dual Plural
Nominative सहस्री ‎(sahasrī) सहस्र्यौ ‎(sahasryau) सहस्र्यः ‎(sahasryaḥ)
Vocative सहस्रि ‎(sahasri) सहस्र्यौ ‎(sahasryau) सहस्र्यः ‎(sahasryaḥ)
Accusative सहस्रीम् ‎(sahasrīm) सहस्र्यौ ‎(sahasryau) सहस्रीः ‎(sahasrīḥ)
Instrumental सहस्र्या ‎(sahasryā) सहस्रीभ्याम् ‎(sahasrībhyām) सहस्रीभिः ‎(sahasrībhiḥ)
Dative सहस्र्यै ‎(sahasryai) सहस्रीभ्याम् ‎(sahasrībhyām) सहस्रीभ्यः ‎(sahasrībhyaḥ)
Ablative सहस्र्याः ‎(sahasryāḥ) सहस्रीभ्याम् ‎(sahasrībhyām) सहस्रीभ्यः ‎(sahasrībhyaḥ)
Genitive सहस्र्याः ‎(sahasryāḥ) सहस्र्योः ‎(sahasryoḥ) सहस्रीणाम् ‎(sahasrīṇām)
Locative सहस्र्याम् ‎(sahasryām) सहस्र्योः ‎(sahasryoḥ) सहस्रीषु ‎(sahasrīṣu)
Neuter a-stem declension of सहस्र
Nom. sg. सहस्रम् ‎(sahasram)
Gen. sg. सहस्रस्य ‎(sahasrasya)
Singular Dual Plural
Nominative सहस्रम् ‎(sahasram) सहस्रे ‎(sahasre) सहस्राणि ‎(sahasrāṇi)
Vocative सहस्र ‎(sahasra) सहस्रे ‎(sahasre) सहस्राणि ‎(sahasrāṇi)
Accusative सहस्रम् ‎(sahasram) सहस्रे ‎(sahasre) सहस्राणि ‎(sahasrāṇi)
Instrumental सहस्रेण ‎(sahasreṇa) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रैः ‎(sahasraiḥ)
Dative सहस्रा ‎(sahasrā) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Ablative सहस्रात् ‎(sahasrāt) सहस्राभ्याम् ‎(sahasrābhyām) सहस्रेभ्यः ‎(sahasrebhyaḥ)
Genitive सहस्रस्य ‎(sahasrasya) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्राणाम् ‎(sahasrāṇām)
Locative सहस्रे ‎(sahasre) सहस्रयोः ‎(sahasrayoḥ) सहस्रेषु ‎(sahasreṣu)

References[edit]

  • Sir Monier Monier-Williams (1898) A Sanskrit-English dictionary etymologically and philologically arranged with special reference to cognate Indo-European languages, Oxford: Clarendon Press, page 1195