सुख

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to: navigation, search

Hindi[edit]

Etymology[edit]

From Sanskrit सुख ‎(sukha)

Noun[edit]

सुख ‎(sukhm ‎(Urdu spelling سکھ)

  1. happiness, pleasure, gratification
    सनातन मुक्ति पाने के लिए, जीवन के सुखों का त्याग करना पड़ेगा।
    In order to attain eternal salvation, you must sacrifice the pleasures of life.
  2. comfort
    यह यात्रियों के सुख के लिए है।
    This is for the comfort of the passengers.

Synonyms[edit]

Derived terms[edit]

References[edit]

  • Bahri, Hardev (1989), “सुख”, in Siksarthi Hindi-Angrejhi Sabdakosa [Learners' Hindi-English Dictionary], Delhi: Rajpal & Sons
  • सुख in Chaturvedi, Mahendra and Bhola Nath Tiwari (1970), A practical Hindi-English dictionary (Delhi: National Publishing House)

Sanskrit[edit]

Etymology[edit]

Said to be from सु ‎(su) + ‎(kha), and to mean originally "having a good axle-hole"; possibly a Prakrit form of सुस्थ ‎(su-stha); compare दुःख ‎(duḥkha).

Adjective[edit]

सुख ‎(sukhá)

  1. running swiftly or easily (only applied to cars or chariots, superlative सुखतम ‎(sukhá-tama)), easy
  2. pleasant (rarely with this meaning in Vedas), agreeable, gentle, mild (comparative सुखतर ‎(sukhá-tará))
  3. comfortable, happy, prosperous (सुखिन् ‎(sukhin))
  4. virtuous, pious

Declension[edit]

Masculine a-stem declension of सुख
Nom. sg. सुखः ‎(sukhaḥ)
Gen. sg. सुखस्य ‎(sukhasya)
Singular Dual Plural
Nominative सुखः ‎(sukhaḥ) सुखौ ‎(sukhau) सुखाः ‎(sukhāḥ)
Vocative सुख ‎(sukha) सुखौ ‎(sukhau) सुखाः ‎(sukhāḥ)
Accusative सुखम् ‎(sukham) सुखौ ‎(sukhau) सुखान् ‎(sukhān)
Instrumental सुखेन ‎(sukhena) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखैः ‎(sukhaiḥ)
Dative सुखाय ‎(sukhāya) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Ablative सुखात् ‎(sukhāt) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Genitive सुखस्य ‎(sukhasya) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखानाम् ‎(sukhānām)
Locative सुखे ‎(sukhe) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखेषु ‎(sukheṣu)
Feminine ā-stem declension of सुख
Nom. sg. सुखा ‎(sukhā)
Gen. sg. सुखायाः ‎(sukhāyāḥ)
Singular Dual Plural
Nominative सुखा ‎(sukhā) सुखे ‎(sukhe) सुखाः ‎(sukhāḥ)
Vocative सुखे ‎(sukhe) सुखे ‎(sukhe) सुखाः ‎(sukhāḥ)
Accusative सुखाम् ‎(sukhām) सुखे ‎(sukhe) सुखाः ‎(sukhāḥ)
Instrumental सुखया ‎(sukhayā) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखाभिः ‎(sukhābhiḥ)
Dative सुखायै ‎(sukhāyai) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखाभ्यः ‎(sukhābhyaḥ)
Ablative सुखायाः ‎(sukhāyāḥ) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखाभ्यः ‎(sukhābhyaḥ)
Genitive सुखायाः ‎(sukhāyāḥ) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखानाम् ‎(sukhānām)
Locative सुखायाम् ‎(sukhāyām) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखासु ‎(sukhāsu)
Neuter a-stem declension of सुख
Nom. sg. सुखम् ‎(sukham)
Gen. sg. सुखस्य ‎(sukhasya)
Singular Dual Plural
Nominative सुखम् ‎(sukham) सुखे ‎(sukhe) सुखानि ‎(sukhāni)
Vocative सुख ‎(sukha) सुखे ‎(sukhe) सुखानि ‎(sukhāni)
Accusative सुखम् ‎(sukham) सुखे ‎(sukhe) सुखानि ‎(sukhāni)
Instrumental सुखेन ‎(sukhena) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखैः ‎(sukhaiḥ)
Dative सुखा ‎(sukhā) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Ablative सुखात् ‎(sukhāt) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Genitive सुखस्य ‎(sukhasya) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखानाम् ‎(sukhānām)
Locative सुखे ‎(sukhe) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखेषु ‎(sukheṣu)

Noun[edit]

सुख ‎(sukhám

  1. name of a man
  2. a kind of military array, compare दण्ड ‎(daṇḍa)
  3. (music) a particular mūrchanā
  4. name of the city of Varuṇa
  5. name of one of the 9 śaktis of Shiva

Declension[edit]

Masculine a-stem declension of सुख
Nom. sg. सुखः ‎(sukhaḥ)
Gen. sg. सुखस्य ‎(sukhasya)
Singular Dual Plural
Nominative सुखः ‎(sukhaḥ) सुखौ ‎(sukhau) सुखाः ‎(sukhāḥ)
Vocative सुख ‎(sukha) सुखौ ‎(sukhau) सुखाः ‎(sukhāḥ)
Accusative सुखम् ‎(sukham) सुखौ ‎(sukhau) सुखान् ‎(sukhān)
Instrumental सुखेन ‎(sukhena) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखैः ‎(sukhaiḥ)
Dative सुखाय ‎(sukhāya) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Ablative सुखात् ‎(sukhāt) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Genitive सुखस्य ‎(sukhasya) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखानाम् ‎(sukhānām)
Locative सुखे ‎(sukhe) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखेषु ‎(sukheṣu)

Noun[edit]

सुख ‎(sukhán

  1. ease, easiness
  2. comfort
  3. prosperity
  4. pleasure
  5. happiness (in m personified as a child of Dharma and Siddhi)
  6. joy, delight in (+locative)
    sukham-√kṛ — to give pleasure
    महता सुखेन ‎(mahatā sukhena) — with great pleasure
  7. the sky, heaven, atmosphere
  8. water

Declension[edit]

Neuter a-stem declension of सुख
Nom. sg. सुखम् ‎(sukham)
Gen. sg. सुखस्य ‎(sukhasya)
Singular Dual Plural
Nominative सुखम् ‎(sukham) सुखे ‎(sukhe) सुखानि ‎(sukhāni)
Vocative सुख ‎(sukha) सुखे ‎(sukhe) सुखानि ‎(sukhāni)
Accusative सुखम् ‎(sukham) सुखे ‎(sukhe) सुखानि ‎(sukhāni)
Instrumental सुखेन ‎(sukhena) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखैः ‎(sukhaiḥ)
Dative सुखा ‎(sukhā) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Ablative सुखात् ‎(sukhāt) सुखाभ्याम् ‎(sukhābhyām) सुखेभ्यः ‎(sukhebhyaḥ)
Genitive सुखस्य ‎(sukhasya) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखानाम् ‎(sukhānām)
Locative सुखे ‎(sukhe) सुखयोः ‎(sukhayoḥ) सुखेषु ‎(sukheṣu)

Descendants[edit]

References[edit]

  • Sir Monier Monier-Williams (1898) A Sanskrit-English dictionary etymologically and philologically arranged with special reference to cognate Indo-European languages, Oxford: Clarendon Press, page 1220