առ

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Old Armenian[edit]

Etymology 1[edit]

From Proto-Indo-European *pr̥s- or *pors-V́-. Cognate with Ancient Greek παρά ‎(pará) and Sanskrit पर ‎(pára).

Preposition[edit]

առ ‎(aṙ)

  1. (with dative) because of, due to
    առ նախանձու‎ ― aṙ naxanju ― because of jealousy
    առ ահի, երկիւղի‎ ― aṙ ahi, erkiwłi ― for fear, through fear
    առ վշտին‎ ― aṙ vštin ― because of the sorrow
    առ ձերում անմտութեան‎ ― aṙ jerum anmtutʿean ― because of your folly
    առ տկարութեա՞ն ինչ, թէ առ չարակամութեան‎ ― aṙ tkarutʿea?n inčʿ, tʿē aṙ čʿarakamutʿean ― because of weakness or malice?
    առ խոնարհութեւն իւրում‎ ― aṙ xonarhutʿewn iwrum ― because of own humility
    առ յոյժ յիմարութեան‎ ― aṙ yoyž yimarutʿean ― because of stupidity
    առ չարութեան‎ ― aṙ čʿarutʿean ― for malice, through malice
    կայթել/խայտալ առ խնդութեան‎ ― kaytʿel/xaytal aṙ xndutʿean ― to leap for joy
  2. (with dative) near, at
    առ նմա‎ ― aṙ nma ― near him
    նստել, բազմել առ ումեմն/ումեք‎ ― nstel, bazmel aṙ umemn/umekʿ ― to sit down near any one
  3. (with dative) to
    արդարացուսջիք զնա առ հօր իւրում‎ ― ardaracʿusǰikʿ zna aṙ hōr iwrum ― make excuses for him to his father
  4. (with accusative) to, towards, in the direction of (a person)
    առ ինքն կոչէր զամենայն իշխանս‎ ― aṙ inkʿn kočʿēr zamenayn išxans ― was calling all princes to him
    առ իս‎ ― aṙ is ― to me
    առ նա երթալ‎ ― aṙ na ertʿal ― to go to him
    գնաց առ դուքսն‎ ― gnacʿ aṙ dukʿsn ― he is gone to the duke
    եկեալ է առ քեզ թագաւորն հայոց Արշակ‎ ― ekeal ē aṙ kʿez tʿagaworn hayocʿ Aršak ― Armenian king Arshak has come to you
  5. (with accusative) near, at, on, in
    առ մեզ բնակեալ է‎ ― aṙ mez bnakeal ē ― is living with us
    առ դուրս հնձանին‎ ― aṙ durs hnjanin ― at the doors of the wine press
    առ ափն ծովուն‎ ― aṙ apʿn covun ― at the shore of the sea
    առ իս է յամենայն ժամ‎ ― aṙ is ē yamenayn žam ― he is always near me
    առ հայս եւ առ յոյնս‎ ― aṙ hays ew aṙ yoyns ― among the Armenians and Greeks
    ոչ է նոյնպէս առ անգղիացիս‎ ― očʿ ē noynpēs aṙ angłiacʿis ― it is not even among the English
    առ արտաքս‎ ― aṙ artakʿs ― on the outside
    առ երի‎ ― aṙ eri ― near, towards
    առ ժամ մի‎ ― aṙ žam mi ― at present, for the moment
    առ այժմ‎ ― aṙ ayžm ― now
    առ ետեղ‎ ― aṙ eteł ― there, in that very place, in the same place; immediately, directly, forthwith
    առ ե՞րբ‎ ― aṙ e?rb ― when? until when?
    առ երեկս‎ ― aṙ ereks ― towards the evening
    առ երեսս‎ ― aṙ eress ― externally, apparently
    առ ի յետոյք‎ ― aṙ i yetoykʿ ― things past
    առ ի ներքոյ‎ ― aṙ i nerkʿoy ― under
  6. (with accusative) to
    առ մեծամեծս եւ առ իշխանս, առ ազատս եւ շինականս, ողջոյն‎ ― aṙ mecamecs ew aṙ išxans, aṙ azats ew šinakans, ołǰoyn ― to grandees and princes, to azats and peasants, greetings!
    առ նոսա‎ ― aṙ nosa ― to them
    ասէր առ նոսա‎ ― asēr aṙ nosa ― was saying to them
    աղաղակէր առ նա այր մի‎ ― ałałakēr aṙ na ayr mi ― a man was calling him
    յաւելաւ առ հարս իւր‎ ― yawelaw aṙ hars iwr ― he joined to his forefathers
    եւ ետու առ նոսա զթուղթս թագաւորին‎ ― ew etu aṙ nosa ztʿułtʿs tʿagaworin ― I gave the papers of the king to them
    յարգոյ՝ մեծարու է առ ամենեսին‎ ― yargoy, mecaru ē aṙ amenesin ― he is respected by all men
    պարտ է լինել ազնուաբարոյ առ անձն եւ առ այլս‎ ― part ē linel aznuabaroy aṙ anjn ew aṙ ayls ― it is right to respect one's self as well as other
    առ մահ վիրաւորեալ‎ ― aṙ mah viraworeal ― wounded to death or mortally wounded
    առ մահ մեղանչել‎ ― aṙ mah mełančʿel ― commit a deadly sin
  7. (with accusative) with regard to; relatively to; in comparison to
    դարձեալ առ այպիսի ճշմարիտ ասացածս անպատշաճ հարցուածս մատուցանեն‎ ― darjeal aṙ aypisi čšmarit asacʿacs anpatšač harcʿuacs matucʿanen ― again they are asking improper question with regard to these true sayings
    որպէս առ մի մարդ՝ այսպէս առ բոլոր աշխարհս‎ ― orpēs aṙ mi mard, ayspēs aṙ bolor ašxarhs ― as with regard to one person, so towards the whole world
    որպէս լոյս առ խաւար‎ ― orpēs loys aṙ xawar ― as light in comparison to darkness
    հեղգ առ ուսումն‎ ― hełg aṙ usumn ― lazy concerning the study
    սէգ իսկ էր առ հանդերձս‎ ― sēg isk ēr aṙ handerjs ― was proud with regard to clothing
    առ հասարակ‎ ― aṙ hasarak ― common, general, universal generally, universally
  8. (with accusative) about
    ասաց եւ առակ մի նոցա առ այն...‎ ― asacʿ ew aṙak mi nocʿa aṙ ayn... ― he told them a fable about...
  9. (with accusative) for, for the purpose of
    հանդերձ քո մի՛ լիցի առ ի պճնել, այլ միայն առ ի պէտս մարմնոյ‎ ― handerj kʿo mí licʿi aṙ i pčnel, ayl miayn aṙ i pēts marmnoy ― let not your clothing be for adornment, but only for the needs of the body
    եւ ժողովեալ մանկունս առ ի նիւթ վարդապետութեանն...‎ ― ew žołoveal mankuns aṙ i niwtʿ vardapetutʿeann... ― and gathering children for the purpose of teaching...
    առ ի յայրել‎ ― aṙ i yayrel ― for burning
    առ ի տեսանել զնա‎ ― aṙ i tesanel zna ― to see him
    առ սրբել‎ ― aṙ srbel ― in order to purify
    առ յիշատակ‎ ― aṙ yišatak ― for the memory, for the remembrance
    առ զարդ‎ ― aṙ zard ― ornamental, by way of ornament
  10. (with accusative) because of, due to
    առ ի չգիտանս եկեր‎ ― aṙ i čʿgitans eker ― he ate because of not knowing
    առ ցավս ճչել‎ ― aṙ cʿavs ččʿel ― to cry because of pains
    առ նախանձ‎ ― aṙ naxanj ― out of jealousy
    առ սէր‎ ― aṙ sēr ― out of love
    առ ի՞նչ‎ ― aṙ i?nčʿ ― how? why? for what cause?
    առ իցէ ինձ‎ ― aṙ icʿē inj ― no matter to me! what does it matter to me?
    առ իցեն այն ամենայն‎ ― aṙ icʿen ayn amenayn ― of what use is all that?
  11. (with accusative) by
    բան առ բան‎ ― ban aṙ ban ― word by word
  12. (with accusative) per
    առ այր‎ ― aṙ ayr ― to each person, apiece
    գառն մի առ օր‎ ― gaṙn mi aṙ ōr ― a lamb per day
    նկանակ մի առ այր‎ ― nkanak mi aṙ ayr ― a bread to each man
  13. (with accusative) for, as
    զնա առ աստուածս ունին‎ ― zna aṙ astuacs unin ― they take him for a god
    առ բարեկամս ունիմ զնա‎ ― aṙ barekams unim zna ― I keep him for my friend
    առ ոչինչ համարել‎ ― aṙ očʿinčʿ hamarel ― to consider a worthless thing/individual
  14. (with ablative) because of, due to
    առ չգոյէ‎ ― aṙ čʿgoyē ― not having, because he had not
    առ ի չգոյէ հիւթոյ երկրին‎ ― aṙ i čʿgoyē hiwtʿoy erkrin ― because of the absence of moisture in the earth
    առ չգիտելոյ‎ ― aṙ čʿgiteloy ― ignorantly
  15. (with ablative) for, for the purpose of
    առ ի ցուցանելոյ արար‎ ― aṙ i cʿucʿaneloy arar ― did for the purpose of showing
    առ իմէ՞‎ ― aṙ imē? ― why? for what cause or reason?
  16. (with ablative) at, near
    խնդրեսցես զիմաստութիւն առ ի չարաց՝ եւ ոչ գտցես‎ ― xndrescʿes zimastutʿiwn aṙ i čʿaracʿ, ew očʿ gtcʿes ― you will look for wisdom with the wicked, but you won't find it
  17. (with ablative) from, from the side
    առ ի քէն‎ ― aṙ i kʿēn ― from you, from your side
    առ հօրէ‎ ― aṙ hōrē ― from the father; paternal
    եղբայր առ մօրէ‎ ― ełbayr aṙ mōrē ― brother on the side of the mother
    առ ի ծառոյն‎ ― aṙ i caṙoyn ― from near the tree
    առ մէնջ‎ ― aṙ mēnǰ ― from us
  18. (with instrumental) at, near, in the region of
    ոմն անկաւ առ ճանապարհաւ‎ ― omn ankaw aṙ čanaparhaw ― someone fell near the road
    եւ անդ էր առ լերամբն երամակ մի խոզաց‎ ― ew and ēr aṙ lerambn eramak mi xozacʿ ― and there near the mountain there was a herd of swine
    առ եզերբ գետոյ‎ ― aṙ ezerb getoy ― at the bank of the river
    առ երկրաւ‎ ― aṙ erkraw ― on the ground
  19. (with instrumental) at the time of
    առ ջրհեղեղաւն‎ ― aṙ ǰrhełeławn ― at the time of the deluge
    առ հնօքն թագաւորօքն‎ ― aṙ hnōkʿn tʿagaworōkʿn ― at the time of olden kings
    առ թագաւորութեամբ Տրդատայ‎ ― aṙ tʿagaworutʿeamb Trdatay ― under the reign of Tiridates
    առ նովին ժամանակաւ‎ ― aṙ novin žamanakaw ― at that time, then
  20. (with instrumental) in comparison with
    աղէտք քո ոչինչ են առ իմովս‎ ― ałētkʿ kʿo očʿinčʿ en aṙ imovs ― your misfortune is nothing in comparison of mine
    զի՞նչն է յարդ առ ցորենաւ‎ ― zi?nčʿn ē yard aṙ cʿorenaw ― what's straw in comparison with wheat
    սակաւ ինչ է այդ առ պարտեօքս՝ զոր ունիմ առ քեզ‎ ― sakaw inčʿ ē ayd aṙ parteōkʿs, zor unim aṙ kʿez ― it is little in comparison of what I owe you
  21. (as a prefix) translating Ancient Greek πρός ‎(prós)
    առբերեմ‎ ― aṙberem ― bring forward
    առդնեմ‎ ― aṙdnem ― propose
Usage notes[edit]

The word has the combining forms առ- ‎(aṙ-) and առա- ‎(aṙa-). The final -ա- ‎(-a-) in the latter may be the conjunction -ա- ‎(-a-) or may have an etymological value.

Derived terms[edit]

References[edit]

  • առ in Mathias Bedrossian (1879), New Dictionary Armenian–English, Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • առ in Hračʿeay Ačaṙean (1971–79), Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words], in 4 vols (second edition), Yerevan: Yerevan State University [Reprint of the original edition: 1926–1935, in 7 volumes, Yerevan]
  • առ in Geworg J̌ahukyan (ed. by Vahan Sargsyan) (2010), Hayeren stugabanakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary], Yerevan: Asoghik, ISBN 978-9939-50-121-5
  • Ašot Abrahamyan (1976), Grabari jeṙnark [A Handbook of Old Armenian] (fourth edition), Yerevan: Luys
  • “aṙ” in Hrach Martirosyan (2010), Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon, Leiden, Boston: Brill Academic Publishers, ISBN 9789004173378, page 100

Etymology 2[edit]

From the aorist stem of առնում ‎(aṙnum).

Noun[edit]

առ ‎(aṙ

  1. taking, capture, seizure
  2. plunder, pillage
    առ աւար, առ եւ ապուռ‎ ― aṙ awar, aṙ ew apuṙ ― booty
    յառ յապուռ‎ ― yaṙ yapuṙ ― by plundering, sacking, pillaging
Declension[edit]

References[edit]

  • առ in Mathias Bedrossian (1879), New Dictionary Armenian–English, Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • առ in Gabriēl Awetikʿean, Xačʿatur Siwrmēlean, Mkrtičʿ Awgerean (1836–37), Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language, a.k.a. NHB], in 2 vols, Venice: S. Lazarus Armenian Academy