сыр

See also: Appendix:Variations of "sir"

Bashkir

Сыр

Etymology

Borrowed from Russian сыр (syr, “cheese”).

Pronunciation

• IPA^(key): [sɯ̞r]
• Hyphenation: сыр (one syllable)

Noun

сыр • (sır)

1. cheese

   Беҙ һөттән сыр һәм май яһайбыҙ.

   Beð höttän sır häm may yahaybıð.

   We make milk into cheese and butter.

   Кис еткәс, сыр менән макарон ашарға теләйем.

   Kis yetkäs, sır menän makaron aşarğa teläyem.

   I want to eat macaroni and cheese for dinner.

Declension

Declension of сыр

	singular	plural
absolute	сыр (sır)	сырҙар (sırðar)
definite genitive	сырҙың (sırðıñ)	сырҙарҙың (sırðarðıñ)
dative	сырға (sırğa)	сырҙарға (sırðarğa)
definite accusative	сырҙы (sırðı)	сырҙарҙы (sırðarðı)
locative	сырҙа (sırða)	сырҙарҙа (sırðarða)
ablative	сырҙан (sırðan)	сырҙарҙан (sırðarðan)

Belarusian

сыр

Alternative forms

• syr — Łacinka (Belarusian Latin alphabet)

Etymology

From Proto-Slavic *syrъ (“cheese”).

Pronunciation

• IPA^(key): [sɨr]

• Audio:

  (file)

Noun

сыр • (syr) m inan (genitive сы́ру, uncountable)

1. cheese (a dairy product made from curdled or cultured milk)
   • 1938 [1848], Charles Dickens, anonymous translator, Домбі і сын, Minsk: ДВБ, translation of Dombey and Son, page 119:

     Гадзін у восем зноў загучэў гонг, заклікаючы на малітву ў сталовай, дзе пасля дварэцкі распараджаўся за сталом, што стаяў ля сцяны, на якім былі хлеб, сыр і піва для тых маладых джэнтльменаў, хто не супраць быў падмацавацца.

     Hadzin u vósjem znow zahučew honh, zaklikajučy na malitvu w stalóvaj, dzje paslja dvarecki rasparadžawsja za stalóm, što stajaw lja scjany, na jakim byli xljeb, syr i piva dlja tyx maladyx džentlʹmjenaw, xto nje supracʹ byw padmacavacca.

     [original: At eight o’clock or so, the gong sounded again for prayers in the dining-room, where the butler afterwards presided over a side table, on which bread and cheese and beer were spread for such young gentlemen as desired to partake of those refreshments.]

Declension

Declension of сыр (inan sg-only hard masc-form accent-a)

	singular
nominative	сыр syr
genitive	сы́ру sýru
dative	сы́ру sýru
accusative	сыр syr
instrumental	сы́рам sýram
locative	сы́ры sýry

References

• “сыр” in Belarusian–Russian dictionaries and Belarusian dictionaries at slounik.org
• “сыр”, in Skarnik's Belarusian dictionary (in Belarusian), based on Kandrat Krapiva's Explanatory Dictionary of the Belarusian Language (1977-1984)

East Circassian

Pronunciation

• IPA^(key): [sər]

• Audio:

  (file)

Adjective

сыр • (sər)

1. spicy

Karaim

Etymology

Derived from Arabic سِرّ (sirr).

Noun

сыр • (sır)

1. secret, mystery.

References

• N. A. Baskakov, S.M. Šapšala, editor (1973), “сыр”, in Karaimsko-Russko-Polʹskij Slovarʹ [Karaim-Russian-Polish Dictionary], Moscow: Moskva, →ISBN

Kazakh

Alternative scripts

Arabic	سىر
Cyrillic	сыр
Latin	syr

Etymology 1

From Middle Chinese 漆 (tshit).

Noun

сыр • (sır)

1. paint
2. (ceramics) glaze; enamel

Etymology 2

From Persian سر, from Arabic سِرّ (sirr, “secret”).

Noun

сыр • (sır)

1. secret

Synonyms

• (secret): астыртын (astırtın), жасырын (jasırın), құпия (qupıya)

Kildin Sami

Noun

сыр (syr)

1. alternative form of сырр (syrr)

Inflection

This noun needs an inflection-table template.

Further reading

• A. Antonova; E. Sheller (2021), “сыр”, in Саамско-русский и Русско-саамский словарь [Sami-Russian and Russian-Sami dictionary], Tromsø: UiT The Arctic University of Norway

Kumyk

Etymology

From Arabic سِرّ (sirr, “secret”).

Noun

сыр • (sır)

1. secret

Declension

Declension of сыр (sır)

	singular	plural
nominative	сыр (sır)	сырлар (sırlar)
accusative	сырны (sırnı)	сырланы (sırlanı)
dative	сыргъа (sırğa)	сырлагъа (sırlağa)
locative	сырда (sırda)	сырларда (sırlarda)
ablative	сырдан (sırdan)	сырлардан (sırlardan)
genitive	сырны (sırnı)	сырланы (sırlanı)

Possessive forms of сыр (sır)

1st person singular
	singular	plural
nominative	сырым (sırım)	сырларым (sırlarım)
accusative	сырымны (sırımnı)	сырларымны (sırlarımnı)
dative	сырымгъа (sırımğa)	сырларыма (sırlarıma)
locative	сырымда (sırımda)	сырларымда (sırlarımda)
ablative	сырымдан (sırımdan)	сырларымдан (sırlarımdan)
genitive	сырымны (sırımnı)	сырларымны (sırlarımnı)
1st person plural
	singular	plural
nominative	сырыбыз (sırıbız)	сырларыбыз (sırlarıbız)
accusative	сырыбызны (sırıbıznı)	сырларыбызны (sırlarıbıznı)
dative	сырыбызгъа (sırıbızğa)	сырларыбызгъа (sırlarıbızğa)
locative	сырыбызда (sırıbızda)	сырларыбызда (sırlarıbızda)
ablative	сырыбыздан (sırıbızdan)	сырларыбыздан (sırlarıbızdan)
genitive	сырыбызны (sırıbıznı)	сырларыбызны (sırlarıbıznı)
2nd person singular
	singular	plural
nominative	сырынгъ (sırınğ)	сырларынгъ (sırlarınğ)
accusative	сырынгъны (sırınğnı)	сырларынгъны (sırlarınğnı)
dative	сырынгъа (sırınğa)	сырларынгъа (sırlarınğa)
locative	сырынгъда (sırınğda)	сырларынгъда (sırlarınğda)
ablative	сырынгъдан (sırınğdan)	сырларынгъдан (sırlarınğdan)
genitive	сырынгъны (sırınğnı)	сырларынгъны (sırlarınğnı)
2nd person plural
	singular	plural
nominative	сырыгъыз (sırığız)	сырларыгъыз (sırlarığız)
accusative	сырыгъызны (sırığıznı)	сырларыгъызны (sırlarığıznı)
dative	сырыгъызгъа (sırığızğa)	сырларыгъызгъа (sırlarığızğa)
locative	сырыгъызда (sırığızda)	сырларыгъызда (sırlarığızda)
ablative	сырыгъыздан (sırığızdan)	сырларыбыздан (sırlarıbızdan)
genitive	сырыгъызны (sırığıznı)	сырларыгъызны (sırlarığıznı)
3rd person
	singular	plural
nominative	сыры (sırı)	сырлары (sırları)
accusative	сырын (sırın)	сырларын (sırların)
dative	сырына (sırına)	сырларына (sırlarına)
locative	сырында (sırında)	сырларында (sırlarında)
ablative	сырындан (sırından)	сырларындан (sırlarından)
genitive	сырыны (sırını)	сырларыны (sırlarını)

Further reading

• Бамматов Б.Г., editor (2013), “сыр”, in Кумыкско-русский словарь [Kumyk–Russian dictionary], Makhachkala: ИЯЛИ ДНЦ РАН

Nganasan

Etymology

From Proto-Samoyedic *sër. Cognate with Tundra Nenets сэ̇рˮ (sėr).

Pronunciation

• IPA^(key): [ˈsɨr]
• Hyphenation: сыр

Noun

сыр • (syr)

1. ice
2. salt

Adjective

сыр • (syr)

1. white
2. grey-haired

References

• N. T. Kosterkina; A. C. Momde; T. Y. Zhdanova (2001), “сыр”, in Словарь нганасанско-русский и русско-нганасанский, St. Petersburg: Просвещение, →ISBN, page 160
• Beáta Wagner-Nagy (2019), A grammar of Nganasan, Leiden: Brill, →ISBN, page 181

Russian

Alternative forms

• сыръ (syr) — pre-1918 spelling

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *syrъ (“cheese”), from Proto-Balto-Slavic *sū́ˀras, from Proto-Indo-European *súHros.

Pronunciation

• IPA^(key): [sɨr]

• Audio:

  (file)

• Audio (Saint Petersburg):

  (file)

• Rhymes: -ɨr

Noun

сыр • (syr) m inan (genitive сы́ра, nominative plural сыры́, genitive plural сыро́в, relational adjective сы́рный, diminutive сыро́к)

1. cheese

Declension

Declension of сыр (inan masc-form hard-stem accent-c) 

	singular	plural
nominative	сы́р sýr	сыры́ syrý
genitive	сы́ра sýra	сыро́в syróv
dative	сы́ру sýru	сыра́м syrám
accusative	сы́р sýr	сыры́ syrý
instrumental	сы́ром sýrom	сыра́ми syrámi
prepositional	сы́ре sýre	сыра́х syráx
partitive	сы́ру sýru
locative	сыру́ syrú

Derived terms

• сы́рник m (sýrnik)
• сыро́к m (syrók)

Compound words:

• сыр + вари́ть (varítʹ):
  • сырова́р m anim (syrovár)
  • сыроваре́ние n (syrovarénije)
  • сырова́ренный (syrovárennyj)
  • сырова́рный (syrovárnyj)
  • сырова́рня f (syrovárnja)
• сыроде́льный (syrodélʹnyj)

Phrases

• как сыр в ма́сле (kak syr v másle)
  • как сыр в ма́сле ката́ться impf (kak syr v másle katátʹsja)
  • ката́ться как сыр в ма́сле impf (katátʹsja kak syr v másle)

Proverbs

• беспла́тный сыр быва́ет то́лько в мышело́вке (besplátnyj syr byvájet tólʹko v myšelóvke)

Related terms

• суро́вый (suróvyj)
• сы́воротка f (sývorotka)
• сыре́ть impf (syrétʹ)
• сыро́й (syrój)

Descendants

• → Bashkir: сыр (sır)
• → Kazakh: сыр (sır)
• → Ingrian: sььra, siiru
• → Kildin Sami: сырр (syrr)
• → Moksha: сыр (sïr)
• → Southern Altai: сыр (sïr)
• → Udmurt: сыр (syr)
• → Uzbek: sir

Adjective

сыр • (syr)

1. short masculine singular of сыро́й (syrój)

References

• Vasmer, Max (1964–1973), “сыр”, in Oleg Trubachyov, transl., Этимологический словарь русского языка [Etymological Dictionary of the Russian Language] (in Russian), Moscow: Progress
• Chernykh, P. Ja. (1999), “сыр”, in Историко-этимологический словарь русского языка [Historical-Etymological Dictionary of the Russian Language] (in Russian), 3rd edition, volume 2 (панцирь – ящур), Moscow: Russian Lang., →ISBN, page 221

Further reading

• Dal, Vladimir (1880–1882), “сырой”, in Толковый Словарь живаго великорускаго языка [Explanatory Dictionary of the Living Great Russian Language] (in Russian), 2nd edition, Publication of the bookseller-typographer Wolf, M. O.

Southern Altai

Etymology 1

Borrowed from Russian сыр (syr, “cheese”).

Noun

сыр • (sïr)

1. cheese

Synonyms

• быштак (bïštak, “cheese”).

Declension

Inflection of сыр

	singular	plural
absolute	сыр (sïr)	сырлар (sïrlar)
definite genitive	сырдыҥ (sïrdïŋ)	сырлардыҥ (sïrlardïŋ)
dative	сырга (sïrga)	сырларга (sïrlarga)
definite accusative	сырды (sïrdï)	сырларды (sïrlardï)
locative	сырда (sïrda)	сырларда (sïrlarda)
ablative	сырдаҥ (sïrdaŋ)	сырлардаҥ (sïrlardaŋ)

References

N. A. Baskakov, Toščakova N.A, editor (1947), “сыр”, in Ojrotsko-Russkij Slovarʹ [Oyrot-Russian Dictionary], Moscow: M.: OGIZ, →ISBN

2. Русско-Алтайский словарь 1964

Etymology 2

Compare to Kyrgyz сыр (sır, “dye, paint”)

Noun

сыр • (sïr)

1. dye, paint

Declension

Inflection of сыр

	singular	plural
absolute	сыр (sïr)	сырлар (sïrlar)
definite genitive	сырдыҥ (sïrdïŋ)	сырлардыҥ (sïrlardïŋ)
dative	сырга (sïrga)	сырларга (sïrlarga)
definite accusative	сырды (sïrdï)	сырларды (sïrlardï)
locative	сырда (sïrda)	сырларда (sïrlarda)
ablative	сырдаҥ (sïrdaŋ)	сырлардаҥ (sïrlardaŋ)

Udmurt

Сыр.

Etymology

Borrowed from Russian сыр (syr).

Pronunciation

• IPA^(key): [ˈsɯ̈r]
• Rhymes: -ɯ̈r
• Hyphenation: сыр

Noun

сыр • (syr)

1. cheese

Declension

Declension of сыр (soft declension)

	singular	plural
nominative	сыр syr	сыръёс syrjos
accusative	сырез syrez	сыръёсыз syrjosyz
genitive	сырлэн syrlen	сыръёслэн syrjoslen
dative	сырлы syrly	сыръёслы syrjosly
ablative	сырлэсь syrleś	сыръёслэсь syrjosleś
instrumental	сырен syren	сыръёсын syrjosyn
abessive	сыртэк syrtek	сыръёстэк syrjostek
adverbial	сыръя syrja	сыръёсъя syrjosja
inessive	сырын syryn	сыръёсын syrjosyn
illative	сыре syre	сыръёсы syrjosy
elative	сырысь syryś	сыръёсысь syrjosyś
egressive	сырысьен syryśjen	сыръёсысьен syrjosyśjen
terminative	сырозь syroź	сыръёсозь syrjosoź
prolative	сыретӥ syreti	сыръёсытӥ syrjosyti
allative	сырлань syrlań	сыръёслань syrjoslań

Possessive forms of сыр

1st person singular possessive forms singular plural nominative сыре syre сыръёсы syrjosy accusative сырме syrme сыръёсме syrjosme genitive сырелэн syrelen сыръёсылэн syrjosylen dative сырелы syrely сыръёсылы syrjosyly ablative сырелэсь syreleś сыръёсылэсь syrjosyleś instrumental сыреным syrenym сыръёсыным syrjosynym 2nd person singular possessive forms singular plural nominative сыред syred сыръёсыд syrjosyd accusative сырдэ syrde сыръёстэ syrjoste genitive сыредлэн syredlen сыръёсыдлэн syrjosydlen dative сыредлы syredly сыръёсыдлы syrjosydly ablative сыредлэсь syredleś сыръёсыдлэсь syrjosydleś instrumental сыреныд syrenyd сыръёсыныд syrjosynyd 3rd person singular possessive forms singular plural nominative сырез syrez сыръёсыз syrjosyz accusative сырзэ syrze сыръёссэ syrjosse genitive сырезлэн syrezlen сыръёсызлэн syrjosyzlen dative сырезлы syrezly сыръёсызлы syrjosyzly ablative сырезлэсь syrezleś сыръёсызлэсь syrjosyzleś instrumental сыреныз syrenyz сыръёсыныз syrjosynyz 1st person plural possessive forms singular plural nominative сырмы syrmy сыръёсмы syrjosmy accusative сырмэс syrmes сыръёсмес syrjosmes genitive сырмылэн syrmylen сыръёсмылэн syrjosmylen dative сырмылы syrmyly сыръёсмылы syrjosmyly ablative сырмылэсь syrmyleś сыръёсмылэсь syrjosmyleś instrumental сыренымы syrenymy сыръёсынымы syrjosynymy 2nd person plural possessive forms singular plural nominative сырды syrdy сыръёсты syrjosty accusative сырдэс syrdes сыръёстэс syrjostes genitive сырдылэн syrdylen сыръёстылэн syrjostylen dative сырдылы syrdyly сыръёстылы syrjostyly ablative сырдылэсь syrdyleś сыръёстылэсь syrjostyleś instrumental сыреныды syrenydy сыръёсыныды syrjosynydy 3rd person plural possessive forms singular plural nominative сырзы syrzy сыръёссы syrjossy accusative сырзэс syrzes сыръёссэс syrjosses genitive сырзылэн syrzylen сыръёссылэн syrjossylen dative сырзылы syrzyly сыръёссылы syrjossyly ablative сырзылэсь syrzyleś сыръёссылэсь syrjossyleś instrumental сыренызы syrenyzy сыръёсынызы syrjosynyzy

References

• L. E. Kirillova, L. L. Karpova, editors (2008), “сыр”, in Удмурт-ӟуч кыллюкам [Udmurt-Russian dictionary], Izhevsk: Удмуртский институт истории, языка и литературы УрО РАН, →ISBN, page 620
• Yrjö Wichmann; Toivo Emil Uotila (1987), Mikko Korhonen, editor, Wotjakischer Wortschatz [Votyak Vocabulary] (Lexica Societatis Fenno-Ugricae; Volume 21) (overall work in German), Helsinki: Suomalais-ugrilainen Seura, →ISBN, →ISSN, page 223