առ

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Old Armenian[edit]

Etymology 1[edit]

From Proto-Indo-European *pr̥s- or *pors-V́-. Cognate with Ancient Greek παρά (pará) and Sanskrit पर (pára).

Preposition[edit]

առ (aṙ)

  1. (with dative) because of, due to
    առ նախանձուaṙ naxanju — because of jealousy
    առ ահի, երկիւղիaṙ ahi, erkiwłi — for fear, through fear
    առ վշտինaṙ vštin — because of the sorrow
    առ ձերում անմտութեանaṙ jerum anmtutʿean — because of your folly
    առ տկարութեա՞ն ինչ, թէ առ չարակամութեանaṙ tkarutʿea?n inčʿ, tʿē aṙ čʿarakamutʿean — because of weakness or malice?
    առ խոնարհութեւն իւրումaṙ xonarhutʿewn iwrum — because of own humility
    առ յոյժ յիմարութեանaṙ yoyž yimarutʿean — because of stupidity
    առ չարութեանaṙ čʿarutʿean — for malice, through malice
    կայթել/խայտալ առ խնդութեանkaytʿel/xaytal aṙ xndutʿean — to leap for joy
  2. (with dative) near, at
    առ նմաaṙ nma — near him
    նստել, բազմել առ ումեմն/ումեքnstel, bazmel aṙ umemn/umekʿ — to sit down near any one
  3. (with dative) to
    արդարացուսջիք զնա առ հօր իւրումardaracʿusǰikʿ zna aṙ hōr iwrum — make excuses for him to his father
  4. (with accusative) to, towards, in the direction of (a person)
    առ ինքն կոչէր զամենայն իշխանսaṙ inkʿn kočʿēr zamenayn išxans — was calling all princes to him
    առ իսaṙ is — to me
    առ նա երթալaṙ na ertʿal — to go to him
    գնաց առ դուքսնgnacʿ aṙ dukʿsn — he is gone to the duke
    եկեալ է առ քեզ թագաւորն հայոց Արշակekeal ē aṙ kʿez tʿagaworn hayocʿ Aršak — Armenian king Arshak has come to you
  5. (with accusative) near, at, on, in
    առ մեզ բնակեալ էaṙ mez bnakeal ē — is living with us
    առ դուրս հնձանինaṙ durs hnjanin — at the doors of the wine press
    առ ափն ծովունaṙ apʿn covun — at the shore of the sea
    առ իս է յամենայն ժամaṙ is ē yamenayn žam — he is always near me
    առ հայս եւ առ յոյնսaṙ hays ew aṙ yoyns — among the Armenians and Greeks
    ոչ է նոյնպէս առ անգղիացիսočʿ ē noynpēs aṙ angłiacʿis — it is not even among the English
    առ արտաքսaṙ artakʿs — on the outside
    առ երիaṙ eri — near, towards
    առ ժամ միaṙ žam mi — at present, for the moment
    առ այժմaṙ ayžm — now
    առ ետեղaṙ eteł — there, in that very place, in the same place; immediately, directly, forthwith
    առ ե՞րբaṙ e?rb — when? until when?
    առ երեկսaṙ ereks — towards the evening
    առ երեսսaṙ eress — externally, apparently
    առ ի յետոյքaṙ i yetoykʿ — things past
    առ ի ներքոյaṙ i nerkʿoy — under
  6. (with accusative) to
    առ մեծամեծս եւ առ իշխանս, առ ազատս եւ շինականս, ողջոյնaṙ mecamecs ew aṙ išxans, aṙ azats ew šinakans, ołǰoyn — to grandees and princes, to azats and peasants, greetings!
    առ նոսաaṙ nosa — to them
    ասէր առ նոսաasēr aṙ nosa — was saying to them
    աղաղակէր առ նա այր միałałakēr aṙ na ayr mi — a man was calling him
    յաւելաւ առ հարս իւրyawelaw aṙ hars iwr — he joined to his forefathers
    եւ ետու առ նոսա զթուղթս թագաւորինew etu aṙ nosa ztʿułtʿs tʿagaworin — I gave the papers of the king to them
    յարգոյ՝ մեծարու է առ ամենեսինyargoy, mecaru ē aṙ amenesin — he is respected by all men
    պարտ է լինել ազնուաբարոյ առ անձն եւ առ այլսpart ē linel aznuabaroy aṙ anjn ew aṙ ayls — it is right to respect one's self as well as other
    առ մահ վիրաւորեալaṙ mah viraworeal — wounded to death or mortally wounded
    առ մահ մեղանչելaṙ mah mełančʿel — commit a deadly sin
  7. (with accusative) with regard to; relatively to; in comparison to
    դարձեալ առ այպիսի ճշմարիտ ասացածս անպատշաճ հարցուածս մատուցանենdarjeal aṙ aypisi čšmarit asacʿacs anpatšač harcʿuacs matucʿanen — again they are asking improper question with regard to these true sayings
    որպէս առ մի մարդ՝ այսպէս առ բոլոր աշխարհսorpēs aṙ mi mard, ayspēs aṙ bolor ašxarhs — as with regard to one person, so towards the whole world
    որպէս լոյս առ խաւարorpēs loys aṙ xawar — as light in comparison to darkness
    հեղգ առ ուսումնhełg aṙ usumn — lazy concerning the study
    սէգ իսկ էր առ հանդերձսsēg isk ēr aṙ handerjs — was proud with regard to clothing
    առ հասարակaṙ hasarak — common, general, universal generally, universally
  8. (with accusative) about
    ասաց եւ առակ մի նոցա առ այն...asacʿ ew aṙak mi nocʿa aṙ ayn... — he told them a fable about...
  9. (with accusative) for, for the purpose of
    հանդերձ քո մի՛ լիցի առ ի պճնել, այլ միայն առ ի պէտս մարմնոյhanderj kʿo mí licʿi aṙ i pčnel, ayl miayn aṙ i pēts marmnoy — let not your clothing be for adornment, but only for the needs of the body
    եւ ժողովեալ մանկունս առ ի նիւթ վարդապետութեանն...ew žołoveal mankuns aṙ i niwtʿ vardapetutʿeann... — and gathering children for the purpose of teaching...
    առ ի յայրելaṙ i yayrel — for burning
    առ ի տեսանել զնաaṙ i tesanel zna — to see him
    առ սրբելaṙ srbel — in order to purify
    առ յիշատակaṙ yišatak — for the memory, for the remembrance
    առ զարդaṙ zard — ornamental, by way of ornament
  10. (with accusative) because of, due to
    առ ի չգիտանս եկերaṙ i čʿgitans eker — he ate because of not knowing
    առ ցավս ճչելaṙ cʿavs ččʿel — to cry because of pains
    առ նախանձaṙ naxanj — out of jealousy
    առ սէրaṙ sēr — out of love
    առ ի՞նչaṙ i?nčʿ — how? why? for what cause?
    առ իցէ ինձaṙ icʿē inj — no matter to me! what does it matter to me?
    առ իցեն այն ամենայնaṙ icʿen ayn amenayn — of what use is all that?
  11. (with accusative) by
    բան առ բանban aṙ ban — word by word
  12. (with accusative) per
    առ այրaṙ ayr — to each person, apiece
    գառն մի առ օրgaṙn mi aṙ ōr — a lamb per day
    նկանակ մի առ այրnkanak mi aṙ ayr — a bread to each man
  13. (with accusative) for, as
    զնա առ աստուածս ունինzna aṙ astuacs unin — they take him for a god
    առ բարեկամս ունիմ զնաaṙ barekams unim zna — I keep him for my friend
    առ ոչինչ համարելaṙ očʿinčʿ hamarel — to consider a worthless thing/individual
  14. (with ablative) because of, due to
    առ չգոյէaṙ čʿgoyē — not having, because he had not
    առ ի չգոյէ հիւթոյ երկրինaṙ i čʿgoyē hiwtʿoy erkrin — because of the absence of moisture in the earth
    առ չգիտելոյaṙ čʿgiteloy — ignorantly
  15. (with ablative) for, for the purpose of
    առ ի ցուցանելոյ արարaṙ i cʿucʿaneloy arar — did for the purpose of showing
    առ իմէ՞aṙ imē? — why? for what cause or reason?
  16. (with ablative) at, near
    խնդրեսցես զիմաստութիւն առ ի չարաց՝ եւ ոչ գտցեսxndrescʿes zimastutʿiwn aṙ i čʿaracʿ, ew očʿ gtcʿes — you will look for wisdom with the wicked, but you won't find it
  17. (with ablative) from, from the side
    առ ի քէնaṙ i kʿēn — from you, from your side
    առ հօրէaṙ hōrē — from the father; paternal
    եղբայր առ մօրէełbayr aṙ mōrē — brother on the side of the mother
    առ ի ծառոյնaṙ i caṙoyn — from near the tree
    առ մէնջaṙ mēnǰ — from us
  18. (with instrumental) at, near, in the region of
    ոմն անկաւ առ ճանապարհաւomn ankaw aṙ čanaparhaw — someone fell near the road
    եւ անդ էր առ լերամբն երամակ մի խոզացew and ēr aṙ lerambn eramak mi xozacʿ — and there near the mountain there was a herd of swine
    առ եզերբ գետոյaṙ ezerb getoy — at the bank of the river
    առ երկրաւaṙ erkraw — on the ground
  19. (with instrumental) at the time of
    առ ջրհեղեղաւնaṙ ǰrhełeławn — at the time of the deluge
    առ հնօքն թագաւորօքնaṙ hnōkʿn tʿagaworōkʿn — at the time of olden kings
    առ թագաւորութեամբ Տրդատայaṙ tʿagaworutʿeamb Trdatay — under the reign of Tiridates
    առ նովին ժամանակաւaṙ novin žamanakaw — at that time, then
  20. (with instrumental) in comparison with
    աղէտք քո ոչինչ են առ իմովսałētkʿ kʿo očʿinčʿ en aṙ imovs — your misfortune is nothing in comparison of mine
    զի՞նչն է յարդ առ ցորենաւzi?nčʿn ē yard aṙ cʿorenaw — what's straw in comparison with wheat
    սակաւ ինչ է այդ առ պարտեօքս՝ զոր ունիմ առ քեզsakaw inčʿ ē ayd aṙ parteōkʿs, zor unim aṙ kʿez — it is little in comparison of what I owe you
  21. (as a prefix) translating Ancient Greek πρός (prós)
    առբերեմaṙberem — bring forward
    առդնեմaṙdnem — propose
Usage notes[edit]

The word has the combining forms առ- (aṙ-) and առա- (aṙa-). The final -ա- (-a-) in the latter may be the conjunction -ա- (-a-) or may have an etymological value.

Derived terms[edit]

References[edit]

  • առ in Mathias Bedrossian (1879), New Dictionary Armenian–English, Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • առ in Hračʿeay Ačaṙean (1971–79), Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words], in 4 vols (second edition), Yerevan: Yerevan State University
  • առ in Geworg J̌ahukyan (ed. by Vahan Sargsyan) (2010), Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary], Yerevan: Asoghik, ISBN 978-9939-50-121-5
  • Ašot Abrahamyan (1976), Grabari jeṙnark [A Handbook of Old Armenian] (fourth edition), Yerevan: Luys
  • “aṙ” in Hrach Martirosyan (2010), Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon, Leiden, Boston: Brill Academic Publishers, ISBN 9789004173378, page 100

Etymology 2[edit]

From the aorist stem of առնում (aṙnum).

Noun[edit]

առ (aṙ

  1. taking, capture, seizure
  2. plunder, pillage
    առ աւար, առ եւ ապուռaṙ awar, aṙ ew apuṙ — booty
    յառ յապուռyaṙ yapuṙ — by plundering, sacking, pillaging
Declension[edit]

References[edit]

  • առ in Mathias Bedrossian (1879), New Dictionary Armenian–English, Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • առ in Gabriēl Awetikʿean, Xačʿatur Siwrmēlean, Mkrtičʿ Awgerean (1836–37), Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language], in 2 vols, Venice: S. Lazarus Armenian Academy