ус

See also: үс, ӱс, and Appendix:Variations of "yc"

Bashkir

Etymology

From Proto-Turkic *abuč (“palm, handful”).

Cognate with Kazakh уыс (uys), Kyrgyz ууч (uuc, “handful”), Turkish avuç (“palm, handful”).

Pronunciation

IPA^(key): [us]
Hyphenation: ус (one syllable)

Noun

ус • (us)

(anatomy) palm
- (Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):
  Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы.
  Hiźəm: bına, mañlayımdan hıypay yəp-yəş əjəlemdeñ halqın usı.
  I feel: here, the cool palm of my very young death strokes along my forehead.
handful

Declension

Declension of ус
	singular	plural
absolute	ус (us)	устар (ustar)
definite genitive	устың (ustıñ)	устарҙың (ustarźıñ)
dative	усҡа (usqa)	устарға (ustarğa)
definite accusative	усты (ustı)	устарҙы (ustarźı)
locative	уста (usta)	устарҙа (ustarźa)
ablative	устан (ustan)	устарҙан (ustarźan)

Even

Etymology

Akin to Evenki уксэ (uksə).

Noun

ус (us)

sleeve

Komi-Zyrian

Etymology

Borrowed from Russian ус (us).

Pronunciation

IPA^(key): /ˈus/, [ˈus]
Hyphenation: ус

Noun

ус • (us)

moustache

Declension

Declension of ус (stem: уск-)
		singular	plural
nominative		ус (us)	усъяс (usjas)
accusative	I ¹	ус (us)	усъяс (usjas)
accusative	II ¹	ускӧс (uskös)	усъясӧс (usjasös)
instrumental		ускӧн (uskön)	усъясӧн (usjasön)
comitative		ускӧд (usköd)	усъяскӧд (usjasköd)
caritive		устӧг (ustög)	усъястӧг (usjastög)
consecutive		усла (usla)	усъясла (usjasla)
genitive		услӧн (uslön)	усъяслӧн (usjaslön)
ablative		услысь (uslyś)	усъяслысь (usjaslyś)
dative		услы (usly)	усъяслы (usjasly)
inessive		ускын (uskyn)	усъясын (usjasyn)
elative		ускысь (uskyś)	усъясысь (usjasyś)
illative		ускӧ (uskö)	усъясӧ (usjasö)
egressive		уссянь (usśań)	усъяссянь (usjasśań)
approximative		услань (uslań)	усъяслань (usjaslań)
terminative		ускӧдз (usködź)	усъясӧдз (usjasödź)
prolative	I	ускӧд (usköd)	усъясӧд (usjasöd)
prolative	II	усті (usti)	усъясті (usjasti)

¹ Animate nouns almost exclusively take the type II accusative ending, whereas inanimate nouns can be used with either ending, but are more often found with type I.

Possessive declension of ус

First person singular
		singular	plural
nominative		ускӧй (usköj)	усъясӧй (usjasöj)
accusative	I ¹	ускӧй (usköj)	усъясӧй (usjasöj)
accusative	II ¹	ускӧс (uskös)	усъясӧс (usjasös)
instrumental		уснам (usnam)	усъяснам (usjasnam)
comitative		ускӧйкӧд (usköjköd)	усъясӧйкӧд (usjasöjköd)
caritive		устӧгым (ustögym)	усъястӧгым (usjastögym)
consecutive		ускӧйла (usköjla)	усъясӧйла (usjasöjla)
genitive		ускӧйлӧн (usköjlön)	усъясӧйлӧн (usjasöjlön)
ablative		ускӧйлысь (usköjlyś)	усъясӧйлысь (usjasöjlyś)
dative		ускӧйлы (usköjly)	усъясӧйлы (usjasöjly)
inessive		ускам (uskam)	усъясам (usjasam)
elative		уссьым (usśym)	усъяссьым (usjasśym)
illative		ускам (uskam)	усъясам (usjasam)
egressive		уссяньым (usśańym)	усъяссяньым (usjasśańym)
approximative		усланьым (uslańym)	усъясланьым (usjaslańym)
terminative		ускӧдзым (usködźym)	усъясӧдзым (usjasödźym)
prolative	I	ускӧдым (usködym)	усъясӧдым (usjasödym)
prolative	II	устіым (ustiym)	усъястіым (usjastiym)

¹ Animate nouns almost exclusively take the type II accusative ending, whereas inanimate nouns can be used with either ending, but are more often found with type I.

Second person singular
		singular	plural
nominative		ускыд (uskyd)	усъясыд (usjasyd)
accusative	I ¹	ускыд (uskyd)	усъясыд (usjasyd)
accusative	II ¹	устӧ (ustö)	усъястӧ (usjastö)
instrumental		уснад (usnad)	усъяснад (usjasnad)
comitative		ускыдкӧд (uskydköd)	усъясыдкӧд (usjasydköd)
caritive		устӧгыд (ustögyd)	усъястӧгыд (usjastögyd)
consecutive		ускыдла (uskydla)	усъясыдла (usjasydla)
genitive		ускыдлӧн (uskydlön)	усъясыдлӧн (usjasydlön)
ablative		ускыдлысь (uskydlyś)	усъясыдлысь (usjasydlyś)
dative		ускыдлы (uskydly)	усъясыдлы (usjasydly)
inessive		ускад (uskad)	усъясад (usjasad)
elative		уссьыд (usśyd)	усъяссьыд (usjasśyd)
illative		ускад (uskad)	усъясад (usjasad)
egressive		уссяньыд (usśańyd)	усъяссяньыд (usjasśańyd)
approximative		усланьыд (uslańyd)	усъясланьыд (usjaslańyd)
terminative		ускӧдзыд (usködźyd)	усъясӧдзыд (usjasödźyd)
prolative	I	ускӧдыд (usködyd)	усъясӧдыд (usjasödyd)
prolative	II	устіыд (ustiyd)	усъястіыд (usjastiyd)

¹ Animate nouns almost exclusively take the type II accusative ending, whereas inanimate nouns can be used with either ending, but are more often found with type I.

Third person singular
		singular	plural
nominative		ускыс (uskys)	усъясыс (usjasys)
accusative	I ¹	ускыс (uskys)	усъясыс (usjasys)
accusative	II ¹	уссӧ (ussö)	усъяссӧ (usjassö)
instrumental		уснас (usnas)	усъяснас (usjasnas)
comitative		ускыскӧд (uskysköd)	усъясыскӧд (usjasysköd)
caritive		устӧгыс (ustögys)	усъястӧгыс (usjastögys)
consecutive		ускысла (uskysla)	усъясысла (usjasysla)
genitive		ускыслӧн (uskyslön)	усъясыслӧн (usjasyslön)
ablative		ускыслысь (uskyslyś)	усъясыслысь (usjasyslyś)
dative		ускыслы (uskysly)	усъясыслы (usjasysly)
inessive		ускас (uskas)	усъясас (usjasas)
elative		уссьыс (usśys)	усъяссьыс (usjasśys)
illative		ускас (uskas)	усъясас (usjasas)
egressive		уссяньыс (usśańys)	усъяссяньыс (usjasśańys)
approximative		усланьыс (uslańys)	усъясланьыс (usjaslańys)
terminative		ускӧдзыс (usködźys)	усъясӧдзыс (usjasödźys)
prolative	I	ускӧдыс (usködys)	усъясӧдыс (usjasödys)
prolative	II	устіыс (ustiys)	усъястіыс (usjastiys)

¹ Animate nouns almost exclusively take the type II accusative ending, whereas inanimate nouns can be used with either ending, but are more often found with type I.

First person plural
		singular	plural
nominative		усным (usnym)	усъясным (usjasnym)
accusative	I ¹	усным (usnym)	усъясным (usjasnym)
accusative	II ¹	уснымӧ (usnymö)	усъяснымӧ (usjasnymö)
instrumental		уснаным (usnanym)	усъяснаным (usjasnanym)
comitative		уснымкӧд (usnymköd)	усъяснымкӧд (usjasnymköd)
caritive		устӧгным (ustögnym)	усъястӧгным (usjastögnym)
consecutive		уснымла (usnymla)	усъяснымла (usjasnymla)
genitive		уснымлӧн (usnymlön)	усъяснымлӧн (usjasnymlön)
ablative		уснымлысь (usnymlyś)	усъяснымлысь (usjasnymlyś)
dative		уснымлы (usnymly)	усъяснымлы (usjasnymly)
inessive		усканым (uskanym)	усъясаным (usjasanym)
elative		уссьыным (usśynym)	усъяссьыным (usjasśynym)
illative		усканым (uskanym)	усъясаным (usjasanym)
egressive		уссяньным (usśańnym)	усъяссяньным (usjasśańnym)
approximative		усланьным (uslańnym)	усъясланьным (usjaslańnym)
terminative		ускӧдзным (usködźnym)	усъясӧдзным (usjasödźnym)
prolative	I	ускӧдным (usködnym)	усъясӧдным (usjasödnym)
prolative	II	устіным (ustinym)	усъястіным (usjastinym)

¹ Animate nouns almost exclusively take the type II accusative ending, whereas inanimate nouns can be used with either ending, but are more often found with type I.

Second person plural
		singular	plural
nominative		усныд (usnyd)	усъясныд (usjasnyd)
accusative	I ¹	усныд (usnyd)	усъясныд (usjasnyd)
accusative	II ¹	уснытӧ (usnytö)	усъяснытӧ (usjasnytö)
instrumental		уснаныд (usnanyd)	усъяснаныд (usjasnanyd)
comitative		усныдкӧд (usnydköd)	усъясныдкӧд (usjasnydköd)
caritive		устӧгныд (ustögnyd)	усъястӧгныд (usjastögnyd)
consecutive		усныдла (usnydla)	усъясныдла (usjasnydla)
genitive		усныдлӧн (usnydlön)	усъясныдлӧн (usjasnydlön)
ablative		усныдлысь (usnydlyś)	усъясныдлысь (usjasnydlyś)
dative		усныдлы (usnydly)	усъясныдлы (usjasnydly)
inessive		усканыд (uskanyd)	усъясаныд (usjasanyd)
elative		уссьыныд (usśynyd)	усъяссьыныд (usjasśynyd)
illative		усканыд (uskanyd)	усъясаныд (usjasanyd)
egressive		уссяньныд (usśańnyd)	усъяссяньныд (usjasśańnyd)
approximative		усланьныд (uslańnyd)	усъясланьныд (usjaslańnyd)
terminative		ускӧдзныд (usködźnyd)	усъясӧдзныд (usjasödźnyd)
prolative	I	ускӧдныд (usködnyd)	усъясӧдныд (usjasödnyd)
prolative	II	устіныд (ustinyd)	усъястіныд (usjastinyd)

¹ Animate nouns almost exclusively take the type II accusative ending, whereas inanimate nouns can be used with either ending, but are more often found with type I.

Third person plural
		singular	plural
nominative		усныс (usnys)	усъясныс (usjasnys)
accusative	I ¹	усныс (usnys)	усъясныс (usjasnys)
accusative	II ¹	уснысӧ (usnysö)	усъяснысӧ (usjasnysö)
instrumental		уснаныс (usnanys)	усъяснаныс (usjasnanys)
comitative		уснымкӧс (usnymkös)	усъяснымкӧс (usjasnymkös)
caritive		устӧгныс (ustögnys)	усъястӧгныс (usjastögnys)
consecutive		уснысла (usnysla)	усъяснысла (usjasnysla)
genitive		усныслӧн (usnyslön)	усъясныслӧн (usjasnyslön)
ablative		усныслысь (usnyslyś)	усъясныслысь (usjasnyslyś)
dative		усныслы (usnysly)	усъясныслы (usjasnysly)
inessive		усканыс (uskanys)	усъясаныс (usjasanys)
elative		уссьыныс (usśynys)	усъяссьыныс (usjasśynys)
illative		усканыс (uskanys)	усъясаныс (usjasanys)
egressive		уссяньныс (usśańnys)	усъяссяньныс (usjasśańnys)
approximative		усланьныс (uslańnys)	усъясланьныс (usjaslańnys)
terminative		ускӧдзныс (usködźnys)	усъясӧдзныс (usjasödźnys)
prolative	I	ускӧдныс (usködnys)	усъясӧдныс (usjasödnys)
prolative	II	устіныс (ustinys)	усъястіныс (usjastinys)

¹ Animate nouns almost exclusively take the type II accusative ending, whereas inanimate nouns can be used with either ending, but are more often found with type I.

References

Bubrikh, Dmitry V. (1949), Грамматика литературного коми языка [Grammar of the literary Komi language] (in Russian), Leningrad: Zhdanov Leningrad State University, page 32
L. M. Beznosikova; E. A. Ajbabina; R. I. Kosnyreva (2000), Коми-русский словарь [Komi-Russian dictionary], →ISBN, page 685

Mongolian

Mongolian	Cyrillic
ᠤᠰᠤ (usu)	ус (us)

Etymology

Inherited from Classical Mongolian ᠤᠰᠤ (usu), from Middle Mongol ᠤᠰᠤᠨ (usun), from Proto-Mongolic *usun. Cognate with Khamnigan Mongol усу (usu), уса (usa); Buryat уһан (uhan), Kalmyk усн (usn); Daur os; Dongxiang usu.

Pronunciation

(Khalkha) IPA^(key): [o̙s]
(Qahar) IPA^(key): /ˈʊs/
(Ordos) IPA^(key): /ʊsʊ/
(Dorbod County) IPA^(key): [ʊ̙tʰ]
Hyphenation: ус

Noun

ус • (us); (hidden-n declension)

water
уух ус ― uux us ― drinking water

Declension

Declension of ус (sg-only а-harmonic hidden-n)

	singular / indefinite
attributive	усан usan
nominative	ус us
genitive	усны usny
accusative	усыг usyg
dative-locative	усанд usand
ablative	уснаас usnaas
instrumental	усаар usaar
comitative	устай ustaj
privative	усгүй usgüj
directive	ус руу us ruu

Reflexive possessive forms
	singular / indefinite
nominative	усаа usaa
genitive	усныхаа usnyxaa
accusative	усыгаа usygaa
dative-locative	усандаа usandaa
ablative	уснаасаа usnaasaa
instrumental	усаараа usaaraa
comitative	устайгаа ustajgaa
privative	усгүйгээ usgüjgee
directive	ус руугаа us ruugaa

independent genitive	singular / indefinite
singular possession	усных usnyx
collective possession	усныхан usnyxan

Ossetian

Etymology

From Proto-Iranian *HyáwšaH, from Proto-Indo-Iranian *HyáwšaH. Cognate with Sanskrit योषा (yóṣā, “girl, young woman”).

Noun

ус • (us)

woman

Russian

Alternative forms

усъ (us) — pre-1918 spelling

Etymology

Inherited from Old East Slavic усъ (usŭ), from Proto-Slavic *ǫsъ < *vǫsъ < *vǫdsъ, from Proto-Balto-Slavic *wónsa, from Proto-Indo-European *wondʰsom, s-expansion of root *wendʰ- (“hair, wool, beard”).

Pronunciation

IPA^(key): [us]
Audio: (file)
Homophone: уз (uz)

Noun

ус • (us) m inan (genitive у́са, nominative plural усы́, genitive plural усо́в, diminutive у́сик, augmentative уси́ще)

Declension

Declension of ус (inan masc-form hard-stem accent-c)

	singular	plural
nominative	у́с ús	усы́ usý
genitive	у́са úsa	усо́в usóv
dative	у́су úsu	уса́м usám
accusative	у́с ús	усы́ usý
instrumental	у́сом úsom	уса́ми usámi
prepositional	у́се úse	уса́х usáx

Related terms

уса́тый (usátyj)
уса́ч (usáč)

Descendants

→ Komi-Zyrian: ус (us)

References

Vasmer, Max (1964–1973), “ус”, in Oleg Trubachyov, transl., Этимологический словарь русского языка [Etymological Dictionary of the Russian Language] (in Russian), Moscow: Progress
Chernykh, P. Ja. (1999), “усы”, in Историко-этимологический словарь русского языка [Historical-Etymological Dictionary of the Russian Language] (in Russian), 3rd edition, volume 2 (панцирь – ящур), Moscow: Russian Lang., →ISBN, page 293

Southern Altai

Etymology

From Proto-Turkic *ūŕ. Compare to Kyrgyz уз (uz, “master”).

Noun

ус • (us)

master

Declension

Inflection of ус
	singular	plural
absolute	ус (us)	устар (ustar)
definite genitive	устыҥ (ustïŋ)	устардыҥ (ustardïŋ)
dative	уска (uska)	устарга (ustarga)
definite accusative	усты (ustï)	устарды (ustardï)
locative	уста (usta)	устарда (ustarda)
ablative	устаҥ (ustaŋ)	устардаҥ (ustardaŋ)

References

N. A. Baskakov, Toščakova N.A, editor (1947), “ус”, in Ojrotsko-Russkij Slovarʹ [Oyrot-Russian Dictionary], Moscow: M.: OGIZ, →ISBN

Udi

Noun

ус • (us)

ox