przystęp
Jump to navigation
Jump to search
Old Polish
[edit]Etymology
[edit]Deverbal from przystępić. First attested in 1437.[1]
Pronunciation
[edit]Noun
[edit]przystęp m inan
- access
- 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[1], [2], [3], volume XXV, page 180:
- Ad castellum requiritur fossati profunditas, gląboky przekop, per quem prohibetur accessus, przysttąp, ad turrim
- [Ad castellum requiritur fossati profunditas, głęboki przekop, per quem prohibetur accessus, przystęp, ad turrim]
- 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[4], [5], [6], volume XXIII, page 304:
- Portum, gl. accessum, preparare przistanp prziprauicz (sola digna tu fuisti ferre pretium saeculi atque portum praeparare nauta mundo naufrago)
- [Portum, gl. accessum, preparare przystęp przyprawić (sola digna tu fuisti ferre pretium saeculi atque portum praeparare nauta mundo naufrago)]
- privilege or legal access
- 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[7], 3, 21:
- Gestly w karanyv bødze, ku mylosyerdzv twemv przistøp myecz bødze (venire licebit)
- [Jestli w karaniu będzie, ku miłosierdziu twemu przystęp mieć będzie (venire licebit)]
- (attested in Masovia) introduction
- 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 5:
- Przistamp kv prawom sweczskym krolya Kazymyrowym myedzi layki... wstawyonym
- [Przystęp ku prawom świecskim krola Kazimirowym miedzy laiki... ustawionym]
- (attested in Pomerania, Greater Poland) occasion
- 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[8], [9], [10], volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 60:
- Quibus circumstanciis, przistøpi, essemus participes (sc. festivitatis Mariae)
- [Quibus circumstanciis, przystępy, essemus participes (sc. festivitatis Mariae)]
Derived terms
[edit]adjectives
verbs
- przystępować impf, przystępawać impf
Related terms
[edit]adjective
nouns
verbs
- przystąpić pf, przystępać impf
Descendants
[edit]- Polish: przystęp
References
[edit]- ^ Bańkowski, Andrzej (2000) “przystęp”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “przystęp”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
[edit]Alternative forms
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Old Polish przystęp. By surface analysis, deverbal from przystąpić.
Pronunciation
[edit]- IPA(key): /ˈpʂɨ.stɛmp/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈpʂɨs.tɛ̃p/, /ˈpr̝ɨs.tɛ̃p/
Audio: (file) - Rhymes: -ɨstɛmp
- Syllabification: przy‧stęp
Noun
[edit]przystęp m inan
- (uncountable) access [with do (+ genitive) ‘to what’]
- Synonym: dostęp
- bronić przystępu ― to prevent access/to be in the way
- mieć przystęp ― to have access
- dawać/dać przystęp ― to give access
- wolny przystęp ― free access
- łatwy przystęp (obsolete) ― easy access
- trudny przystęp (obsolete) ― difficult access
- 1587, Ł. Górnicki, Rozmowa Polaka z Włochem[11], page B4v.:
- bo my zamkow […] nie mamy/ w podłem drzewiánem budowániu naſzem/ maiętnośći chowamy naſze/ do ktorych iż złoczyńcy łátwy przyſtęp/ przeto ſrogie o złodźieyſtwo karánie ieſt poſtánowione.
- [bo my zamków […] nie mamy/ w podłem drzewianem budowaniu naszem/ majętnośći chowamy nasze/ do których iż złoczyńcy łatwy przystęp/ przeto srogie o złodziejstwo karanie jest postanowione.]
- because […] we don't have castles/ in this shoddy wooden building of ours/ we keep our wealth/ to which thieves have easy access/thus the decided punishment for theft is severe.
- 1646-1648, Sebastian Gawarecki, Dziennik podróży [...] Jana i Marka Sobieskich [...] (1646-1648)[12], published 1883, page 140:
- […] jechaliśmy […] do miasteczka Havre de Grace, które jest potężnie fortyfikowane […] zewsząd do niego przystąp barzo trudny.
- […] we rode […] to the city of Havre de Grace, which is heavily fortified […] and from all sides access is difficult.
- 1803, Julius Caesar, translated by Andrzej Wargocki, O woynie francuskiey ksiąg siedmioro[13], page 209:
- Ale Bituryżanie padli do nog wszytkim Francuzom, prosząc, aby Francyi wszytkiey miasta niemal napięknieyszego, które i obronę i ozdobę ich iest miast, nie przymuszali ich palić; powiadaiąc, że mogą ie łacno obronić samym od natury sposobnym mieyscem, gdyż niemal ze wszech stron rzeka go obeszła i bagniska, ieden ma i to dosyć ciasny przystęp.
- But the Buturyżans fell to their knees to all the French, asking them to not force them to burn their most beautiful city; saying, that they can easily defend the most proper place from nature, as the river and swamps ran around it from nearly all sides, and one would have a rather tight access.
- 1904, Adam Szelągowski, Walka o Bałtyk (1544-1621)[14], page 359:
- Polska ugięła się przed potęgą handlową i polityczną Gdańska, który stał jej na drodze i zamykał przystęp do morza.
- Poland bowed to the commercial and political power of Gdańsk, which stood in its way and closed the access to the sea.
- 1952, Paweł Jasienica, Świt słowiańskiego jutra, page 52:
- Od zewnątrz bronił przystępu zasiek z mocnych zaostrzonych kołów.
- From the outside, the access was protected by a barbed wire made of strong sharpened wheels.
- (countable, obsolete) access, occasion, possibility
- Synonyms: okazja, sposobność
- tamować przystęp ― to block access
- 1895, Piotr Chmielowski, Współcześni poeci polscy[15], page 362:
- Przyjaciele i znajomi wpływami swymi wyrobili obiecującemu młodzieńcowi przystęp do redakcji.
- Thanks to their influence, friends and acquaintances gave the promising young man access to the editorial office.
- 1901, Oswald Balzer, Reformy społeczne i polityczne Konstytucyi 3-go Maja[16], page 32:
- W sejmikach nikt nie mógł brać udziału prócz szlachty. Miasta przystępu do nich nie miały.
- No one except the nobility could participate in the sejmiks. Cities had no access to them.
- 1924, Artur Śliwiński, Jan Sobieski, page 22:
- Świetność rodu oraz listy polecające króla i królowej otwierały im przystęp do dworów panujących, książąt, znakomitych statystów, i wodzów.
- The splendor of the family and the letters of recommendation of the king and queen opened them access to the ruling courts, princes, excellent extras, and chiefs.
- 1953, Józef Ignacy Kraszewski, Dziennik Serafiny, page 50:
- Mamy ślilczną bibliotekę, francuską i angielską, do której przystępu nikt mi nie broni...
- We have a beautiful library, French and English, to which no one is blocking access ...
- (countable, archaic) attack, paroxysm, surge, rush (sudden onset of an emotion)
- Synonyms: atak, przypływ, paroksyzm
- w przystępie jakiejś emocji ― in a moment of some emotion
- w przystępie rozpaczy/desperacji ― in a moment of despair
- w przystępie szczerości ― in a moment of honesty
- w przystępie gniewu ― in a fit of rage
- w przystępie złości ― in a surge of anger
- w przystępie dobrego humoru ― in a burst of a good mood
- 1842, Seweryn Goszczyński, Król zamczyska: powieść Seweryna Goszczyńskiego[17], page 189:
- Obłąkaniec […] zdolny był w gwałtowniejszych przystępach swojej choroby albo całkiem utracić świadomość siebie, albo uważać się za osobę, której rolę przybrać mu się podobało.
- The madman […] was able, in the more violent attacks of his illness, to either completely lose consciousness of himself, or consider himself a person whose role he pleased to assume.
- 1861, Karol Szajnocha, Jadwiga i Jagiełło: 1374-1413: opowiadanie historyczne[18], [19], [20], volume III, page 67:
- Nie był wolen od przystępów pożądliwości. Najbardziej nagabywała go chęć władzy i panowania.
- He was not free from attacks of lust. He was obsessed with the desire for power and control.
- 1884, Antoni Edward Odyniec, Wspomnienia z przeszłości opowiadane Deotymie[21], page 214:
- W przystępach dobrego humoru nie zbywało mu […] na ostrym epigramatycznym dowcipie.
- In moments of good humor he was not lacking […] sharp epigrammatic wit.
- 1910, Seweryn Goszczyński, Dzieła zbiorowe Seweryna Goszczyńskiego[22], Powieści, page 208:
- Nie miałem jeszcze nigdy tak gwałtownego przystępu maligny; widać, że sie gorączka przesiliła.
- I've never had such a violent attack of delirium before; the fever seems to have subsided.
- 1923, Gabriela Zapolska, Jeden dzień z życia róży: (z cyklu "Akwarele"): z autobiografją autorki[23], page 28:
- Chory w przystępie gorączki przerwał bandaże.
- A sick man in a fever attack broke the bandages.
- 1932, Antoni Słonimski, Moje walki nad Bzdurą[24], page 51:
- Dziadek miał gwałtowne usposobienie […] w przystępie gniewu prał laską z gumowym końcem każdego, kto się pod kij nawinął.
- Grandfather had a violent disposition […] in a fit of anger he used a cane with a rubber end to hit anyone who happened to be under the stick.
- (countable, Middle Polish) contact, point of contact
- Synonym: styczność
- (obsolete, nautical) port
- Synonym: port
- 1558, E. Gliczner, Książki o wychowaniu dzieci[28], page Pv:
- Abowyem małżeńſtwo wſſelákyego grzeſſenya á zwłaſſcżá nyerządney miłosći y żądzey/ yeſt napewnyeyſſy port á przyſtęp/ do ktorego ſie káżdy táki gárnie/ kthory Bogu dobrze ſlużyć chce.
- [Abowiem małżeństwo wszelakiego grzeszenia a zwłaszcza nierządne=j miłości i żądzej/ jest napewniejszy port a przystęp/ do którego się każdy taki garnie/ który Bogu dobrze slużyć chce.]
- 1558, Reinhard Lorich, Reinharda Lorichiusa Kxięgi o wychowaniu y o czwiczeniu każdego przełożonego, nie tylko panu ale y poddanemu każdemu ku czytaniu barzo pożyteczne / teraz nowo z łacinskiego ięzyka na polski przełożone[29], page 105 b:
- Iako place a przyſtępy okrętom
- [Jako place a przystępy okrętom]
- Such a place is like ports for ships.
- 1564, J. Mączyński, Lexicon[30], page 162d:
- Wyſep yeſt ták wielki że oboy brzég y prziſtęp oſięga.
- [Wysep jest tak wielki że oboj brzeg y przystęp osięga.]
- The island is so large that it reaches both the coast and the port.
- (Middle Polish) foot of a hill or mountain
- Synonym: podnóże
- 1564, J. Mączyński, Lexicon[31], page 345a:
- adices montis, Podgórze/ dolizná zwłaſzczá pod prziſtępem góri leżąca.
- [adices montis, Podgórze/ dolizna zwłaszcza pod przystępem góri leżąca.]
- adices montis, piedmont/ the valley lying just beyond the foot of the mountain.
- (Middle Polish, architecture) portico
- Synonym: portyk
- 1527/1528, J. Sandecki-[Malecki], Ewangeliarz, J. Janów, published 1947, page 54:
- A ieſt w Ieruzalem plawny ſtaw, ktory przeziwaiα żydowskie Bethsaida, pietz przystępow maiαtz, W tych leżalo mnostwo wielikie niemocznych
- [A jest w Jeruzalem pławny staw, który przeziwaja żydowskie Bethsaida, piec przystępów majac, W tych leżalo mnóstwo wielikie niemocnych]
- (countable, Middle Polish) introduction; beginning
- 1564, J. Mączyński, Lexicon[32], page 199a:
- Praeludium, Pierwſze przegránie álbo przebieżenie przed práwym grániem. Et Metaphoricos, Prziſtęp do wſzelákiey rzeczi.
- [Praeludium, Pierwsze przegranie albo przebieżenie przed prawym graniem. Et Metaphoricos, Przystęp do wszelakiej rzeczy.]
- Praeludium, the first introduction or foreword before the playing proper. Et Metaphoricos, the introduction to any thing.
- (countable, Middle Polish, theater) prelude
- 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum[33], page 358b:
- Embolium – Prżiſtęp. [...] a veteribus dicebatur argumentum et ingressus scenicum, [...] quod praeter significat ingredior.
- [Embolium – Przystęp. [...] a veteribus dicebatur argumentum et ingressus scenicum, [...] quod praeter significat ingredior.]
- 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum[34], page 830a:
- Praecentio, Modulatio illa vocum quae ante initium cantus fieri solet, quasi praeludium – Prżiſtęp. taczęczie [!] głownego ſpiewanią.
- [Praecentio, Modulatio illa vocum quae ante initium cantus fieri solet, quasi praeludium – Przystęp. taczęcie [!] głównego śpiewania.]
- (Middle Polish) approach; access; Further details are uncertain.
- 1532, Bartłomiej z Bydgoszczy, Słownik łacińsko-polski[35], page 5:
- Aditus, przistąmp
- [Aditus, przystęp]
- 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum[36], pages 23a, 22b.:
- Aditus, ingressus, introitus, vestibulum, limen – Prziſtęp, weiſzczie
- [Aditus, ingressus, introitus, vestibulum, limen – Przytęp, wejście]
Declension
[edit]Declension of przystęp
singular | plural | |
---|---|---|
nominative | przystęp | przystępy |
genitive | przystępu | przystępów |
dative | przystępowi | przystępom |
accusative | przystęp | przystępy |
instrumental | przystępem | przystępami |
locative | przystępie | przystępach |
vocative | przystępie | przystępy |
Derived terms
[edit]adjectives
nouns
- (obsolete) przystępek
- przystępka
- przystępstwo
Related terms
[edit]adjective
- (obsolete) przystępczy
adverb
nouns
- (obsolete) przystępca
- (obsolete) przystępczość
- przystępność
verbs
- przystąpić pf, przystępować impf
Further reading
[edit]- przystęp in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “przystęp”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “PRZYSTĘP”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 02.02.2021
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “przystęp”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “przystęp”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “przystęp”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 376
Categories:
- Old Polish deverbals
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- Old Polish inanimate nouns
- Old Polish terms with quotations
- Masovia Old Polish
- Pomerania Old Polish
- Greater Poland Old Polish
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish deverbals
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɨstɛmp
- Rhymes:Polish/ɨstɛmp/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish masculine nouns
- Polish inanimate nouns
- Polish uncountable nouns
- Polish terms with collocations
- Polish terms with quotations
- Polish countable nouns
- Polish terms with obsolete senses
- Polish terms with archaic senses
- Middle Polish
- pl:Nautical
- pl:Architecture
- pl:Theater
- Polish terms with uncertain meaning