żyć
Old Polish
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Proto-Slavic *žìti. First attested in the second half of the 14th century.
Pronunciation
[edit]Verb
[edit]żyć impf
- (attested in Masovia) to live (to be alive)
- 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 75:
- Vstawyamy, aby oczecz zywącz (pater vivens) mogl dzeczem swogim... vstawycz pewne opyekadlnyky
- [Ustawiamy, aby ociec żywąc (pater vivens) mogł dzieciem swojim... ustawić pewne opiekadlniki]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[1], page 11:
- Chvalyą czyebye, gospodnye, yzesz thy czlovyeka raczyl stvorzycz na *twą *svyatą oblycze y dalesz yemv dvch zyvyączy (spiraculum vivificum)
- [Chwalę ciebie, Gospodnie, iżeś ty człowieka raczył stworzyć na twe święte oblicze i dałeś jemu duch żywiący (spiraculum vivificum)]
- 1981-2001 [1448], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume IV, page 68:
- Mi domine, Ihu Xpe, vita, zyvocze zywączy, et dulcedo summa!
- [Mi domine, Ihu Xpe, vita, żywocie żywący, et dulcedo summa!]
- (attested in Masovia, Greater Poland, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to lead a particular kind of life [with podle (+ genitive) or podług (+ genitive) ‘according to whom/what’; or with instrumental ‘by means of what’; or with w (+ locative) ‘in what’; or with z (+ instrumental) ‘with whom’]
- 1950 [1436], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 468, Warsaw:
- Eze Stanislaw nye cradnye w ksanszey zemi ani slodzeysky sziwe
- [Eże Stanisław nie kradnie w księżej ziemi ani złodziejski żywie]
- 1878-1889 [End of the 15th century], Archiwum Komisji Historycznej[2], volume VI, page 445:
- Dlusznyczy yeszmy duszy, nye czalu, abychom nye *podly czala zyly. Owszem *badziczely podluk czyala zyly, szemrzeczye ut secundum carnem vivamus. Si... secundum carnem vixeritis, moriemini (Rom 8, 12–13)
- [Dłużnicy jesmy duszy, nie ciału, abychom nie podle ciała żyli. Owszem będzi[e]cieli podług ciała żyli, zemrzecie ut secundum carnem vivamus. Si... secundum carnem vixeritis, moriemini (Rom 8, 12–13)]
- 1888 [1403], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV[3], Greater Poland, page 110:
- Eze Gnewek ne zywe *chozbø any vzitka ma
- [Eże Gniewek nie żywie chąźbą ani użytka ma]
- 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej[4], Modlitewnik Nawojki, page 56:
- Odzyersy my yedynaczka thwego zbawyenye... a dobrze zycz w szwyanthym zakonye
- [Odzierży mi jedynaczka twego zbawienie... a dobrze żyć w świętym zakonie]
- 1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski[5], Krakow, Brodnia, page 21a:
- Boze,... slutuy se miloscziwie nad duszami rodziczow naszich... a nas sz nimi w wieczney swiątosczi (pro swiatlosczi) weszelu (in aeternae claritatis gaudio) zrzandzi zicz
- [Boże,... slutuj sie miłościwie nad duszami rodzicow naszych... a nas z nimi w wiecznej swiat[ł]ości weselu (in aeternae claritatis gaudio) zrzędzi żyć]
- 1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 281, Poznań:
- Iako Zagarza zemskego sbega ne choual ani s nim zil
- [Jako Zagarza ziemskiego zbiega nie chował ani s nim żył]
- 1950 [1453], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 975, Warsaw:
- Yaco ya nye cradna in terra domini ducis any zlodzyesky zlodzyemy zywą
- [Jako ja nie kradnę in terra domini ducis ani złodziejski z złodziejmi żywę]
- to stay somewhere for a while, to dwell
- 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 68, 3:
- Kthory czlowyek szyedzy w prawie myeszczkyem... y tam bytem zyl albo zywye (possessionatus est vel mansionem agens), ten moze szwey zenye dacz wyano
- [Ktory człowiek siedzi w prawie miesckiem... i tam bytem żył albo żywie (possessionatus est vel mansionem agens), ten może swej żenie dać wiano]
- (attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
- to feast
- 1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole[6], Łęczyca, Poznań, line 79:
- Czczy *szensko twarz..., czczi yø, yszby zyla s tobø
- [Czci żeńską twarz..., czci ją, iżby żyła z tobą]
- to feast
- The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
- 1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych)[7], page 233:
- [Ko]nec duszny any dusza szywe duchow[...]
- [[Ko]niec duszny ani dusza żywie duchow[...]]
Derived terms
[edit]Descendants
[edit]References
[edit]- Boryś, Wiesław (2005) “żyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “żyć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
[edit]Pronunciation
[edit]- IPA(key): /ʐɨt͡ɕ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈʐɨt͡ɕ/
Audio 1: (file) Audio 2: (file) - Rhymes: -ɨt͡ɕ
- Syllabification: żyć
- Homophones: rzyć, żydź
Etymology 1
[edit]Inherited from Old Polish żyć. The original stem was żyw-, which can be attested in derived terms such as przeżywać, but changed to żyj- shortly after the Middle Polish era due to analogy with other verbs having a -y- in the stem such as myć.
Verb
[edit]żyć impf
- (intransitive) to live (to be alive)
- Ten gatunek nie żyje długo. ― This species doesn't live long.
- (intransitive) to live (to pass life in a specified manner) [with bez (+ genitive) ‘without what’; or with w (+ locative) ‘in what state’]
- Synonyms: bytować, egzystować
- Całe życie żyła w nędzy. ― She lived her whole life in poverty.
- (intransitive) to live (to make a living doing something; to maintain or support one's existence; to provide for oneself; to subsist) [with z (+ genitive) ‘from/off of what’; or with o (+ locative) ‘on what’]
- Synonym: utrzymywać się
- Utraciwszy źródło utrzymania musiał żyć o chlebie i wodzie. ― Having lost his source of income, he had to live on bread and water.
- (intransitive) to live with (to be with someone in some conditions) [with z (+ instrumental) ‘with whom’ and w (+ locative) ‘in what condition’]
- Wszyscy tutaj żyją ze sobą w zgodzie. ― Everyone here lives in harmony with each other.
- (intransitive) to live (to inhabit, to reside)
- Synonym: bytować
- Tutejsi bezdomni żyją w kanałach. ― The local homeless live in the sewers.
- (intransitive) to live (to endure in memory; to escape oblivion)
- Zmarły tragicznie przyjaciel żył w ich pamięci. ― Their tragically deceased friend lived in their memory.
- (intransitive) to live, to breathe (to entirely focus on) [with instrumental ‘what’ and dla (+ genitive) ‘for whom’]
- On żyje piłką nożną. ― Football is his life./He breathes football.
- (intransitive) to have regular sexual relations with someone [with z (+ instrumental) ‘with whom’]
- (intransitive) to live (to make the most of life)
- Pragnę wreszcie zacząć żyć! ― I want to start living at last.
Conjugation
[edit]Conjugation of żyć impf | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
person | singular | plural | |||||||||||||||||
masculine | feminine | neuter | virile | nonvirile | |||||||||||||||
infinitive | żyć | ||||||||||||||||||
present tense | 1st | żyję | żyjemy | ||||||||||||||||
2nd | żyjesz | żyjecie | |||||||||||||||||
3rd | żyje | żyją | |||||||||||||||||
impersonal | żyje się | ||||||||||||||||||
past tense | 1st | żyłem, -(e)m żył |
żyłam, -(e)m żyła |
żyłom, -(e)m żyło |
żyliśmy, -(e)śmy żyli |
żyłyśmy, -(e)śmy żyły | |||||||||||||
2nd | żyłeś, -(e)ś żył |
żyłaś, -(e)ś żyła |
żyłoś, -(e)ś żyło |
żyliście, -(e)ście żyli |
żyłyście, -(e)ście żyły | ||||||||||||||
3rd | żył | żyła | żyło | żyli | żyły | ||||||||||||||
impersonal | żyto | ||||||||||||||||||
future tense | 1st | będę żył, będę żyć |
będę żyła, będę żyć |
będę żyło, będę żyć |
będziemy żyli, będziemy żyć |
będziemy żyły, będziemy żyć | |||||||||||||
2nd | będziesz żył, będziesz żyć |
będziesz żyła, będziesz żyć |
będziesz żyło, będziesz żyć |
będziecie żyli, będziecie żyć |
będziecie żyły, będziecie żyć | ||||||||||||||
3rd | będzie żył, będzie żyć |
będzie żyła, będzie żyć |
będzie żyło, będzie żyć |
będą żyli, będą żyć |
będą żyły, będą żyć | ||||||||||||||
impersonal | będzie żyć się | ||||||||||||||||||
conditional | 1st | żyłbym, bym żył |
żyłabym, bym żyła |
żyłobym, bym żyło |
żylibyśmy, byśmy żyli |
żyłybyśmy, byśmy żyły | |||||||||||||
2nd | żyłbyś, byś żył |
żyłabyś, byś żyła |
żyłobyś, byś żyło |
żylibyście, byście żyli |
żyłybyście, byście żyły | ||||||||||||||
3rd | żyłby, by żył |
żyłaby, by żyła |
żyłoby, by żyło |
żyliby, by żyli |
żyłyby, by żyły | ||||||||||||||
impersonal | żyto by | ||||||||||||||||||
imperative | 1st | niech żyję | żyjmy | ||||||||||||||||
2nd | żyj | żyjcie | |||||||||||||||||
3rd | niech żyje | niech żyją | |||||||||||||||||
active adjectival participle | żyjący | żyjąca | żyjące | żyjący | żyjące | ||||||||||||||
contemporary adverbial participle | żyjąc | ||||||||||||||||||
verbal noun | życie |
Derived terms
[edit]- nie dać żyć pf, nie dawać żyć impf
- nie wiedzieć, w jakim świecie żyć impf
- niech żyje impf
- żyć jak pies z kotem impf
- żyć na kocią łapę impf
- żyć na walizkach impf
- żyć od pierwszego do pierwszego impf
- żyć pełną piersią impf
- żyć własnym życiem impf
- żyć własnym życiem impf
- żyć z dnia na dzień impf
- żyć życiem impf
Related terms
[edit]Trivia
[edit]According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), żyć is one of the most used words in Polish, appearing 26 times in scientific texts, 6 times in news, 15 times in essays, 52 times in fiction, and 97 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 196 times, making it the 281st most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
Etymology 2
[edit]See the etymology of the corresponding lemma form.
Noun
[edit]żyć n
References
[edit]Further reading
[edit]- żyć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- żyć in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “żyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “ŻYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 18.11.2019
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “żyć”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “żyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1927), “żyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 8, Warsaw, page 731
- żyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
Silesian
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Old Polish żyć.
Pronunciation
[edit]Verb
[edit]żyć impf
- (intransitive) to live (to be alive)
Conjugation
[edit]Derived terms
[edit]Further reading
[edit]- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish verbs
- Old Polish imperfective verbs
- Masovia Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Greater Poland Old Polish
- Lesser Poland Old Polish
- Sieradz-Łęczyca Old Polish
- Old Polish terms with uncertain meaning
- Polish 1-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɨt͡ɕ
- Rhymes:Polish/ɨt͡ɕ/1 syllable
- Polish terms with homophones
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish lemmas
- Polish verbs
- Polish imperfective verbs
- Polish intransitive verbs
- Polish terms with usage examples
- Polish non-lemma forms
- Polish noun forms
- pl:Sex
- Silesian terms derived from Proto-Slavic
- Silesian terms inherited from Proto-Slavic
- Silesian terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Silesian terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Silesian terms derived from Proto-Indo-European
- Silesian terms inherited from Proto-Indo-European
- Silesian terms inherited from Old Polish
- Silesian terms derived from Old Polish
- Silesian terms with IPA pronunciation
- Rhymes:Silesian/ɪt͡ɕ
- Rhymes:Silesian/ɪt͡ɕ/1 syllable
- Silesian lemmas
- Silesian verbs
- Silesian imperfective verbs
- Silesian intransitive verbs